Library·Gopalabhatta: Haribhaktivilasa·2
द्वितीयो विलासः दैक्षिकः तं श्रीमत्-कृष्ण-चैतन्यं वन्दे जगद्-गुरुम् । यस्यानुकम्पया श्वापि महाब्धिं सन्तरेत् सुखम्
dvitīyo vilāsaḥ daikṣikaḥ taṃ śrīmat-kṛṣṇa-caitanyaṃ vande jagad-gurum | yasyānukampayā śvāpi mahābdhiṃ santaret sukham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ दीक्षा-विधिः दीक्षा-विधिर् लिख्यतेऽत्रानुसृत्य क्रम-दीपिकाम् । विना दीक्षां हि पूजायां नाधिकारो ऽस्ति कर्हिचित्
atha dīkṣā-vidhiḥ dīkṣā-vidhir likhyate'trānusṛtya krama-dīpikām | vinā dīkṣāṃ hi pūjāyāṃ nādhikāro 'sti karhicit
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आगमे -- द्विजानाम् अनुपेतानां स्व-कर्माध्ययनादिषु । यथाधिकारो नास्तीह स्याच् चोपनयनाद् अनु
āgame -- dvijānām anupetānāṃ sva-karmādhyayanādiṣu | yathādhikāro nāstīha syāc copanayanād anu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथात्रादीक्षितानां तु मन्त्रदेवार्चनादिषु । नाधिकारो ऽस्त्य् अतः कुर्याद् आत्मानं शिवसंस्तुतम्
tathātrādīkṣitānāṃ tu mantradevārcanādiṣu | nādhikāro 'sty ataḥ kuryād ātmānaṃ śivasaṃstutam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्कान्दे कार्त्तिक-प्रसङ्गे श्री-ब्रह्म-नारद-संवादे -- ते नराः पशवो लोके किं तेषां जीवने फलम् । यैर् न लब्धा हरेर् दीक्षा नार्चितो वा जनार्दनः
skānde kārttika-prasaṅge śrī-brahma-nārada-saṃvāde -- te narāḥ paśavo loke kiṃ teṣāṃ jīvane phalam | yair na labdhā harer dīkṣā nārcito vā janārdanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्रैव श्री-रुक्माङ्गद-मोहिनी-संवादे, विष्णु-यामले च - अदिक्षितस्य वामोरु कृतं सर्वं निरर्थकम् । पशु-योनिम् अवाप्नोति दीक्षा-विरहितो जनः
tatraiva śrī-rukmāṅgada-mohinī-saṃvāde, viṣṇu-yāmale ca - adikṣitasya vāmoru kṛtaṃ sarvaṃ nirarthakam | paśu-yonim avāpnoti dīkṣā-virahito janaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विशेषतो विष्णु-यामले - स्नेहाद् वा लोभतो वापि यो गृह्णीयाद् अदीक्षया । तस्मिन् गुरौ स-शिष्ये तु देवता-शाप आपतेत्
viśeṣato viṣṇu-yāmale - snehād vā lobhato vāpi yo gṛhṇīyād adīkṣayā | tasmin gurau sa-śiṣye tu devatā-śāpa āpatet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विष्णु-रहस्ये च - अविज्ञाय विधानोक्तं हरि-पूजा-विधि-क्रियाम् । कुर्वन् भक्त्या समाप्नोति शत-भागं विधानतः
viṣṇu-rahasye ca - avijñāya vidhānoktaṃ hari-pūjā-vidhi-kriyām | kurvan bhaktyā samāpnoti śata-bhāgaṃ vidhānataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दिव्यं ज्ञानं यतो दद्यात् कुर्यात् पापस्य सङ्क्षयम् । तस्माद् दीक्षेति सा प्रोक्ता देशिकैस् तत्त्वकोविदैः
divyaṃ jñānaṃ yato dadyāt kuryāt pāpasya saṅkṣayam | tasmād dīkṣeti sā proktā deśikais tattvakovidaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अतो गुरुं प्रणम्यैवं सर्वस्वं विनिवेद्य च । गृह्णीयाद् वैष्णवं मन्त्रं दीक्षापूर्वं विधानतः
ato guruṃ praṇamyaivaṃ sarvasvaṃ vinivedya ca | gṛhṇīyād vaiṣṇavaṃ mantraṃ dīkṣāpūrvaṃ vidhānataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्कान्दे तत्रैव श्री-ब्रह्म-नारद-संवादे - तपस्विनः कर्म-निष्ठाः श्रेष्ठास् ते वै नरा भुवि । प्राप्ता यैस् तु हरेर् दीक्षा सर्व-दुःख-विमोचिनी
skānde tatraiva śrī-brahma-nārada-saṃvāde - tapasvinaḥ karma-niṣṭhāḥ śreṣṭhās te vai narā bhuvi | prāptā yais tu harer dīkṣā sarva-duḥkha-vimocinī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तन्त्र-सागरे च -- यथा काञ्चनतां याति कांस्यं रसविधानतः । तथा दीक्षाविधानेन द्विजत्वं जायते नृणाम्
tantra-sāgare ca -- yathā kāñcanatāṃ yāti kāṃsyaṃ rasavidhānataḥ | tathā dīkṣāvidhānena dvijatvaṃ jāyate nṛṇām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ दीक्षा-कालः -- तत्र मास-शुद्धिः आगमे - मन्त्र-स्वीकरणं चैत्रे बहु-दुःह-फल-प्रदम् । वैशाखे रत्न-लाभः स्याज् ज्यैष्ठे तु मरणं ध्रुवम्
atha dīkṣā-kālaḥ -- tatra māsa-śuddhiḥ āgame - mantra-svīkaraṇaṃ caitre bahu-duḥha-phala-pradam | vaiśākhe ratna-lābhaḥ syāj jyaiṣṭhe tu maraṇaṃ dhruvam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आषाढे बन्धु-नाशाय श्रावणे तु भयावहम् । प्रजा-हानिर् भाद्रपदे सर्वत्र शुभम् आश्विने
āṣāḍhe bandhu-nāśāya śrāvaṇe tu bhayāvaham | prajā-hānir bhādrapade sarvatra śubham āśvine
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कार्त्तिके धन-वृद्धिः स्यान् मार्गशीर्षे शुभ-प्रदम् । पौषे तु ज्ञान-हानिः स्यान् माघे मेधावि-वर्धनम् । फाल्गुने सर्व-वश्यत्वम् आचार्यैः परिकीर्तितम्
kārttike dhana-vṛddhiḥ syān mārgaśīrṣe śubha-pradam | pauṣe tu jñāna-hāniḥ syān māghe medhāvi-vardhanam | phālgune sarva-vaśyatvam ācāryaiḥ parikīrtitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्वचिच् च - समृद्धिः श्रावणे नूनं ज्ञानं स्यात् कार्त्तिके तथा । फाल्गुनेऽपि समृद्धिः स्यान् मलमासं परित्यजेत्
kvacic ca - samṛddhiḥ śrāvaṇe nūnaṃ jñānaṃ syāt kārttike tathā | phālgune'pi samṛddhiḥ syān malamāsaṃ parityajet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गौतमीये- मन्त्रारम्भस् तु चैत्रे स्यात् समस्त-पुरुषार्थदः । वैशाखे रत्न-लाभः स्यात् ज्यैष्ठे तु मरणं ध्रुवम्
gautamīye- mantrārambhas tu caitre syāt samasta-puruṣārthadaḥ | vaiśākhe ratna-lābhaḥ syāt jyaiṣṭhe tu maraṇaṃ dhruvam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आषाढे बन्धु-नाशः स्यात् पूर्णायुः श्रावणे भवेत् । प्रजा-नाशो भवेद् भाद्रे आश्विने रत्न-सञ्चयः
āṣāḍhe bandhu-nāśaḥ syāt pūrṇāyuḥ śrāvaṇe bhavet | prajā-nāśo bhaved bhādre āśvine ratna-sañcayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कार्त्तिके मन्त्र-सिद्धिः स्यात् मार्ग-शीर्षे तथा भवेत् । पौषे तु शत्रु-पीडा स्यात् माघे मेधा-विवर्धनम् । फाल्गुने सर्व-कामाः स्युर् मल-मासं परित्यजेत्
kārttike mantra-siddhiḥ syāt mārga-śīrṣe tathā bhavet | pauṣe tu śatru-pīḍā syāt māghe medhā-vivardhanam | phālgune sarva-kāmāḥ syur mala-māsaṃ parityajet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्कान्दे तत्रैव श्री-रुक्माङ्गद-मोहिनी-संवादे- कार्त्तिके तु कृता दीक्षा नॄणां जन्म-निकृन्तनी । तस्मात् सर्व-प्रयत्नेन दीक्षां कुर्वीत कार्त्तिके
skānde tatraiva śrī-rukmāṅgada-mohinī-saṃvāde- kārttike tu kṛtā dīkṣā nṝṇāṃ janma-nikṛntanī | tasmāt sarva-prayatnena dīkṣāṃ kurvīta kārttike
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रीमद्-गोपाल-मन्त्राणां दीक्षायां तु न दुष्यति । चैत्र-मासे यद् उक्ता तद् दीक्षा तत्रैव देशिकैः
śrīmad-gopāla-mantrāṇāṃ dīkṣāyāṃ tu na duṣyati | caitra-māse yad uktā tad dīkṣā tatraiva deśikaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ बार-शुद्धिः रवौ गुरौ तथा सोमे कर्तव्यं बुध-शुक्रयोः
atha bāra-śuddhiḥ ravau gurau tathā some kartavyaṃ budha-śukrayoḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ नक्षत्र-शुद्धिः नारद-तन्त्रे- रोहिणी श्रवणार्द्रा च धनिष्ठा चोत्तरात्रयः । पुष्यं शतभिषश् चैव दीक्षा-नक्षत्रम् उच्यते
atha nakṣatra-śuddhiḥ nārada-tantre- rohiṇī śravaṇārdrā ca dhaniṣṭhā cottarātrayaḥ | puṣyaṃ śatabhiṣaś caiva dīkṣā-nakṣatram ucyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्वचिच् च- अश्विनी-रोहिणी-स्वाति-विशाखा-हस्तभेषु च । ज्येष्ठोत्तरात्रयेष्व् एव कुर्यान् मन्त्राभिषेचनम्
kvacic ca- aśvinī-rohiṇī-svāti-viśākhā-hastabheṣu ca | jyeṣṭhottarātrayeṣv eva kuryān mantrābhiṣecanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ तिथि-शुद्धिः सार-सङ्ग्रहे- द्वितीया पञ्चमी चैव षष्ठी चैव विशेषतः । द्वादश्याम् अपि कर्तव्यं त्रयोदश्याम् अथापि च
atha tithi-śuddhiḥ sāra-saṅgrahe- dvitīyā pañcamī caiva ṣaṣṭhī caiva viśeṣataḥ | dvādaśyām api kartavyaṃ trayodaśyām athāpi ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्वचिच् च- पूर्णिमा पञ्चमी चैव द्वितीया सप्तमी तथा । त्रयोदशी च दशमी प्रशस्ता सर्व-कामदा
kvacic ca- pūrṇimā pañcamī caiva dvitīyā saptamī tathā | trayodaśī ca daśamī praśastā sarva-kāmadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
। इति । एवं शुद्धे दिने शुक्ल-पक्षे शुक्र-गुरूदये । सल्-लग्ने चन्द्र-तारानुकूले दीक्षा प्रशस्यते
| iti | evaṃ śuddhe dine śukla-pakṣe śukra-gurūdaye | sal-lagne candra-tārānukūle dīkṣā praśasyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथात्रापवादः (विशेष-विधिः) रुद्र-यामले- सत्-तीर्थेऽर्क-विधु-ग्रासे तन्तु-दामन-पर्वणोः । मन्त्र-दीक्षां प्रकुर्वीत मास-र्क्षादि न शोधयेत्
athātrāpavādaḥ (viśeṣa-vidhiḥ) rudra-yāmale- sat-tīrthe'rka-vidhu-grāse tantu-dāmana-parvaṇoḥ | mantra-dīkṣāṃ prakurvīta māsa-rkṣādi na śodhayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुलग्न-चन्द्र-तारादि-बलम् अत्र सदैव हि । लब्धो ऽत्र मन्तोर् दीर्घायुः-सम्पत्-सन्तति-वर्धनः
sulagna-candra-tārādi-balam atra sadaiva hi | labdho 'tra mantor dīrghāyuḥ-sampat-santati-vardhanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सूर्य-ग्रहण-कालेन समानो नास्ति कश्चन । यत्र यद् यत् कृतं सर्वम् अनन्त-फलदं भवेत् । न मास-तिथि-वारादि-शोधनं सूर्य-पर्वणि
sūrya-grahaṇa-kālena samāno nāsti kaścana | yatra yad yat kṛtaṃ sarvam ananta-phaladaṃ bhavet | na māsa-tithi-vārādi-śodhanaṃ sūrya-parvaṇi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्त्व-सागरे च- दुर्लभे सद्-गुरूणां च सकृत् सङ्ग उपस्थिते । तद्-अनुज्ञा यदा लब्धा स दीक्षावसरो महान्
tattva-sāgare ca- durlabhe sad-gurūṇāṃ ca sakṛt saṅga upasthite | tad-anujñā yadā labdhā sa dīkṣāvasaro mahān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ग्रामे वा यदि वारण्ये क्षेत्रे वा दिवसे निशि । आगच्छति गुरुर् दैवाद् यदा दीक्षा तदाज्ञया
grāme vā yadi vāraṇye kṣetre vā divase niśi | āgacchati gurur daivād yadā dīkṣā tadājñayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यदैवेच्छा तदा दीक्षा गुरोर् आज्ञानुरूपतः । न तीर्थं न व्रतं होमो न स्नानं न जप-क्रिया । दीक्षायाः करणं किन्तु स्वेच्छा-प्राप्ते तु सद्-गुरौ
yadaivecchā tadā dīkṣā guror ājñānurūpataḥ | na tīrthaṃ na vrataṃ homo na snānaṃ na japa-kriyā | dīkṣāyāḥ karaṇaṃ kintu svecchā-prāpte tu sad-gurau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ मण्डप-निर्माण-विधिः क्रियावत्यादि-भेदेन भवेद् दीक्षा चतुर्विधा । तत्र क्रियावती दीक्षा सङ्क्षेपेणैव लिख्यते
atha maṇḍapa-nirmāṇa-vidhiḥ kriyāvatyādi-bhedena bhaved dīkṣā caturvidhā | tatra kriyāvatī dīkṣā saṅkṣepeṇaiva likhyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भूमिं संस्कृत्य तस्याङ् चार्चयित्वा वास्तु-देवताः । सप्त-हस्त-मितं कुर्यान् मण्डपं रम्य-वेदिकम्
bhūmiṃ saṃskṛtya tasyāṅ cārcayitvā vāstu-devatāḥ | sapta-hasta-mitaṃ kuryān maṇḍapaṃ ramya-vedikam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अष्ट-ध्वजं चतुर्धारं क्षीर-पादप-तोरणम् । त्रिगुणीकृत-सूत्राढ्यं कुशमालाभिवेष्टितम्
aṣṭa-dhvajaṃ caturdhāraṃ kṣīra-pādapa-toraṇam | triguṇīkṛta-sūtrāḍhyaṃ kuśamālābhiveṣṭitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ कुण्ड-निर्माण-विधिः तस्मिंश् च दिशि कौवेर्यां चतुष्कोणं त्रिमेखलम् । कुण्डे कुर्याच् चतुर्विंशत्य्-अङ्गुलि-प्रमितं बुधह्
atha kuṇḍa-nirmāṇa-vidhiḥ tasmiṃś ca diśi kauveryāṃ catuṣkoṇaṃ trimekhalam | kuṇḍe kuryāc caturviṃśaty-aṅguli-pramitaṃ budhah
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
खातं त्रिमेखलोच्छ्राय-सहितं तावद् आचरेत् । तस्मात् खाताद् बहिः कुर्यात् कण्ठम् एकाङ्गुलं ध्रुवम्
khātaṃ trimekhalocchrāya-sahitaṃ tāvad ācaret | tasmāt khātād bahiḥ kuryāt kaṇṭham ekāṅgulaṃ dhruvam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्राद्य्-मेखलोच्छ्राय-विस्तारौ चतुर्-अङ्गुलौ । त्र्य्-अङ्गुलौ तौ द्वितीयायास् तृतीयाया युगाङ्गुलौ
tatrādy-mekhalocchrāya-vistārau catur-aṅgulau | try-aṅgulau tau dvitīyāyās tṛtīyāyā yugāṅgulau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
योनिं च पश्चिमे भागे मेखला-त्रितयोपरि । षड्-अङ्गुलां च विस्तारे दैर्घ्ये च द्वादशाङ्गुलाम्
yoniṃ ca paścime bhāge mekhalā-tritayopari | ṣaḍ-aṅgulāṃ ca vistāre dairghye ca dvādaśāṅgulām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकाङ्गुलां तथोच्छ्राये मध्ये छिद्र-समन्विताम् । गदाधराकृतिं कुर्याद् विधिवन् मेखलान्विताम्
ekāṅgulāṃ tathocchrāye madhye chidra-samanvitām | gadādharākṛtiṃ kuryād vidhivan mekhalānvitām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शतार्ध-होमे कुण्डं स्याद् ऊर्ध्व-मुष्टि-करोन्मितम्
śatārdha-home kuṇḍaṃ syād ūrdhva-muṣṭi-karonmitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शत-होमेऽरत्नि-मात्रम् सहस्रे पाणिना मितम् । लक्षे चतुर्भिर् हस्तैश् च कोटौ तैर् अष्टभिर् मितम् । चतुरस्रं कुण्ड-खातं कुर्वीताधश् च तादृशम्
śata-home'ratni-mātram sahasre pāṇinā mitam | lakṣe caturbhir hastaiś ca koṭau tair aṣṭabhir mitam | caturasraṃ kuṇḍa-khātaṃ kurvītādhaś ca tādṛśam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
होमस् त्व् अधिक-सङ्खाकः कुण्डे वै न्यून-सङ्ख्यया । कृते कार्यो न च् अन्यून-सङ्ख्याकः सङ्खयाधिके
homas tv adhika-saṅkhākaḥ kuṇḍe vai nyūna-saṅkhyayā | kṛte kāryo na c anyūna-saṅkhyākaḥ saṅkhayādhike
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथाविध्य् एव कर्तव्यं कुण्डं यत्नेन धीमता । अन्यथा बहवो दोषा भवेयुर् बहु-दुःखदाः
yathāvidhy eva kartavyaṃ kuṇḍaṃ yatnena dhīmatā | anyathā bahavo doṣā bhaveyur bahu-duḥkhadāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद् उक्तं तान्त्रिकैः- एवं लक्षण-संयुक्तं कुण्डम् इष्ट-फल-प्रदम् । अनेक-दोषदं कुण्डं यत्र न्यूनाधिकाम् भवेत्
tad uktaṃ tāntrikaiḥ- evaṃ lakṣaṇa-saṃyuktaṃ kuṇḍam iṣṭa-phala-pradam | aneka-doṣadaṃ kuṇḍaṃ yatra nyūnādhikām bhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मात् सम्यक् परीक्ष्यैव कर्तव्यं शुभम् इच्छता । हस्त-मात्रं स्थण्डिलं वा संक्षिप्ते होम-कर्मणि
tasmāt samyak parīkṣyaiva kartavyaṃ śubham icchatā | hasta-mātraṃ sthaṇḍilaṃ vā saṃkṣipte homa-karmaṇi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हारीतेनापि - विस्ताराधिक्य-हीनत्वे अल्पायुर् जायते ध्रुवम् । खाताधिक्ये भवेद् योगी हीने तु धन-संक्षयः । कुण्डे वक्रे च सन्तापो मरणं छिन्न-मेखले
hārītenāpi - vistārādhikya-hīnatve alpāyur jāyate dhruvam | khātādhikye bhaved yogī hīne tu dhana-saṃkṣayaḥ | kuṇḍe vakre ca santāpo maraṇaṃ chinna-mekhale
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शोकस् तु मेखलोनत्वे तदाधिक्ये पशु-क्षयः । भार्या-नाशो योनि-हीने कण्ठ-हीने शुभ-क्षयः
śokas tu mekhalonatve tadādhikye paśu-kṣayaḥ | bhāryā-nāśo yoni-hīne kaṇṭha-hīne śubha-kṣayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अङ्गुलि-परिमाणं चोक्तम्- तिर्यग्-यवोदराण्यष्टाव् ऊर्ध्वा वा ब्रीहयस् त्रयः । ज्ञेयम् अङ्गुलि-मानं तु मध्यमा मध्य-पर्वणा
aṅguli-parimāṇaṃ coktam- tiryag-yavodarāṇyaṣṭāv ūrdhvā vā brīhayas trayaḥ | jñeyam aṅguli-mānaṃ tu madhyamā madhya-parvaṇā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
। इति । विशेषो ऽपेक्षितो ऽन्यत्र स्रक्-स्रुव-प्रक्रियादिकः । ज्ञेयो ग्रन्थान्तरात् सो ऽत्राधिक्य-भीत्या न लिख्यते
| iti | viśeṣo 'pekṣito 'nyatra srak-sruva-prakriyādikaḥ | jñeyo granthāntarāt so 'trādhikya-bhītyā na likhyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ दीक्षा-मण्डल-विधिः अथोक्षिते पञ्च-गव्यैर् गन्धाम्भोभिश् च मण्डपे । यथाविधि लिखेद् दीक्षा-मण्डलं वेदिकोपरि
atha dīkṣā-maṇḍala-vidhiḥ athokṣite pañca-gavyair gandhāmbhobhiś ca maṇḍape | yathāvidhi likhed dīkṣā-maṇḍalaṃ vedikopari
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तन्-मध्ये चाष्टपत्राब्जं बहिर् वृत्त-त्रयं ततः । ततो राशींस् ततः पीठं चतुष्पाद-समन्वितम्
tan-madhye cāṣṭapatrābjaṃ bahir vṛtta-trayaṃ tataḥ | tato rāśīṃs tataḥ pīṭhaṃ catuṣpāda-samanvitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्माद् बहिश् चतुर्दिक्षु लिखेद् वीथी-चतुष्टयम् । शोभापशोभा-कोणाढ्यं ततो द्वार-चतुष्टयम्
tasmād bahiś caturdikṣu likhed vīthī-catuṣṭayam | śobhāpaśobhā-koṇāḍhyaṃ tato dvāra-catuṣṭayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ दीक्षाङ्ग-पूजा प्रातः-कृत्यं गुरुः कृत्वा यथा-स्थानं न्यसेत् ततः । शङ्खं पूजोपचारांश् च पुरो-लेख्य-प्रकारतः
atha dīkṣāṅga-pūjā prātaḥ-kṛtyaṃ guruḥ kṛtvā yathā-sthānaṃ nyaset tataḥ | śaṅkhaṃ pūjopacārāṃś ca puro-lekhya-prakārataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्रादौ कुम्भ-स्थापन-विधिः गुरून् गणेशं चाभ्यर्च्य पीठ-पूजां विधाय च । पद्म-मध्ये न्यसेत् शालींस् तण्डुलांश् च कुशांस् तथा
tatrādau kumbha-sthāpana-vidhiḥ gurūn gaṇeśaṃ cābhyarcya pīṭha-pūjāṃ vidhāya ca | padma-madhye nyaset śālīṃs taṇḍulāṃś ca kuśāṃs tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वह्नेर् दश-कला यादिवर्णाद्याश् च कुशोपरि । न्यस्याभ्यर्च्य जपंस् तारं न्यसेत् कुम्भं यथोदितम्
vahner daśa-kalā yādivarṇādyāś ca kuśopari | nyasyābhyarcya japaṃs tāraṃ nyaset kumbhaṃ yathoditam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ताश् चोक्ताः- धूम्रार्चिर् उष्मा ज्वलनी ज्वालिनी विस्फुलिङिनी । सुश्रीः सुरूपा कपिला हव्य-कव्यवहे अपि
tāś coktāḥ- dhūmrārcir uṣmā jvalanī jvālinī visphuliṅinī | suśrīḥ surūpā kapilā havya-kavyavahe api
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
। इति । काद्यष्ठान्तैर् युता भाद्यैर् डान्तैश् चार्णैर् विलोमगैः । सूर्यस्य च कलाः कुम्भे द्वादश न्यस्य पूजयेत् अधुना तस्मिन् कुण्डे सूर्य-कलानां न्यासादिकं लिखति-काद्यैर् इति । ककाराद्यैष् ठ-कारान्तैर् अर्णैर् वर्णैर् युता द्वादशापि कलाः । च-कारः समुच्चये । भ-काराद्यैर् ड-कारान्तैर् वर्णैर् अपि युताः । ननु, भ-कारादीनां द्वादश-वर्णानां ड-कारान्तता कथं स्यात् ? क्रमेण क्ष-कारान्तता-प्राप्तेस् तत्राह-विलोमगैः व्युत्क्रम-प्राप्तैः । अयम् अर्थः-अनुलोम-पठित-क-काराद्यैकैकम् अक्षरं प्रतिलोम-पठित-भ-काराद्य्-एकैकाक्षरेण सहितम् आदौ सूर्य-कलासु संयोज्य न्यासादिकं कुर्याद् इति । प्रयोगश् च कं भं तपन्यै नम इत्य् आदि
| iti | kādyaṣṭhāntair yutā bhādyair ḍāntaiś cārṇair vilomagaiḥ | sūryasya ca kalāḥ kumbhe dvādaśa nyasya pūjayet adhunā tasmin kuṇḍe sūrya-kalānāṃ nyāsādikaṃ likhati-kādyair iti | kakārādyaiṣ ṭha-kārāntair arṇair varṇair yutā dvādaśāpi kalāḥ | ca-kāraḥ samuccaye | bha-kārādyair ḍa-kārāntair varṇair api yutāḥ | nanu, bha-kārādīnāṃ dvādaśa-varṇānāṃ ḍa-kārāntatā kathaṃ syāt ? krameṇa kṣa-kārāntatā-prāptes tatrāha-vilomagaiḥ vyutkrama-prāptaiḥ | ayam arthaḥ-anuloma-paṭhita-ka-kārādyaikaikam akṣaraṃ pratiloma-paṭhita-bha-kārādy-ekaikākṣareṇa sahitam ādau sūrya-kalāsu saṃyojya nyāsādikaṃ kuryād iti | prayogaś ca kaṃ bhaṃ tapanyai nama ity ādi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ताश् चोक्ताः- तपनी तापनी धूम्रा भ्रामरी ज्वालिनी रुचिः । सुषुम्णा भोगदा विश्वा बोधिनी धारिणी क्षमा
tāś coktāḥ- tapanī tāpanī dhūmrā bhrāmarī jvālinī ruciḥ | suṣumṇā bhogadā viśvā bodhinī dhāriṇī kṣamā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
। इति । कुब्म्हान्तर् निक्षिपेन् मूल-मन्त्रेण कुसुमं सितम् । साक्षतं ससितं स्वर्णं स-रत्नं च कुशांस् तथा ततश् चोक्त-प्रकारेणाधार-रूपम् अग्निं कुम्भ-रूपं सूर्यं च विचिन्त्य कुम्भस्य तस्य अन्तर् मध्ये शुक्ल-कुसुमादिकं क्षिपेत् । स-सितं स-शर्करम् । तद् उक्तम्- प्रोत्तोलयित्वा तन्-मध्ये शुक्ल-पुष्पं सिता-युतम् । स्वर्णं रत्नं च कूर्चं च मूलेनैव विनिक्षिपेत् ॥ । इति । यच् च मूल-ग्रन्थार्थाद् अधिकं किंचिल् लिखते, तत् पूर्व-गतस्य यथोदितम् इत्य् अस्यानुवर्तनाद् इति ज्ञेयम्
| iti | kubmhāntar nikṣipen mūla-mantreṇa kusumaṃ sitam | sākṣataṃ sasitaṃ svarṇaṃ sa-ratnaṃ ca kuśāṃs tathā tataś cokta-prakāreṇādhāra-rūpam agniṃ kumbha-rūpaṃ sūryaṃ ca vicintya kumbhasya tasya antar madhye śukla-kusumādikaṃ kṣipet | sa-sitaṃ sa-śarkaram | tad uktam- prottolayitvā tan-madhye śukla-puṣpaṃ sitā-yutam | svarṇaṃ ratnaṃ ca kūrcaṃ ca mūlenaiva vinikṣipet // | iti | yac ca mūla-granthārthād adhikaṃ kiṃcil likhate, tat pūrva-gatasya yathoditam ity asyānuvartanād iti jñeyam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुम्भं च विधिना तीर्थाम्बुना शुद्धेन पूरयेत् । जले चेन्दुकुला न्यस्य सस्वराः षोडशार्चयेत्
kumbhaṃ ca vidhinā tīrthāmbunā śuddhena pūrayet | jale cendukulā nyasya sasvarāḥ ṣoḍaśārcayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ताश् चोक्ताः- अमृता मानदा पूषा तुष्टिः पुष्टी रतिर् धृतिः । शशिनी चन्द्रिका कान्तिर् ज्योत्स्ना श्रीः प्रीतिर् अङ्गदा । पूर्णा पूर्णामृता च
tāś coktāḥ- amṛtā mānadā pūṣā tuṣṭiḥ puṣṭī ratir dhṛtiḥ | śaśinī candrikā kāntir jyotsnā śrīḥ prītir aṅgadā | pūrṇā pūrṇāmṛtā ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
। इति । शुद्धाम्बु-पूरिते शङ्खे क्षिप्त्वा गन्धाष्टकं कलाः । आवाह्य सर्वास् ताः प्राण-प्रतिष्ठाम् आचरेत् क्रमात्
| iti | śuddhāmbu-pūrite śaṅkhe kṣiptvā gandhāṣṭakaṃ kalāḥ | āvāhya sarvās tāḥ prāṇa-pratiṣṭhām ācaret kramāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गन्धाष्टकं चोक्तम्- उशीरं कुङ्कुमं कुष्ठं बालकं चागुरुर् मुरा । जटा-मांसी चन्दनं चेतीष्टं गन्धाष्टकं हरेः
gandhāṣṭakaṃ coktam- uśīraṃ kuṅkumaṃ kuṣṭhaṃ bālakaṃ cāgurur murā | jaṭā-māṃsī candanaṃ cetīṣṭaṃ gandhāṣṭakaṃ hareḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
। इति । कैश्चिच् चन्दन-कर्पूरागुरु-कुङ्कुम-रोचनाः । कक्कोल-कपि-मांस्यश् च गन्धाष्टकम् इदं मतम्
| iti | kaiścic candana-karpūrāguru-kuṅkuma-rocanāḥ | kakkola-kapi-māṃsyaś ca gandhāṣṭakam idaṃ matam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथैवाकारजा वर्णैः कादिभिर् दशभिर् दश । उकारजाष्टकाराद्यैः प-काराद्यैर् म-कार-जाः
tathaivākārajā varṇaiḥ kādibhir daśabhir daśa | ukārajāṣṭakārādyaiḥ pa-kārādyair ma-kāra-jāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चतस्रो बिन्दुजाः षाद्यैश् चतुर्भिर् नाद-जाः कलाः । स्वरैः षोडशभिर् युक्ता न्यसेच् छङ्खे च षोडश
catasro bindujāḥ ṣādyaiś caturbhir nāda-jāḥ kalāḥ | svaraiḥ ṣoḍaśabhir yuktā nyasec chaṅkhe ca ṣoḍaśa
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ताश् चोक्ताः- सृष्टिर् ऋद्धिः स्मृतिर् मेधा कान्तिर् लक्ष्मीर् धृइत्ः स्थिरा । स्थितिः सिद्धिर् अकारोत्थाः कला दश समीरितः
tāś coktāḥ- sṛṣṭir ṛddhiḥ smṛtir medhā kāntir lakṣmīr dhṛitḥ sthirā | sthitiḥ siddhir akārotthāḥ kalā daśa samīritaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जरा च पालिनी शान्तिर् ऐश्वरी रति-कामिके । वरदा ह्लादिनी प्रीतिर् दीर्घा चोकार-जाः कलाः
jarā ca pālinī śāntir aiśvarī rati-kāmike | varadā hlādinī prītir dīrghā cokāra-jāḥ kalāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तीक्ष्णा रौद्रा भया निद्रा तन्तीर् क्षुत् क्रोधनी क्रिया । उत्कारी चैव मृत्युश् च मकाराक्षरजाः कलाः
tīkṣṇā raudrā bhayā nidrā tantīr kṣut krodhanī kriyā | utkārī caiva mṛtyuś ca makārākṣarajāḥ kalāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निवृत्तिश् च प्रतिष्ठा च विद्या शान्तिस् तथैव च । इन्धिका दीपिका चैव रेचिका मोचिका परा
nivṛttiś ca pratiṣṭhā ca vidyā śāntis tathaiva ca | indhikā dīpikā caiva recikā mocikā parā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सूक्ष्मा सूक्ष्मामृता ज्ञानाज्ञाना चाप्य् आयनी तथा । व्यापिनी व्योम-रूपा च अनन्ता नाद-सम्भवाः
sūkṣmā sūkṣmāmṛtā jñānājñānā cāpy āyanī tathā | vyāpinī vyoma-rūpā ca anantā nāda-sambhavāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
। इति । न्यासं कलानां सर्वासां कुर्याद् एकैकशः क्रमात् । नामोच्चार्य चतुर्थान्तं तत्-तद्-वर्णैर् नमो ऽन्तकम्
| iti | nyāsaṃ kalānāṃ sarvāsāṃ kuryād ekaikaśaḥ kramāt | nāmoccārya caturthāntaṃ tat-tad-varṇair namo 'ntakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पूर्वं प्राण-प्रतिष्ठायास् तासाम् आवाहनात् परम् । ऋचः पञ्च यथा-स्थानं पठेत् ताश् चार्चयेत् कलाः
pūrvaṃ prāṇa-pratiṣṭhāyās tāsām āvāhanāt param | ṛcaḥ pañca yathā-sthānaṃ paṭhet tāś cārcayet kalāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हंशः शुचिषद् इत्य् आदौ प्रतद् विष्णुस् ततः परम् । त्र्यम्बकं तत् सवितुर् विष्णुर् योनिम् इति क्रमात्
haṃśaḥ śuciṣad ity ādau pratad viṣṇus tataḥ param | tryambakaṃ tat savitur viṣṇur yonim iti kramāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तच् च शङ्खोदकं कुम्भे मूल-मन्त्रेण निक्षिपेत् । पिदध्यात् तन् मुखं शक्र-वल्ली-चूतादि-पल्लवैः
tac ca śaṅkhodakaṃ kumbhe mūla-mantreṇa nikṣipet | pidadhyāt tan mukhaṃ śakra-vallī-cūtādi-pallavaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शरावेनाथ पुष्पादि-युक्तेनाच्छाद्य तत् पुनः । संवेष्ट्य वस्त्र-युग्मेन ततः कुम्भं च मण्डयेत्
śarāVenātha puṣpādi-yuktenācchādya tat punaḥ | saṃveṣṭya vastra-yugmena tataḥ kumbhaṃ ca maṇḍayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ कुम्भे श्री-भगवत्-पूजा-विधिः तस्मिन्न् आवाह्य कलसे परं तेजो यथा-विधि । सकलीकृत्य चाचार्यः पूजयेद् आसनादिभिः
atha kumbhe śrī-bhagavat-pūjā-vidhiḥ tasminn āvāhya kalase paraṃ tejo yathā-vidhi | sakalīkṛtya cācāryaḥ pūjayed āsanādibhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सकलीकरणं चोक्तम्- देवताङ्गे षड्-अङ्गानां न्यासः स्यात् सकली-कृतिः
sakalīkaraṇaṃ coktam- devatāṅge ṣaḍ-aṅgānāṃ nyāsaḥ syāt sakalī-kṛtiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
केचिच् चाहुः कर-न्यासौ विनाखिलैः । न्यासैस् तत्-तेजसः साङ्गीकरणं सकलीकृतः
kecic cāhuḥ kara-nyāsau vinākhilaiḥ | nyāsais tat-tejasaḥ sāṅgīkaraṇaṃ sakalīkṛtaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं च कुम्भे तं साङ्गोपाङ्गं सावरणं प्रभुम् । अग्रतो लेख्य-विधिनार्चयेद् भोज्यार्पणावधि
evaṃ ca kumbhe taṃ sāṅgopāṅgaṃ sāvaraṇaṃ prabhum | agrato lekhya-vidhinārcayed bhojyārpaṇāvadhi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नैवेद्यार्पणतः पश्चान् मण्डलस्य च सर्वतः । स-दीपान् पैष्टिकान् न्यस्येत् स-बीजाङ्कुर-भाजनात्
naivedyārpaṇataḥ paścān maṇḍalasya ca sarvataḥ | sa-dīpān paiṣṭikān nyasyet sa-bījāṅkura-bhājanāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ दीक्षा-होम-विधिः ततो दीक्षाङ्ग-होमार्थं कुण्डलस्य च सर्वतः । संमार्ज्य दर्भ-मार्जन्या यथा-विध्य् उपलेपयेत्
atha dīkṣā-homa-vidhiḥ tato dīkṣāṅga-homārthaṃ kuṇḍalasya ca sarvataḥ | saṃmārjya darbha-mārjanyā yathā-vidhy upalepayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विकीर्य सर्षपांस् तत्र गव्यैः सम्प्रोक्ष्य पञ्चभिः । मध्ये सम्पूजयेद् वास्तु-पुरुषं दिक्षु तत्-पतीन्
vikīrya sarṣapāṃs tatra gavyaiḥ samprokṣya pañcabhiḥ | madhye sampūjayed vāstu-puruṣaṃ dikṣu tat-patīn
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शोषणादीनि कुण्डस्य कृत्वा प्रोक्ष्य कुशाम्बुभिः । उल्लिख्य चास्मिन् योन्य्-आदि-सहितं मण्डलं लिखेत्
śoṣaṇādīni kuṇḍasya kṛtvā prokṣya kuśāmbubhiḥ | ullikhya cāsmin yony-ādi-sahitaṃ maṇḍalaṃ likhet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्री-बीजं मध्य-योनौ च विलिख्याभुक्ष्य पूजयेत् । निधाय तत्र पुष्पादि-विष्टरं साधु कल्पयेत्
śrī-bījaṃ madhya-yonau ca vilikhyābhukṣya pūjayet | nidhāya tatra puṣpādi-viṣṭaraṃ sādhu kalpayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र लक्ष्मी-मृत्यु-स्नानां विष्णुं चावाह्य पूजयेत् । ताम्रादि-पात्रेणानीयाग्रतो ऽग्निं स्थापयेच् छुभ्रम्
tatra lakṣmī-mṛtyu-snānāṃ viṣṇuṃ cāvāhya pūjayet | tāmrādi-pātreṇānīyāgrato 'gniṃ sthāpayec chubhram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गन्धादिनाग्निम् अभ्यर्च्य विष्णोः सक्रीडतः श्रिया । रेतो-रूपं विचिन्त्यामुं कुण्डं तारेण चार्चयेत्
gandhādināgnim abhyarcya viṣṇoḥ sakrīḍataḥ śriyā | reto-rūpaṃ vicintyāmuṃ kuṇḍaṃ tāreṇa cārcayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वैश्वानरेति मन्त्रेणाच्छाच्याग्निं तं सद्-इन्धनैः । चित्-पिङ्गलेति प्रज्वाल्योपतिष्ठेद् अग्निम् इत्य् अमुम्
vaiśvānareti mantreṇācchācyāgniṃ taṃ sad-indhanaiḥ | cit-piṅgaleti prajvālyopatiṣṭhed agnim ity amum
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जिह्वा न्यस्येत् सप्त त्स्मिन्न् अप्य् अङ्गेष्व् अङ्ग-देवताः । षट्सु षट् न्यस्य मूर्तीश् च न्यस्याष्टाभ्यर्चयेच् च ताः
jihvā nyasyet sapta tsminn apy aṅgeṣv aṅga-devatāḥ | ṣaṭsu ṣaṭ nyasya mūrtīś ca nyasyāṣṭābhyarcayec ca tāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सप्त-जिह्वाश् चोक्ताः- हिरण्या गगना रक्ता तथा कृष्णा च सुप्रभा । बहु-रूपाति-रूपा च सप्त जिह्वा वसोर् इमाः
sapta-jihvāś coktāḥ- hiraṇyā gaganā raktā tathā kṛṣṇā ca suprabhā | bahu-rūpāti-rūpā ca sapta jihvā vasor imāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथाङ्ग-देवताः सहस्रार्चिः स्वस्ति-पूर्ण उत्तिष्ठ-पुरुषस् तथा । धूम-व्यापी सप्त-जिह्वो धनुर्धर इति स्मृतः
athāṅga-devatāḥ sahasrārciḥ svasti-pūrṇa uttiṣṭha-puruṣas tathā | dhūma-vyāpī sapta-jihvo dhanurdhara iti smṛtaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अष्ट-मूर्तयश् च जात-वेदाः सप्त-जिह्वो हव्य-वाहन एव च । अश्वोदरज-संज्ञश् च तथा वैश्वानरो ऽपरः । कौमार-तेजाश् च तथा विश्वदेव-मुखाह्वयौ
aṣṭa-mūrtayaś ca jāta-vedāḥ sapta-jihvo havya-vāhana eva ca | aśvodaraja-saṃjñaś ca tathā vaiśvānaro 'paraḥ | kaumāra-tejāś ca tathā viśvadeva-mukhāhvayau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
। इति । ततो वह्निं परिस्तीर्य संस्कृताज्यं यथा-विधि । हुत्वा च व्याहृतीः पश्चात् त्रीन् वारान् जुहुयात् पुनः
| iti | tato vahniṃ paristīrya saṃskṛtājyaṃ yathā-vidhi | hutvā ca vyāhṛtīḥ paścāt trīn vārān juhuyāt punaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो ऽस्य गर्भधानादीन् विव्हान्तान् यथाक्रमम् । संस्कारान् आचरेद् उक्त-मन्त्रेणाष्टाहुतैस् तथा
tato 'sya garbhadhānādīn vivhāntān yathākramam | saṃskārān ācared ukta-mantreṇāṣṭāhutais tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्थं हि संस्कृते वह्नौ पीठम् अभ्यर्च्य तत्र च । देवम् आवाह्य गन्धादि-दीपान्त-विधिनार्चयेत्
itthaṃ hi saṃskṛte vahnau pīṭham abhyarcya tatra ca | devam āvāhya gandhādi-dīpānta-vidhinārcayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तं चाग्निं देव-रसनां संकल्प्याष्टोत्तरं बुधः । सहस्रं जुहुयात् सर्पिः-शर्करा-पायसैर् युतैः
taṃ cāgniṃ deva-rasanāṃ saṃkalpyāṣṭottaraṃ budhaḥ | sahasraṃ juhuyāt sarpiḥ-śarkarā-pāyasair yutaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हुत्वाज्येनाथ महती-व्याहृतीर् विधिना कृती । ग्रहर्क्ष-करणादिभ्यो बलिं दद्याद् यथोदितम्
hutvājyenātha mahatī-vyāhṛtīr vidhinā kṛtī | graharkṣa-karaṇādibhyo baliṃ dadyād yathoditam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ होम-द्रव्यादि-परिमाणम् कर्ष-मात्रं घृतं होमे शुक्ति-मात्रं पयः स्मृतम् । उक्तानि पञ्च-गव्यानि तत्-समानि मनीषिभिः
atha homa-dravyādi-parimāṇam karṣa-mātraṃ ghṛtaṃ home śukti-mātraṃ payaḥ smṛtam | uktāni pañca-gavyāni tat-samāni manīṣibhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्-समं मधु-दुग्धान्नम् अक्ष-मात्रम् उदाहृतम् । दधि प्रसृति-मात्रं स्यात् लाजाः स्युः मुष्टि-संमिताः
tat-samaṃ madhu-dugdhānnam akṣa-mātram udāhṛtam | dadhi prasṛti-mātraṃ syāt lājāḥ syuḥ muṣṭi-saṃmitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
। इत्य् आदि । अथ नत्वाम्बु-पानार्थं प्रदायाचमनानि च । आत्मार्पणान्तम् अभ्यर्च्य लेख्येन विधिनाचरेत्
| ity ādi | atha natvāmbu-pānārthaṃ pradāyācamanāni ca | ātmārpaṇāntam abhyarcya lekhyena vidhinācaret
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ गुरु-शिष्य-नियमादिः व्रत-स्थं वाग्-यतं शिष्यं प्रवेश्याथ यथा-विधि । तद्-देहे मातृकां साङ्गां न्यस्याथोपदिशेच् च ताम्
atha guru-śiṣya-niyamādiḥ vrata-sthaṃ vāg-yataṃ śiṣyaṃ praveśyātha yathā-vidhi | tad-dehe mātṛkāṃ sāṅgāṃ nyasyāthopadiśec ca tām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देवं सावरणं कुम्भ-गतं चानुस्मरन् गुरुः । जप्त्वाष्टोत्तर-साहस्रं शयीत प्राश्य किंचन
devaṃ sāvaraṇaṃ kumbha-gataṃ cānusmaran guruḥ | japtvāṣṭottara-sāhasraṃ śayīta prāśya kiṃcana
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दर्भोपर्यजिने त्वैणे निविष्टो मातृकां स्मरन् । गुरुं च शिष्यो निद्राणं तां शयीत जपन् व्रती
darbhoparyajine tvaiṇe niviṣṭo mātṛkāṃ smaran | guruṃ ca śiṣyo nidrāṇaṃ tāṃ śayīta japan vratī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति पूर्व-दिन-कृत्यम् । अथ तद्-दिन-कृत्यानि प्रातः-कृत्यं गुरुः कृत्वा कुम्भं चाभ्यर्च्य पूर्ववत् । हुत्वा दत्त्वा बलिं कर्मान्यत् कुर्यात् स्वार्पणावधि
iti pūrva-dina-kṛtyam | atha tad-dina-kṛtyāni prātaḥ-kṛtyaṃ guruḥ kṛtvā kumbhaṃ cābhyarcya pūrvavat | hutvā dattvā baliṃ karmānyat kuryāt svārpaṇāvadhi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संहार-मुद्रया कृष्णे संयोज्यावृत्ति-देवताः । तम् चामृत-मयं ध्यात्वा स्वस्मिंश् चाग्निं विलापयेत्
saṃhāra-mudrayā kṛṣṇe saṃyojyāvṛtti-devatāḥ | tam cāmṛta-mayaṃ dhyātvā svasmiṃś cāgniṃ vilāpayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ध्वज-तोरण-दिक्-कुम्भ-मण्डपाद्य्-अधिदेवताः । सर्वा विभाव्य चिद्-रूपाः कुम्भे संयोज्य पूजयेत्
dhvaja-toraṇa-dik-kumbha-maṇḍapādy-adhidevatāḥ | sarvā vibhāvya cid-rūpāḥ kumbhe saṃyojya pūjayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अतो गुरुं गणेशं च विष्वक्सेनं च पूजयेत् । उद्वास्य कलसं स्पृष्ट्वा शतम् अष्टोत्तरं जपेत्
ato guruṃ gaṇeśaṃ ca viṣvaksenaṃ ca pūjayet | udvāsya kalasaṃ spṛṣṭvā śatam aṣṭottaraṃ japet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृतोपवासः शिष्यो ऽथत् प्रातः-कृत्यं विधाय सः । शुक्ल-वस्त्रः सुवेशः सन् विप्रान् द्रव्येण तोषयेत्
kṛtopavāsaḥ śiṣyo 'that prātaḥ-kṛtyaṃ vidhāya saḥ | śukla-vastraḥ suveśaḥ san viprān dravyeṇa toṣayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गुरुं च भगवद्-दृष्ट्या परिक्रम्य प्रणम्य च । दत्त्वोक्तां दक्षिणां तस्मै स्व-शरीरं समर्पयेत्
guruṃ ca bhagavad-dṛṣṭyā parikramya praṇamya ca | dattvoktāṃ dakṣiṇāṃ tasmai sva-śarīraṃ samarpayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ दीक्षाङ्ग-पूजा तथा च दशम-स्कन्धे [भ्प् १०।८०।४१] - इयद् एव हि सच्-छिष्यैः कर्तव्यं गुरु-निष्कृतम् । यद् वै विशुद्ध-भावेन सर्वार्थात्मार्पणं गुरौ
atha dīkṣāṅga-pūjā tathā ca daśama-skandhe [BhP 10.80.41] - iyad eva hi sac-chiṣyaiḥ kartavyaṃ guru-niṣkṛtam | yad vai viśuddha-bhāvena sarvārthātmārpaṇaṃ gurau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथाभिषेचन-विधिः यागालयाद् उत्तरस्याम् आशायां स्नान-मण्डपे । पीठे निवेश्य तं शिष्यं कारयेच् छोषणादिकम्
athābhiṣecana-vidhiḥ yāgālayād uttarasyām āśāyāṃ snāna-maṇḍape | pīṭhe niveśya taṃ śiṣyaṃ kārayec choṣaṇādikam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पीठ-न्यासान्तम् अखिलं मातृकान्यास-पूर्वकम् । न्यासं शिष्य-तनौ कृत्वा पीठ-मन्त्रेण पूजयेत्
pīṭha-nyāsāntam akhilaṃ mātṛkānyāsa-pūrvakam | nyāsaṃ śiṣya-tanau kṛtvā pīṭha-mantreṇa pūjayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सद्-ऊर्वाक्षत-पुष्पां च मूर्ध्नि शिष्यस्य रोचनाम् । निधाय कलसं तस्यान्तिके वाद्यादिना नयेत्
sad-ūrvākṣata-puṣpāṃ ca mūrdhni śiṣyasya rocanām | nidhāya kalasaṃ tasyāntike vādyādinā nayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्री-कृष्णम् अथ सम्प्रार्थ्य गुरुः कुम्भस्य वाससा । नीराज्य शिष्यं तन्-मूर्ध्नि न्यसेत् तत्-पल्लवादिकम्
śrī-kṛṣṇam atha samprārthya guruḥ kumbhasya vāsasā | nīrājya śiṣyaṃ tan-mūrdhni nyaset tat-pallavādikam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद् उक्तम्- विधिवत् कुम्भम् उद्धृत्य तन्-मुखस्थान् सुर-द्रुमान् । शिशोः शिरसि विन्यस्य मातृकां मनसा जपेत्
tad uktam- vidhivat kumbham uddhṛtya tan-mukhasthān sura-drumān | śiśoḥ śirasi vinyasya mātṛkāṃ manasā japet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः कुम्भाम्भसा शिष्यं प्रोक्ष्य त्रिर् मूल-मन्त्रतः । विप्राशीर् मङ्गलोद्घोषैर् अभिषिञ्चेन् मनून् पठन्
tataḥ kumbhāmbhasā śiṣyaṃ prokṣya trir mūla-mantrataḥ | viprāśīr maṅgalodghoṣair abhiṣiñcen manūn paṭhan
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथाभिषेक-मन्त्राः वशिष्ठ-संहितायाम्- सुरास् त्वाम् अभिषिञ्च्यं तु ब्रह्म-विष्णु-महेश्वराः । वासुदेवो जगन्नाथस् तथा सङ्कर्षणो विभुः
athābhiṣeka-mantrāḥ vaśiṣṭha-saṃhitāyām- surās tvām abhiṣiñcyaṃ tu brahma-viṣṇu-maheśvarāḥ | vāsudevo jagannāthas tathā saṅkarṣaṇo vibhuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रद्युम्नश् चानिरुद्धश् च भवन्तु विभवाय ते । आखण्डलो ऽग्निर् भगवान् यमो वै निरृतिस् तथा
pradyumnaś cāniruddhaś ca bhavantu vibhavāya te | ākhaṇḍalo 'gnir bhagavān yamo vai nirṛtis tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.