Library·Gopalabhatta: Haribhaktivilasa·5
पञ्चम-विलासः आधिष्ठानिकः श्री-चैतन्य-प्रभुं वन्दे बालो ऽपि यद्-अनुग्रहात् । तरेन् नाना-मत-ग्राह-व्याप्तं पूजा-क्रमार्णवम्
pañcama-vilāsaḥ ādhiṣṭhānikaḥ śrī-caitanya-prabhuṃ vande bālo 'pi yad-anugrahāt | taren nānā-mata-grāha-vyāptaṃ pūjā-kramārṇavam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सनातनः: श्री-चैतन्याय नमः । बालो ऽज्ञः । पक्षे शिशुः । नाना-विध-मतान्य् एव ग्राहस् तैर् व्याप्तम् । पूजायाः क्रमो विधिः । विध्य्-अनुक्रमो वा स एवार्णवस् तम् ** ह्भ्व्च् ५।१ ** श्रीमद्-गोपाल-देवस्याष्टादशाक्षर-यन्त्रतः । लिख्यतेऽर्चा-विधिर् गूढः क्रम-दीपिकयेक्षितः
sanātanaḥ: śrī-caitanyāya namaḥ | bālo 'jñaḥ | pakṣe śiśuḥ | nānā-vidha-matāny eva grāhas tair vyāptam | pūjāyāḥ kramo vidhiḥ | vidhy-anukramo vā sa evārṇavas tam ** HbhvC 5.1 ** śrīmad-gopāla-devasyāṣṭādaśākṣara-yantrataḥ | likhyate'rcā-vidhir gūḍhaḥ krama-dīpikayekṣitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सनातनः: अष्टादशाक्षर-मन्त्रेण यो ऽर्चा-विधिः पूजा-प्रकारः स लिख्यते । यद्यपि दशाक्षरादिनापि पूजा-विधौ भेदो नास्ति, तथापि न्यासादि-भेदापेक्षया, तथा लिखितम् । गूढो ऽपि क्रम-दीपिकया श्री-केशवाचार्य-विरचितया ईक्षितः दर्शितः सन् । अतः क्रम-दीपिकोक्तानुसारेण लेख्य इति भावः ** ह्भ्व्च् ५।२ ** आगमोक्तेन मार्गेण भगवान् ब्राह्मणैर् अपि । सदैव पूज्यो ऽतो लेख्यः प्राय आगमिको विधिः
sanātanaḥ: aṣṭādaśākṣara-mantreṇa yo 'rcā-vidhiḥ pūjā-prakāraḥ sa likhyate | yadyapi daśākṣarādināpi pūjā-vidhau bhedo nāsti, tathāpi nyāsādi-bhedāpekṣayā, tathā likhitam | gūḍho 'pi krama-dīpikayā śrī-keśavācārya-viracitayā īkṣitaḥ darśitaḥ san | ataḥ krama-dīpikoktānusāreṇa lekhya iti bhāvaḥ ** HbhvC 5.2 ** āgamoktena mārgeṇa bhagavān brāhmaṇair api | sadaiva pūjyo 'to lekhyaḥ prāya āgamiko vidhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथा च विष्णु-यामले- कृते श्रुत्य्-उक्त-मार्गः स्यात् त्रेतायां स्मृति-भावितः । द्वापरे तु पुराणोक्तः कलाव् आगम-सम्भवः
tathā ca viṣṇu-yāmale- kṛte śruty-ukta-mārgaḥ syāt tretāyāṃ smṛti-bhāvitaḥ | dvāpare tu purāṇoktaḥ kalāv āgama-sambhavaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अशुद्धाः शूद्राकल्पा हि ब्राह्मणाः कलि-सम्भवाः । तेषाम् आगम-मार्गेण शुद्धिर् न श्रौत-वर्त्मना
aśuddhāḥ śūdrākalpā hi brāhmaṇāḥ kali-sambhavāḥ | teṣām āgama-mārgeṇa śuddhir na śrauta-vartmanā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सनातनः: तेषाम् आगम-मार्गेण श्रौत-वर्त्मनेत्य् अनेन तैर् अपि आगमिक-विधिनैव पूजा कार्येति भावः । तथा चैकादश-स्कन्धे [भ्प् ११।५।६१] नाना-तन्त्र-विधानेन कलाव् अपि तथा शृणु इति । तत्र श्रीधर-स्वामि-पादाः-नाना-तन्त्र-विधानेनेति कलौ तन्त्र-मार्गस्य प्राधान्यं दर्शयति इति ** ह्भ्व्च् ५।३-५ ** अथ द्वार-पूजा श्री-कृष्ण-द्वार-देवेभ्यो दत्त्वा पाद्यादिकं ततः । गन्ध-पुष्पैर् अर्चयेत् तान् यथा-स्थानं यथा-क्रमम्
sanātanaḥ: teṣām āgama-mārgeṇa śrauta-vartmanety anena tair api āgamika-vidhinaiva pūjā kāryeti bhāvaḥ | tathā caikādaśa-skandhe [BhP 11.5.61] nānā-tantra-vidhānena kalāv api tathā śṛṇu iti | tatra śrīdhara-svāmi-pādāḥ-nānā-tantra-vidhāneneti kalau tantra-mārgasya prādhānyaṃ darśayati iti ** HbhvC 5.3-5 ** atha dvāra-pūjā śrī-kṛṣṇa-dvāra-devebhyo dattvā pādyādikaṃ tataḥ | gandha-puṣpair arcayet tān yathā-sthānaṃ yathā-kramam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सनातनः: तान् श्री-कृष्ण-द्वार-देवान्, प्रणवादि-चतुर्थ्य्-अन्तं देव-नाम नमो ऽन्तकम् इत्य् अग्रे लेख्यत्वाद् अत्रैवं प्रयोगः-श्री-कृष्ण-द्वार-देवताभ्यो नमः । अनेन मन्त्रेण पाद्यार्ध्यादिकं दत्त्वा गन्धादिभिः पुनर् विशेषेण पूजयेद् इत्य् अर्थः । एवम् अग्रेऽपि स-परिवारेभ्यः श्री-कृष्ण-पार्षदेभ्यो नमः इत्य् आदि प्रयोगो द्रष्टव्यः ** ह्भ्व्च् ५।६ ** द्वाराग्रे स-परीवारान् भू-पीठे कृष्ण-पार्षदान् । तद्-अग्रे गरुडं द्वारस्योर्ध्वे द्वार-श्रियं यजेत्
sanātanaḥ: tān śrī-kṛṣṇa-dvāra-devān, praṇavādi-caturthy-antaṃ deva-nāma namo 'ntakam ity agre lekhyatvād atraivaṃ prayogaḥ-śrī-kṛṣṇa-dvāra-devatābhyo namaḥ | anena mantreṇa pādyārdhyādikaṃ dattvā gandhādibhiḥ punar viśeṣeṇa pūjayed ity arthaḥ | evam agre'pi sa-parivārebhyaḥ śrī-kṛṣṇa-pārṣadebhyo namaḥ ity ādi prayogo draṣṭavyaḥ ** HbhvC 5.6 ** dvārāgre sa-parīvārān bhū-pīṭhe kṛṣṇa-pārṣadān | tad-agre garuḍaṃ dvārasyordhve dvāra-śriyaṃ yajet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्राग्-द्वारोभय-पार्श्वे तु यजेच् चण्ड-प्रचण्डकौ । द्वारे च दक्षिणे धातृ-विधातारौ च पश्चिमे
prāg-dvārobhaya-pārśve tu yajec caṇḍa-pracaṇḍakau | dvāre ca dakṣiṇe dhātṛ-vidhātārau ca paścime
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जयं च विजयं चैव बलं प्रबलम् उत्तरे । द्वन्द्व-शस्त्व् एवम् अभ्यर्च्य देहल्यां वास्तु-पुरुषम्
jayaṃ ca vijayaṃ caiva balaṃ prabalam uttare | dvandva-śastv evam abhyarcya dehalyāṃ vāstu-puruṣam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सनातनः: एवं सामान्येन सर्वेषाम् एव पूजा-विधिर् लिखितः । इदानीं यथा-स्थानं यथा-क्रमम् इति यल् लिखितं, तद् एव विविच्य लिखति-द्वाराग्र इति द्वाराभ्याम् । तत्राप्य् आदौ द्वारस्याग्रे यत् भू-रूपं पीठं, तत्र समस्त-परिवारान्वितान् श्री-कृष्ण-पार्षदान् यजेत् पूजयेत् । अनन्तरं तस्य द्वारस्याग्रे गरुडं । यद्यपि द्वार-श्रियो ऽर्चनं प्रबलार्चनानन्तरम् एव क्रम-दीपिकायाम् उक्तम्, तथापि इष्ट्वेति क्ट्वा-प्रत्ययेन चण्डादि-पूजातः पूर्व-काल एवेति बोधितम् । तथैवअ सद्-आचारात् । किं च, द्वन्द्व इत्य् अग्रे लिखनात्, चण्ड-प्रचण्डाभ्यां नमः इत्य् एवं युग्मत्वेन प्रयोगो ज्ञेयः ** ह्भ्व्च् ५।७-९ ** द्वारान्तः-पार्श्वयोर् गङ्गां यमुनां च ततो ऽर्चयेत् । तत्-पार्श्वयोः शङ्ख-निधिं तथा पद्म-निधिं यजेत्
sanātanaḥ: evaṃ sāmānyena sarveṣām eva pūjā-vidhir likhitaḥ | idānīṃ yathā-sthānaṃ yathā-kramam iti yal likhitaṃ, tad eva vivicya likhati-dvārāgra iti dvārābhyām | tatrāpy ādau dvārasyāgre yat bhū-rūpaṃ pīṭhaṃ, tatra samasta-parivārānvitān śrī-kṛṣṇa-pārṣadān yajet pūjayet | anantaraṃ tasya dvārasyāgre garuḍaṃ | yadyapi dvāra-śriyo 'rcanaṃ prabalārcanānantaram eva krama-dīpikāyām uktam, tathāpi iṣṭveti kṭvā-pratyayena caṇḍādi-pūjātaḥ pūrva-kāla eveti bodhitam | tathaivaa sad-ācārāt | kiṃ ca, dvandva ity agre likhanāt, caṇḍa-pracaṇḍābhyāṃ namaḥ ity evaṃ yugmatvena prayogo jñeyaḥ ** HbhvC 5.7-9 ** dvārāntaḥ-pārśvayor gaṅgāṃ yamunāṃ ca tato 'rcayet | tat-pārśvayoḥ śaṅkha-nidhiṃ tathā padma-nidhiṃ yajet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सनातनः: द्वारस्यान्तः अभ्यन्तरे तत्-पार्श्व-द्वये तयोर् गङ्गा-यमुनयोः पार्श्व-द्वये ** ह्भ्व्च् ५।१० ** गणेशं मन्दिरस्याग्नि-कोणे दुर्गां च नैरृते । वाणीं वायव्य ऐशाने क्षेत्रपालं तथार्चयेत्
sanātanaḥ: dvārasyāntaḥ abhyantare tat-pārśva-dvaye tayor gaṅgā-yamunayoḥ pārśva-dvaye ** HbhvC 5.10 ** gaṇeśaṃ mandirasyāgni-koṇe durgāṃ ca nairṛte | vāṇīṃ vāyavya aiśāne kṣetrapālaṃ tathārcayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सनातनः: आग्नेये कोणे गणेशम् अर्चयेत् । तथा चोक्तं क्रम-दीपिकायाम् [७।१०३-१०६]- परिवाराराः कृताः सर्वे पुनः श्री-विष्णु-पार्षदाः । द्वाराग्राबलि-पीठेऽर्च्याः पक्षीन्द्रश् च तद्-अग्रतः ॥ चण्ड-प्रचण्डौ प्राग् धातृ-विधातारौ च दक्षिणे । जयः स-विजयः पश्चाद् बलः प्रबल उत्तरे ॥ ऊर्ध्वे द्वार-श्रियं चेष्ट्वा द्वार्य् एतान् युग्मशो ऽर्चयेत् । पूज्यो वास्तु-पुमांस् तत्र तत्र द्वाः-पीथ-मध्यतः ॥ द्वारान्तः-पार्श्वयोर् अर्च्या गङ्गा च यमुना नदी । कोणेषु विघ्नं दुर्गां च वाणीं क्षेत्रे समर्चयेत् ॥ । इति । द्वाः-शाखाम् आश्रयन् वामां सङ्कोच्याङ्गानि देहलीम् । अस्पृष्ट्वा प्रविशेद् वेश्म न्यस्यन् प्राग् दक्षिणं पदम्
sanātanaḥ: āgneye koṇe gaṇeśam arcayet | tathā coktaṃ krama-dīpikāyām [7.103-106]- parivārārāḥ kṛtāḥ sarve punaḥ śrī-viṣṇu-pārṣadāḥ | dvārāgrābali-pīṭhe'rcyāḥ pakṣīndraś ca tad-agrataḥ || caṇḍa-pracaṇḍau prāg dhātṛ-vidhātārau ca dakṣiṇe | jayaḥ sa-vijayaḥ paścād balaḥ prabala uttare || ūrdhve dvāra-śriyaṃ ceṣṭvā dvāry etān yugmaśo 'rcayet | pūjyo vāstu-pumāṃs tatra tatra dvāḥ-pītha-madhyataḥ || dvārāntaḥ-pārśvayor arcyā gaṅgā ca yamunā nadī | koṇeṣu vighnaṃ durgāṃ ca vāṇīṃ kṣetre samarcayet || | iti | dvāḥ-śākhām āśrayan vāmāṃ saṅkocyāṅgāni dehalīm | aspṛṣṭvā praviśed veśma nyasyan prāg dakṣiṇaṃ padam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सनातनः: वामां स्व-वाम-भाग-वर्तिनीं द्वार-शाखां आश्रयन् ईषत् स्पृषद् निजाङ्गानि संकोच्य देहलीम् अस्पृष्ट्वा न लङ्घयित्वेत्य् अर्थः । दक्षिणं पदं प्राक् आदौ न्यस्यन् । दक्षिण-पाद-न्यास-क्रमेणेत्य् अर्थः । वेश्म श्री-भगवन्-मन्दिरं हरेर् गेहं प्रवेक्ष्यन्न् इति पूर्व-लिखनात् । प्रविशेत् तन्-मध्यं शनैः पूजको गच्छेत् ** ह्भ्व्च् ५।१२ ** तथा च सारदा-तिलके- किंचित् स्पृशन् वाम-शाखां देहलीं लङ्घयन् गुरुः । अङ्गं सङ्कोचयन्न् अन्तः प्रविशेद् दक्षिणाङ्घ्रिणा
sanātanaḥ: vāmāṃ sva-vāma-bhāga-vartinīṃ dvāra-śākhāṃ āśrayan īṣat spṛṣad nijāṅgāni saṃkocya dehalīm aspṛṣṭvā na laṅghayitvety arthaḥ | dakṣiṇaṃ padaṃ prāk ādau nyasyan | dakṣiṇa-pāda-nyāsa-krameṇety arthaḥ | veśma śrī-bhagavan-mandiraṃ harer gehaṃ pravekṣyann iti pūrva-likhanāt | praviśet tan-madhyaṃ śanaiḥ pūjako gacchet ** HbhvC 5.12 ** tathā ca sāradā-tilake- kiṃcit spṛśan vāma-śākhāṃ dehalīṃ laṅghayan guruḥ | aṅgaṃ saṅkocayann antaḥ praviśed dakṣiṇāṅghriṇā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सनातनः: गुरुर् इति दीक्षा-विधानोक्तः ** ह्भ्व्च् ५।१३ ** अथ गृह-प्रवेश-माहात्म्यम् तन्-माहात्म्यं च हरि-भक्ति-सुधोदये- प्रविशन्न् आलयं विष्णोर् अर्चनार्थं सुभक्तिमान् । न भूयः प्रविशन् मातुः कुक्षि-कारा-गृहं सुधीः
sanātanaḥ: gurur iti dīkṣā-vidhānoktaḥ ** HbhvC 5.13 ** atha gṛha-praveśa-māhātmyam tan-māhātmyaṃ ca hari-bhakti-sudhodaye- praviśann ālayaṃ viṣṇor arcanārthaṃ subhaktimān | na bhūyaḥ praviśan mātuḥ kukṣi-kārā-gṛhaṃ sudhīḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ गृहान्तः-पूजा नैरृते वास्तु-पुरुषं ब्रह्माणम् अपि पूजयेत् । आसनस्थो यजेत् तांस् तान् अन्यत्र भगवद्-गृहात्
atha gṛhāntaḥ-pūjā nairṛte vāstu-puruṣaṃ brahmāṇam api pūjayet | āsanastho yajet tāṃs tān anyatra bhagavad-gṛhāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्-पूजामन्त्रश् चोक्तः- प्रणवादि-चतुर्थ्य्-अन्तं देव-नाम नमो ऽन्तकम् । पूजा-मन्त्रम् इदं प्रोक्तं सर्वत्रार्चन-कर्मणि
tat-pūjāmantraś coktaḥ- praṇavādi-caturthy-antaṃ deva-nāma namo 'ntakam | pūjā-mantram idaṃ proktaṃ sarvatrārcana-karmaṇi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
। इति । अथ कृष्णाग्रतस् तिष्ठन् कृत्वा दिग्-बन्धनं क्षिपेत् । पुष्पाक्षतान् समस्तासु दिक्षु तत्रोक्त-मन्त्रतः
| iti | atha kṛṣṇāgratas tiṣṭhan kṛtvā dig-bandhanaṃ kṣipet | puṣpākṣatān samastāsu dikṣu tatrokta-mantrataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ पूजार्थासनम् ततश् चासन-मन्त्रेणाभिमन्त्र्याभ्यर्च्य चासनम् । तस्मिन्न् उपविशेत् पद्मासनेन स्वस्तिकेन वा
atha pūjārthāsanam tataś cāsana-mantreṇābhimantryābhyarcya cāsanam | tasminn upaviśet padmāsanena svastikena vā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र कृष्णार्चकः प्रायो दिवसे प्राङ्-मुखो भवेत् । उदङ्मुखो रजन्यां तु स्थिर-मूर्तिश् च सम्मुखः
tatra kṛṣṇārcakaḥ prāyo divase prāṅ-mukho bhavet | udaṅmukho rajanyāṃ tu sthira-mūrtiś ca sammukhaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र च एकादश-स्कन्धे [भ्प् ११।२७।१९]- आसीनः प्राग् उदग्-वार्चेत् स्थिरायान्त्व् अथ सम्मुखः
tatra ca ekādaśa-skandhe [BhP 11.27.19]- āsīnaḥ prāg udag-vārcet sthirāyāntv atha sammukhaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथासन-मन्त्रः आसन-मन्त्रस्य मेरु-पृष्ठ ऋषिः सुतलं छन्दः । कूर्मो देवता आसनाभिमन्त्रेण विनियोगः
athāsana-mantraḥ āsana-mantrasya meru-pṛṣṭha ṛṣiḥ sutalaṃ chandaḥ | kūrmo devatā āsanābhimantreṇa viniyogaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पृथ्वि त्वया धृता लोका देवि त्वं विष्णुना धृता । त्वं च धारय मां नित्यं पवित्रं कुरु चासनम्
pṛthvi tvayā dhṛtā lokā devi tvaṃ viṣṇunā dhṛtā | tvaṃ ca dhāraya māṃ nityaṃ pavitraṃ kuru cāsanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथासन-विधिः नारद-पञ्चरात्रे- वंशाश्म-दारु-धरणी-तृण-पल्लव-निर्मितम् । वर्जयेद् आसनं विद्वान् दारिद्र्य-व्याधि-दुःखदम् । कृष्णाजिनं कम्बलं वा नान्यद् आसनम् इष्यते
athāsana-vidhiḥ nārada-pañcarātre- vaṃśāśma-dāru-dharaṇī-tṛṇa-pallava-nirmitam | varjayed āsanaṃ vidvān dāridrya-vyādhi-duḥkhadam | kṛṣṇājinaṃ kambalaṃ vā nānyad āsanam iṣyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्यत्र च- कृष्णाजिनं व्याघ्र-चर्म कौषेयं वेत्र-निर्मितम् । वस्त्राजिनं कम्बलं वा कल्पयेद् आसनं मृदु
anyatra ca- kṛṣṇājinaṃ vyāghra-carma kauṣeyaṃ vetra-nirmitam | vastrājinaṃ kambalaṃ vā kalpayed āsanaṃ mṛdu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ विशेषत आसन-दोष-विधिः नारद-पञ्चरात्रे- वंशाद् आहुर् दरिद्रत्वं पाषाणे व्याधि-सम्भवम् । धरण्यां दुःख-सम्भूतिं दौर्भाग्यं दारवासने
atha viśeṣata āsana-doṣa-vidhiḥ nārada-pañcarātre- vaṃśād āhur daridratvaṃ pāṣāṇe vyādhi-sambhavam | dharaṇyāṃ duḥkha-sambhūtiṃ daurbhāgyaṃ dāravāsane
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तृणासने यशो-हानिं पल्लवे चित्त-विभ्रमम् । दर्भासने व्याधि-नाशं कम्बलं दुःख-मोचनम्
tṛṇāsane yaśo-hāniṃ pallave citta-vibhramam | darbhāsane vyādhi-nāśaṃ kambalaṃ duḥkha-mocanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किं च, श्री-भगवद्-गीतासु [ङीता ६।११]- शुचौ देशे प्रतिष्ठाप्य स्थिरम् आसनम् आत्मनः । नात्युच्छ्रितं नातिनीचं चैलाजिन-कुशोत्तरम्
kiṃ ca, śrī-bhagavad-gītāsu [ṅītā 6.11]- śucau deśe pratiṣṭhāpya sthiram āsanam ātmanaḥ | nātyucchritaṃ nātinīcaṃ cailājina-kuśottaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
। इति । यथोकतम् उपविश्याथ सम्प्रदायानुसारतः । शङ्खादि-पूजा-सम्भारान् न्यसेत् तत्-तत्-पदेषु तान्
| iti | yathokatam upaviśyātha sampradāyānusārataḥ | śaṅkhādi-pūjā-sambhārān nyaset tat-tat-padeṣu tān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ पात्रासादनम् स्वस्य वामाग्रतः शङ्खं साधारं स्थापयेद् बुधः । तत्रैवार्ध्यादि-पात्राणि न्यस्येच् च द्वारि भागशः
atha pātrāsādanam svasya vāmāgrataḥ śaṅkhaṃ sādhāraṃ sthāpayed budhaḥ | tatraivārdhyādi-pātrāṇi nyasyec ca dvāri bhāgaśaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तुलसी-गन्ध-पुष्पादि-भाजनानि च दक्षिणे । वामे च स्थापयेत् पार्श्वे कलसं पूर्णम् अम्भसा
tulasī-gandha-puṣpādi-bhājanāni ca dakṣiṇe | vāme ca sthāpayet pārśve kalasaṃ pūrṇam ambhasā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दक्षिणे घृत-दीपं च तैल-दीपं च वामतः । सम्भारानपरान् न्यसेत् स्व-दृष्टि-विषये पदे । कर-प्रक्षालनार्थं च पात्रम् एकं स्व-पृष्ठतः
dakṣiṇe ghṛta-dīpaṃ ca taila-dīpaṃ ca vāmataḥ | sambhārānaparān nyaset sva-dṛṣṭi-viṣaye pade | kara-prakṣālanārthaṃ ca pātram ekaṃ sva-pṛṣṭhataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ पात्राणि तन्-माहात्म्यं च देवी-पुराणे- नाना-विचित्र-रूपाणि पुण्डरीकाकृतीनि च । शङ्ख-नीलोत्पलाभानि पात्राणि परिकल्पयेत्
atha pātrāṇi tan-māhātmyaṃ ca devī-purāṇe- nānā-vicitra-rūpāṇi puṇḍarīkākṛtīni ca | śaṅkha-nīlotpalābhāni pātrāṇi parikalpayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रत्नादि-रचितान्य् एव काञ्ची-मूल-युतानि च । यथा-शोभं यथा-लाभं तथा पात्राणि कारयेत्
ratnādi-racitāny eva kāñcī-mūla-yutāni ca | yathā-śobhaṃ yathā-lābhaṃ tathā pātrāṇi kārayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किं च- हंस-पात्रेण सर्वाणि चेप्सितानि लभेन् मुने । अर्घ्यं दत्त्वा तथा रौप्येणायु-राज्यं शुभं भवेत् । ताम्र-पात्रेण सौभाग्यं धर्मं मृण्-मय-सम्भवम्
kiṃ ca- haṃsa-pātreṇa sarvāṇi cepsitāni labhen mune | arghyaṃ dattvā tathā raupyeṇāyu-rājyaṃ śubhaṃ bhavet | tāmra-pātreṇa saubhāgyaṃ dharmaṃ mṛṇ-maya-sambhavam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वाराहे- सौवर्णं राजतं कांस्यं येन दीयते भाजनम् । तान् सर्वान् सम्परित्यज्य ताम्रं तु मम रोचते
vārāhe- sauvarṇaṃ rājataṃ kāṃsyaṃ yena dīyate bhājanam | tān sarvān samparityajya tāmraṃ tu mama rocate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पवित्राणां पवित्रं यो मङ्गलानां च मङ्गलम् । विशुद्धानां शुचिं चैव ताम्रं संसार-मोक्षणम्
pavitrāṇāṃ pavitraṃ yo maṅgalānāṃ ca maṅgalam | viśuddhānāṃ śuciṃ caiva tāmraṃ saṃsāra-mokṣaṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दीक्षितानां विशुद्धानां मम कर्म-परायणः । सदा ताम्रेण कर्तव्यम् एवं भूमि मम प्रियम्
dīkṣitānāṃ viśuddhānāṃ mama karma-parāyaṇaḥ | sadā tāmreṇa kartavyam evaṃ bhūmi mama priyam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
। इति । केचिच् च ताम्र-पात्रेषु गव्यादेर् योग-दोषतः । ताम्रातिरिक्तम् इच्छन्ति मधुपर्कस्य भाजनम्
| iti | kecic ca tāmra-pātreṣu gavyāder yoga-doṣataḥ | tāmrātiriktam icchanti madhuparkasya bhājanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथैव शङ्खम् एवार्ध्य-पात्रम् इच्छन्ति केचन । शङ्खे कृत्वा तु पानीयं स-पुष्पं सलिलाक्षतम् । अर्घ्यं ददाति देवस्येत्य् एवं स्कान्देऽभिधानतः
tathaiva śaṅkham evārdhya-pātram icchanti kecana | śaṅkhe kṛtvā tu pānīyaṃ sa-puṣpaṃ salilākṣatam | arghyaṃ dadāti devasyety evaṃ skānde'bhidhānataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ मङ्गल-घट-स्थापनम् मङ्गलार्थं च कलसं सजलं करकान्वितम् । फलादि-सहितं दिव्यं न्यसेद् भगवतो ऽग्रतः
atha maṅgala-ghaṭa-sthāpanam maṅgalārthaṃ ca kalasaṃ sajalaṃ karakānvitam | phalādi-sahitaṃ divyaṃ nyased bhagavato 'grataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथा च स्कान्दे- कुम्भं स-करकं दिव्यं फल-कर्पूर-संयुतम् । न्यसेद् अर्चन-काले तु कृष्णस्यातीव वल्लभम्
tathā ca skānde- kumbhaṃ sa-karakaṃ divyaṃ phala-karpūra-saṃyutam | nyased arcana-kāle tu kṛṣṇasyātīva vallabham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
। इति । किं च- सनीरं च स-कर्पूरं कुम्भं कृष्णाय यो न्यसेत् । कल्पं तस्य न पापेक्षां कुर्वन्ति प्रपितामहाः
| iti | kiṃ ca- sanīraṃ ca sa-karpūraṃ kumbhaṃ kṛṣṇāya yo nyaset | kalpaṃ tasya na pāpekṣāṃ kurvanti prapitāmahāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथार्घ्यादि-पात्राणि प्रक्षिपेद् अर्घ्य-पात्रे तु गन्ध-पुष्पाक्षतान् यवान् । कुशाग्र-तिल-दूर्वाश् च सिद्धार्थान् अपि साधकः । केचिच् चात्र जलादीनि द्रव्याण्य् अष्टौ वदन्ति हि
athārghyādi-pātrāṇi prakṣiped arghya-pātre tu gandha-puṣpākṣatān yavān | kuśāgra-tila-dūrvāś ca siddhārthān api sādhakaḥ | kecic cātra jalādīni dravyāṇy aṣṭau vadanti hi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यत उक्तं भविष्ये- आपः क्षीरं कुशाग्राणि दध्य्-अक्षत-तिलस् तथा । यवाः सिद्धार्थकाश् चैवम् अर्घ्यो ऽष्टाङ्गः प्रकीर्तितः
yata uktaṃ bhaviṣye- āpaḥ kṣīraṃ kuśāgrāṇi dadhy-akṣata-tilas tathā | yavāḥ siddhārthakāś caivam arghyo 'ṣṭāṅgaḥ prakīrtitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पाद्य-पात्रे च कमलं दूर्वा श्यामाकम् एव च । निक्षिपेद् विष्णु-पत्रीं चेत्य् एवं द्रव्य-चतुष्टयम्
pādya-pātre ca kamalaṃ dūrvā śyāmākam eva ca | nikṣiped viṣṇu-patrīṃ cety evaṃ dravya-catuṣṭayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथैवाचमनीयार्थं पात्रे द्रव्य-त्रयं बुधः । जाती-फलं लवङ्गं च कक्कोलम् अपि निक्षिपेत्
tathaivācamanīyārthaṃ pātre dravya-trayaṃ budhaḥ | jātī-phalaṃ lavaṅgaṃ ca kakkolam api nikṣipet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मधुपर्कीय-पात्रे च गव्यं दधि पयो घृतम् । मधु-खण्डम् अपीत्य् एवं निक्षिपेद् द्रव्य-पञ्चकम्
madhuparkīya-pātre ca gavyaṃ dadhi payo ghṛtam | madhu-khaṇḍam apīty evaṃ nikṣiped dravya-pañcakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
केचित् त्रीण्य् एव पात्रेऽस्मिन् द्रव्याणीच्छन्ति साधवः
kecit trīṇy eva pātre'smin dravyāṇīcchanti sādhavaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यत उक्तं श्री-विष्णु-धर्मे- घृतं दधि तथा क्षौद्रं मधुपर्को विधीयते
yata uktaṃ śrī-viṣṇu-dharme- ghṛtaṃ dadhi tathā kṣaudraṃ madhuparko vidhīyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आदि-वाराहे च- दधि-सर्पिर् मधु-समं पात्रे औडुम्बरे मम । मधुनस् तु अलाभे तु गुडेन सह मिश्रयेत्
ādi-vārāhe ca- dadhi-sarpir madhu-samaṃ pātre auḍumbare mama | madhunas tu alābhe tu guḍena saha miśrayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
घृतस्यालाभे सुश्रोणि लाजैश् च सह मिश्रयेत् । तथा दध्नो ऽप्य् अलाभे तु क्षीरेण सह मिश्रयेत्
ghṛtasyālābhe suśroṇi lājaiś ca saha miśrayet | tathā dadhno 'py alābhe tu kṣīreṇa saha miśrayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेषाम् अभावे पुष्पादि तत्-तद्-भावनया क्षिपेत् । नारदस् त्व् आह विमलेनोदकेनैव पूर्यते
teṣām abhāve puṣpādi tat-tad-bhāvanayā kṣipet | nāradas tv āha vimalenodakenaiva pūryate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मूलेन पात्रेणैकेन मष्टकृत्वो ऽभिमन्त्रयेत् । कुर्याच् च तेषां पात्राणां रक्षणं चक्र-मुद्रया
mūlena pātreṇaikena maṣṭakṛtvo 'bhimantrayet | kuryāc ca teṣāṃ pātrāṇāṃ rakṣaṇaṃ cakra-mudrayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पूजाम् आरभमाणो हि यथोक्तासनम् आस्थितः । पठेन् मङ्गल-शान्तिं तां यार्चने सम्मता सताम्
pūjām ārabhamāṇo hi yathoktāsanam āsthitaḥ | paṭhen maṅgala-śāntiṃ tāṃ yārcane sammatā satām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ मङ्गल-शान्तिः ॐ भद्रं कर्णेभिः शृणुयाम देवा भद्रं पश्येमाक्षभिर् यजत्रा । स्थिरैर् अङ्गैस् तुष्टुवांसस् तनुभिर् व्यशेम देव-हितं यद् आयुः
atha maṅgala-śāntiḥ oṃ bhadraṃ karṇebhiḥ śṛṇuyāma devā bhadraṃ paśyemākṣabhir yajatrā | sthirair aṅgais tuṣṭuvāṃsas tanubhir vyaśema deva-hitaṃ yad āyuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वस्ति न इन्द्रो वृद्धश्रवाः । स्वस्ति नः पूषा विश्वदेवाः । स्वस्ति नस् तार्क्षो ऽरिष्टनेमिः । स्वस्ति नो बृहस्पतिर् दधातु
svasti na indro vṛddhaśravāḥ | svasti naḥ pūṣā viśvadevāḥ | svasti nas tārkṣo 'riṣṭanemiḥ | svasti no bṛhaspatir dadhātu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
। इति । पठन्, ॐ शान्तिः श्री-कृष्ण-पाद-पद्माराधनेषु शान्तिर् भवतु ॥ । इति । अथ विघ्न-निवारणम् अपसर्पन्तु ते भूता ये भूता भुवि संस्थिताः । ये भूता विघ्न-कर्तारस् ते नश्यन्तु शिवाज्ञया
| iti | paṭhan, oṃ śāntiḥ śrī-kṛṣṇa-pāda-padmārādhaneṣu śāntir bhavatu || | iti | atha vighna-nivāraṇam apasarpantu te bhūtā ye bhūtā bhuvi saṃsthitāḥ | ye bhūtā vighna-kartāras te naśyantu śivājñayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् उदीर्यास्त्र-मन्त्रेण वाम-पादस्य पार्ष्णिना । घातैस् त्रिभिर् बुधो विघ्नान् भौमान् सर्वान् निवारयेत्
ity udīryāstra-mantreṇa vāma-pādasya pārṣṇinā | ghātais tribhir budho vighnān bhaumān sarvān nivārayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आन्तरीक्षांश् च तेनैवोर्ध्वोर्ध्व-ताल-त्रयेण हि । निरस्योत्सारयेद् दिव्यान् मान्त्रिको दिव्य-दृष्टितः
āntarīkṣāṃś ca tenaivordhvordhva-tāla-trayeṇa hi | nirasyotsārayed divyān māntriko divya-dṛṣṭitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्री-गुर्व्-आदि-नतिः ततः कृताञ्जलिर् वामे श्री-गुरुं परमं गुरुम् । परमेष्ठि-गुरुं चेति नमेद् गुरु-परम्पराम्
śrī-gurv-ādi-natiḥ tataḥ kṛtāñjalir vāme śrī-guruṃ paramaṃ gurum | parameṣṭhi-guruṃ ceti named guru-paramparām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गणेशं दक्षिणे भागे दुर्गाम् अग्रेऽथ पृष्ठतः । क्षेत्रपालं नमेद् भक्त्या मध्ये चात्मेष्ट-दैवतम्
gaṇeśaṃ dakṣiṇe bhāge durgām agre'tha pṛṣṭhataḥ | kṣetrapālaṃ named bhaktyā madhye cātmeṣṭa-daivatam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततश् चास्त्रेण संशोध्य करौ कुर्वीत तेन हि । ताल-त्रयं दिशां बन्धम् अग्नि-प्राकारम् एव च
tataś cāstreṇa saṃśodhya karau kurvīta tena hi | tāla-trayaṃ diśāṃ bandham agni-prākāram eva ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ भूत-शुद्धिः शरीराकार-भूतानां भूतानां यद् विशोधनम् । अव्यय-ब्रह्म-सम्पर्काद् भूत-शुद्धिर् इयं मता
atha bhūta-śuddhiḥ śarīrākāra-bhūtānāṃ bhūtānāṃ yad viśodhanam | avyaya-brahma-samparkād bhūta-śuddhir iyaṃ matā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भूत-शुद्धिं विना कर्तुर् जप-होमादिकाः क्रियाः । भवन्ति निष्फलाः सर्वा यथा-विध्य् अप्य् अनिष्ठिताः
bhūta-śuddhiṃ vinā kartur japa-homādikāḥ kriyāḥ | bhavanti niṣphalāḥ sarvā yathā-vidhy apy aniṣṭhitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्-प्रकारश् च कर-कच्छपिकां कृत्वात्मानं बुद्ध्या हृद्-अब्जतः । शिरः-सहस्र-पत्राब्जे परमात्मनि योजयेत् । पृथिव्यादीनि तत्त्वानि तस्मिन् लीनानि भावयेत्
tat-prakāraś ca kara-kacchapikāṃ kṛtvātmānaṃ buddhyā hṛd-abjataḥ | śiraḥ-sahasra-patrābje paramātmani yojayet | pṛthivyādīni tattvāni tasmin līnāni bhāvayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वाम-हस्तं तथोत्तानम् अधो दक्षिण-बन्धितम् । कर-कच्छपिका मुद्रा भूत-शुद्धौ प्रकीर्तिता
vāma-hastaṃ tathottānam adho dakṣiṇa-bandhitam | kara-kacchapikā mudrā bhūta-śuddhau prakīrtitā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देहं संशोष्य दग्ध्वेदम् आप्लाव्यामृत-वर्षतः । उत्पाद्य द्रढयित्वासु-प्रतिष्ठां विधिनाचरेत्
dehaṃ saṃśoṣya dagdhvedam āplāvyāmṛta-varṣataḥ | utpādya draḍhayitvāsu-pratiṣṭhāṃ vidhinācaret
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आत्मानम् एवं संशोध्य नीत्वा कृष्णार्चनार्हताम् । वात्सल्याद् धृद्-गतं कृष्णं यष्टुं हृत् पुनर् आनयेत्
ātmānam evaṃ saṃśodhya nītvā kṛṣṇārcanārhatām | vātsalyād dhṛd-gataṃ kṛṣṇaṃ yaṣṭuṃ hṛt punar ānayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथा च त्रैलोक्य-संमोहन-तन्त्रे- नाभिस्थ-वायुना देहं स-पापं शोधयेद् बुधः । वह्निना हृदय-स्थेन दहेत् तच् च कलेवरम्
tathā ca trailokya-saṃmohana-tantre- nābhistha-vāyunā dehaṃ sa-pāpaṃ śodhayed budhaḥ | vahninā hṛdaya-sthena dahet tac ca kalevaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सहस्रारे महापद्मे ललाट-स्थे स्थितं विधुम् । सम्पूर्ण-मण्डलं शुद्धं चिन्तयेद् अमृतात्मकम्
sahasrāre mahāpadme lalāṭa-sthe sthitaṃ vidhum | sampūrṇa-maṇḍalaṃ śuddhaṃ cintayed amṛtātmakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्माद् गलित-धाराभिः प्लावयेद् भस्मसाद् बुधः । आभिर् वर्णमयीभिश् च पञ्च-भूतात्मकं वपुः । पूर्ववद् भावयेद् देवीम्
tasmād galita-dhārābhiḥ plāvayed bhasmasād budhaḥ | ābhir varṇamayībhiś ca pañca-bhūtātmakaṃ vapuḥ | pūrvavad bhāvayed devīm
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
। इत्य् आदि । किं चाग्रे- ततस् तस्मात् समाकृष्य प्रणवेन तु मन्त्रवित् । तत् तेजो हृदये न्यस्य चिन्तयेद् विष्णुम् अव्ययम्
| ity ādi | kiṃ cāgre- tatas tasmāt samākṛṣya praṇavena tu mantravit | tat tejo hṛdaye nyasya cintayed viṣṇum avyayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किं वा चिन्तन-मात्रेण भूत-शुद्धिं विधाय ताम् । प्राणायामांश् ततः कुर्यात् सम्प्रदायानुसरतः
kiṃ vā cintana-mātreṇa bhūta-śuddhiṃ vidhāya tām | prāṇāyāmāṃś tataḥ kuryāt sampradāyānusarataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ प्राणायामः रेचः षोडश-मात्राभिः पूरो द्वात्रिंशता भवेत् । चतुःषष्ठ्या भवेत् कुम्भ एवं स्यात् प्राण-संयमः
atha prāṇāyāmaḥ recaḥ ṣoḍaśa-mātrābhiḥ pūro dvātriṃśatā bhavet | catuḥṣaṣṭhyā bhavet kumbha evaṃ syāt prāṇa-saṃyamaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विरेच्य पवनं पूर्वं संकोच्य गुद-मण्डलम् । पूरयित्वा विधानेन स्व-शक्त्या कुम्भके स्थितः
virecya pavanaṃ pūrvaṃ saṃkocya guda-maṇḍalam | pūrayitvā vidhānena sva-śaktyā kumbhake sthitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र प्रणवम् अभ्यस्यन् बीजं वा मन्त्रम् ऊर्ध्वगम् । ऋष्य्-आदि-स्मरणं कृत्वा कुर्याद् ध्यानम् अतन्द्रितः
tatra praṇavam abhyasyan bījaṃ vā mantram ūrdhvagam | ṛṣy-ādi-smaraṇaṃ kṛtvā kuryād dhyānam atandritaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद् ध्यानं चोक्तम्- विष्णुं भास्वत्-किरीटाङ्गद-वलय-कला-कल्प-हारोदराङ्घ्रि- श्रोणीभूषं सवक्षो-मणि-मकर-महा-कुण्डलामृष्ट-गण्डम् । हस्तोद्यच्-छङ्ख-चक्राम्बुज-गदम् अमलं पीत-कौशेय-वासं विद्योतद्-भासम् उद्यद्-दिन-कर-सदृशं पद्म-संस्थं नमामि
tad dhyānaṃ coktam- viṣṇuṃ bhāsvat-kirīṭāṅgada-valaya-kalā-kalpa-hārodarāṅghri- śroṇībhūṣaṃ savakṣo-maṇi-makara-mahā-kuṇḍalāmṛṣṭa-gaṇḍam | hastodyac-chaṅkha-cakrāmbuja-gadam amalaṃ pīta-kauśeya-vāsaṃ vidyotad-bhāsam udyad-dina-kara-sadṛśaṃ padma-saṃsthaṃ namāmi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्वचिच् च- रुद्रस् तु रेचके ब्रह्मा पूरके ध्येय-देवता । श्री-विष्णुः कुम्भके ज्ञेयो ध्यान-स्थानं गुरोर् मुखात्
kvacic ca- rudras tu recake brahmā pūrake dhyeya-devatā | śrī-viṣṇuḥ kumbhake jñeyo dhyāna-sthānaṃ guror mukhāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथा हि- नाभि-स्थाने पूरकेण चिन्तयेत् कमलासनम् । ब्रह्माणं रक्त-गौराङ्गं चतुर्वक्त्रं पितामहम्
tathā hi- nābhi-sthāne pūrakeṇa cintayet kamalāsanam | brahmāṇaṃ rakta-gaurāṅgaṃ caturvaktraṃ pitāmaham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नीलोत्पल-दल-श्यामं हृदि मध्ये प्रतिष्ठितम् । चतुर्भुजं महात्मानं कुम्भकेन तु चिन्तयेत्
nīlotpala-dala-śyāmaṃ hṛdi madhye pratiṣṭhitam | caturbhujaṃ mahātmānaṃ kumbhakena tu cintayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रेचेकनैश्वरं ध्यानं ललाटे सर्व-पापहम् । शुद्ध-स्फटिक-सङ्काशं कुर्याद् वै निर्मलं बुधः
recekanaiśvaraṃ dhyānaṃ lalāṭe sarva-pāpaham | śuddha-sphaṭika-saṅkāśaṃ kuryād vai nirmalaṃ budhaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
। इति । एकान्तिभिश् च भगवान् सर्व-देव-मयः प्रभुः । कृष्णः प्रिय-जनोपेतश् चिन्तनीयो हि सर्वतः
| iti | ekāntibhiś ca bhagavān sarva-deva-mayaḥ prabhuḥ | kṛṣṇaḥ priya-janopetaś cintanīyo hi sarvataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ प्राणायाम-माहात्म्यम् पाद्मे [३।३१।७९-८३] देवहूति-विकुण्डल-संवादे- यम-लोकं न पश्यन्ति प्राणायाम-परायणाः । अपि दुष्कृत-कर्माणस् तैर् एव हत-किल्बिषाः
atha prāṇāyāma-māhātmyam pādme [3.31.79-83] devahūti-vikuṇḍala-saṃvāde- yama-lokaṃ na paśyanti prāṇāyāma-parāyaṇāḥ | api duṣkṛta-karmāṇas tair eva hata-kilbiṣāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दिवसे दिवसे वैश्य प्राणायामास् तु षोडश । अपि ब्रह्म-हणं साक्षात् पुनन्त्य् अहर्-अहः कृताः
divase divase vaiśya prāṇāyāmās tu ṣoḍaśa | api brahma-haṇaṃ sākṣāt punanty ahar-ahaḥ kṛtāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तपांसि यानि तप्यन्ते व्रतानि नियमाश् च ये । गो-सहस्र-प्रदानं च प्राणायामस् तु तत्-समः
tapāṃsi yāni tapyante vratāni niyamāś ca ye | go-sahasra-pradānaṃ ca prāṇāyāmas tu tat-samaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अम्बु-बिन्दुं यः कुशाग्रेण मासे मासे नरः पिबेत् । संवत्सर-शतं साग्रं प्राणायामस् तु तत्-समः
ambu-binduṃ yaḥ kuśāgreṇa māse māse naraḥ pibet | saṃvatsara-śataṃ sāgraṃ prāṇāyāmas tu tat-samaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पातकं तु महद् यच् च तथा क्षुद्रोपपातकम् । प्राणायामैः क्षणात् सर्वं भस्मसात् कुरुते नरः
pātakaṃ tu mahad yac ca tathā kṣudropapātakam | prāṇāyāmaiḥ kṣaṇāt sarvaṃ bhasmasāt kurute naraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
। इति । न्यासान् विना जपं प्राहुर् आसुरं विफलं बुधाः । अतो यथा-सम्प्रदायं न्यासान् कुर्याद् यथा-विधि
| iti | nyāsān vinā japaṃ prāhur āsuraṃ viphalaṃ budhāḥ | ato yathā-sampradāyaṃ nyāsān kuryād yathā-vidhi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्रादौ मातृका-न्यासः ऋषि-च्छन्दो-देवतादि स्मृत्वादौ मातृका-मनोः । शिरो-वक्त्र-हृद्-आदौ च न्यस्य तद्-ध्यानम् आचरेत्
tatrādau mātṛkā-nyāsaḥ ṛṣi-cchando-devatādi smṛtvādau mātṛkā-manoḥ | śiro-vaktra-hṛd-ādau ca nyasya tad-dhyānam ācaret
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तच् चोक्तम्- पञ्चाशल्-लिपिभिर् विभक्त-मुख-दोः-पन्-मध्य-वक्षः-स्थलीं भावन्-मौलि-निबद्ध-चन्द्र-शकलाम् आपीन-तुङ्ग-स्तनीम् । मुद्राम् अक्ष-गुणं सुधाढ्य-कलसं विद्यां च हस्ताम्बुजैर् बिभ्राणां विशद-प्रभां त्रि-नयनां वाग्-देवताम् आश्रये
tac coktam- pañcāśal-lipibhir vibhakta-mukha-doḥ-pan-madhya-vakṣaḥ-sthalīṃ bhāvan-mauli-nibaddha-candra-śakalām āpīna-tuṅga-stanīm | mudrām akṣa-guṇaṃ sudhāḍhya-kalasaṃ vidyāṃ ca hastāmbujair bibhrāṇāṃ viśada-prabhāṃ tri-nayanāṃ vāg-devatām āśraye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अकारादीन् क्ष-कारान्तान् वर्णानादौ तु केवलान् । ललाटादिषु चाङ्गेषु न्यसेद् विद्वान् यथा-क्रमम्
akārādīn kṣa-kārāntān varṇānādau tu kevalān | lalāṭādiṣu cāṅgeṣu nyased vidvān yathā-kramam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तच् च विविच्योक्तम्- ललाट-मुख-बिम्बाक्षि-श्रुति-घ्राणेषु गण्डयोः । ओष्ठ-दन्तोत्तमाङ्गास्ये दोः-पत्-सन्ध्यग्रकेषु च
tac ca vivicyoktam- lalāṭa-mukha-bimbākṣi-śruti-ghrāṇeṣu gaṇḍayoḥ | oṣṭha-dantottamāṅgāsye doḥ-pat-sandhyagrakeṣu ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पार्श्वयोः पृष्ठतो नाभौ जठरे हृदयेऽंसके । ककुद्यसे च हृत्-पूर्वं पाणि-पाद-युगे ततः । जठराननयोर् न्यसेन् मातृकार्णान् यथा-क्रमम्
pārśvayoḥ pṛṣṭhato nābhau jaṭhare hṛdaye'ṃsake | kakudyase ca hṛt-pūrvaṃ pāṇi-pāda-yuge tataḥ | jaṭharānanayor nyasen mātṛkārṇān yathā-kramam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
। इति । सानुस्वारान् विसर्गाढ्यान् सानुस्वार-विसर्गकान् । न्यसेद् भूयो ऽपि तान् विद्वान् एवं वार-चतुष्टयम्
| iti | sānusvārān visargāḍhyān sānusvāra-visargakān | nyased bhūyo 'pi tān vidvān evaṃ vāra-catuṣṭayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ मातृका-न्यासः कण्ठ-हृन्-नाभि-गुह्येषु पायु-भ्रू-मह्द्ययोस् तथा । स्थिते षोडश-पत्राब्जे क्रमेण द्वादश-च्छदे
atha mātṛkā-nyāsaḥ kaṇṭha-hṛn-nābhi-guhyeṣu pāyu-bhrū-mahdyayos tathā | sthite ṣoḍaśa-patrābje krameṇa dvādaśa-cchade
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दश-पत्रे च षट्-पत्रे चतुष्पत्रे द्विपत्रके । न्यसेद् एकैक-पत्रान्ते स-बिन्द्व्-एकैकम् अक्षरम्
daśa-patre ca ṣaṭ-patre catuṣpatre dvipatrake | nyased ekaika-patrānte sa-bindv-ekaikam akṣaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ केशवादि-न्यासः स्मृत्वा ऋष्य्-आदिकां वर्णान् मूर्तिभिः केशवादिभिः । कीर्त्यादिभिः शक्तिभिश् च न्यसेत् तान् पूर्ववत् क्रमात्
atha keśavādi-nyāsaḥ smṛtvā ṛṣy-ādikāṃ varṇān mūrtibhiḥ keśavādibhiḥ | kīrtyādibhiḥ śaktibhiś ca nyaset tān pūrvavat kramāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न्यसेच् चतुर्थीन् अत्यन्ता मूर्तीः शक्तीश् च यादिभिः । सप्त-धातून् प्राण-जीवौ क्रोधम् अप्य् आत्मनेऽन्तकान्
nyasec caturthīn atyantā mūrtīḥ śaktīś ca yādibhiḥ | sapta-dhātūn prāṇa-jīvau krodham apy ātmane'ntakān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र ध्यानम् उद्यत्-प्रद्योतन-शत-रुचिं तप्त-हेमावदानं पार्श्व-द्वन्द्वे जलधि-सुतया विश्व-धात्र्या च जुष्टम् । नाना-रत्नोल्लसित-विविधाकल्पम् आपीत-वस्त्रं विष्णुं वन्दे दर-कमल-कौमोदकी-चक्र-पाणिम्
tatra dhyānam udyat-pradyotana-śata-ruciṃ tapta-hemāvadānaṃ pārśva-dvandve jaladhi-sutayā viśva-dhātryā ca juṣṭam | nānā-ratnollasita-vividhākalpam āpīta-vastraṃ viṣṇuṃ vande dara-kamala-kaumodakī-cakra-pāṇim
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ श्री-मूर्तयः प्रथमं केशवो नारायणः पश्चाच् च माधवः । गोविन्दश् च तथा विष्णुर् मधुसूदन एव च
atha śrī-mūrtayaḥ prathamaṃ keśavo nārāyaṇaḥ paścāc ca mādhavaḥ | govindaś ca tathā viṣṇur madhusūdana eva ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्रिविक्रमो वामनो ऽथ श्रीधरश् च ततः परम् । ऋषीकेशः पद्मनाभस् ततो दामोदरस् तथा
trivikramo vāmano 'tha śrīdharaś ca tataḥ param | ṛṣīkeśaḥ padmanābhas tato dāmodaras tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वासुदेवः सङ्कर्षणः प्रद्युम्नो ऽथानिरुद्धकः । चक्री गदी तथा शार्ङ्गी खड्गी शङ्खी हली तथा
vāsudevaḥ saṅkarṣaṇaḥ pradyumno 'thāniruddhakaḥ | cakrī gadī tathā śārṅgī khaḍgī śaṅkhī halī tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मुषली च तथा शूली पाशी चैवाङ्कुशी तथा । मुकुन्दो नन्दजश् चैव तथा नन्दी नरस् तथा
muṣalī ca tathā śūlī pāśī caivāṅkuśī tathā | mukundo nandajaś caiva tathā nandī naras tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नरकजिद् धरिः कृष्णः सत्यः सात्वत एव च । ततः शौरिस् तथा शूरस् ततः पश्चाज् जनार्दनः
narakajid dhariḥ kṛṣṇaḥ satyaḥ sātvata eva ca | tataḥ śauris tathā śūras tataḥ paścāj janārdanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भूधरो विश्वमूर्तिश् च वैकुण्ठः पुरुषोत्तमः । बलो बलानुजो बालो वृषघ्नो वृष एव च
bhūdharo viśvamūrtiś ca vaikuṇṭhaḥ puruṣottamaḥ | balo balānujo bālo vṛṣaghno vṛṣa eva ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हंसो वराहो विमलो नृसिंहश् चेति मूर्तयः
haṃso varāho vimalo nṛsiṃhaś ceti mūrtayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ शक्तयः कीर्तिः कान्तिस् तुष्टि-पुष्टी धृतिः शान्तिः क्रिया दया । मेधा हर्षा तथा श्रद्धा लज्जा लक्ष्मीः सरस्वती
atha śaktayaḥ kīrtiḥ kāntis tuṣṭi-puṣṭī dhṛtiḥ śāntiḥ kriyā dayā | medhā harṣā tathā śraddhā lajjā lakṣmīḥ sarasvatī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रीती रतिर् जया दुर्गा प्रभा सत्या च चण्डिका । वाणी विलासिनी चैव विजया विरजा तथा
prītī ratir jayā durgā prabhā satyā ca caṇḍikā | vāṇī vilāsinī caiva vijayā virajā tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विश्वा च विनदा चैव सुनन्दा च स्मृतिस् तथा । ऋद्धिः समृद्धिः शुद्धिश् च बुद्धिर् मूर्तिर् नतिः क्षमा
viśvā ca vinadā caiva sunandā ca smṛtis tathā | ṛddhiḥ samṛddhiḥ śuddhiś ca buddhir mūrtir natiḥ kṣamā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रमोमा क्लेदिनी क्लिन्ना वसुदा वसुधा परा । परायणा च सूक्ष्मा च सन्ध्या प्रज्ञा प्रभा निशा
ramomā kledinī klinnā vasudā vasudhā parā | parāyaṇā ca sūkṣmā ca sandhyā prajñā prabhā niśā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अमोघा विद्युतेत्य् एक-पञ्चाशत् शक्तयो मताः । ददात्य् अयं केशवादि-न्यासो ऽत्राखिल-सम्पदम्
amoghā vidyutety eka-pañcāśat śaktayo matāḥ | dadāty ayaṃ keśavādi-nyāso 'trākhila-sampadam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अमुत्राच्युत-सारूप्यं नयति न्यास-मात्रतः
amutrācyuta-sārūpyaṃ nayati nyāsa-mātrataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद् उक्तं- ध्यात्वैवं परम-पुमांसम् अक्षरैर् यो विन्यसेद् दिनम् अनु केशवादि-युक्तैः । मेधायुः-स्मृति-धृति-कीर्ति-कान्ति-लक्ष्मी- सौभाग्यैश् चिरम् उपबृंहितो भवेत् सः
tad uktaṃ- dhyātvaivaṃ parama-pumāṃsam akṣarair yo vinyased dinam anu keśavādi-yuktaiḥ | medhāyuḥ-smṛti-dhṛti-kīrti-kānti-lakṣmī- saubhāgyaiś ciram upabṛṃhito bhavet saḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्यत्र च- केशवादिर् अयं न्यासो न्यास-मात्रेण देहिनः । अच्युतत्वं ददात्य् एव सत्यं सत्यंन संशयः
anyatra ca- keśavādir ayaṃ nyāso nyāsa-mātreṇa dehinaḥ | acyutatvaṃ dadāty eva satyaṃ satyaṃna saṃśayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
। इति । यश् च कुर्याद् इमं न्यासं लक्ष्मी-बीज-पुरःसरम् । भक्तिं मुक्तिं च भुक्तिं च कृष्णं च लभतेऽचिरात्
| iti | yaś ca kuryād imaṃ nyāsaṃ lakṣmī-bīja-puraḥsaram | bhaktiṃ muktiṃ ca bhuktiṃ ca kṛṣṇaṃ ca labhate'cirāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथा चोक्तम्- अमुम् एव रमा-पुरः-सरं प्रभजेद् यो मनुजो विधिं बुधः । समुपेत्य रमां प्रथीयसीं पुनर् अन्ते हरितां व्रजत्य् असौ
tathā coktam- amum eva ramā-puraḥ-saraṃ prabhajed yo manujo vidhiṃ budhaḥ | samupetya ramāṃ prathīyasīṃ punar ante haritāṃ vrajaty asau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ तत्त्व-न्यासः म-कारादि-क-कारान्त-वर्णैर् युक्तं स-बिन्दुकैः । नमः परायेति पूर्वम् आत्मने नम इत्य् अनु
atha tattva-nyāsaḥ ma-kārādi-ka-kārānta-varṇair yuktaṃ sa-bindukaiḥ | namaḥ parāyeti pūrvam ātmane nama ity anu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नाम जीवादि-तत्त्वानां न्यसेत् तत्-तत्-पदे क्रमात् । न्यासेनानेन लोको हि भवेत् पूजाधिकारवान्
nāma jīvādi-tattvānāṃ nyaset tat-tat-pade kramāt | nyāsenānena loko hi bhavet pūjādhikāravān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्रादौ सकले न्यसेज् जीव-प्राणौ कलेवरे । हृदये मत्य् अहङ्कार-मनांसीति त्रयं ततः
tatrādau sakale nyasej jīva-prāṇau kalevare | hṛdaye maty ahaṅkāra-manāṃsīti trayaṃ tataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शब्दं स्पर्शं ततो रूपं रसं गन्धं च मस्तके । मुखे हृदि च गुह्ये च पादयोश् च यथा-क्रमम्
śabdaṃ sparśaṃ tato rūpaṃ rasaṃ gandhaṃ ca mastake | mukhe hṛdi ca guhye ca pādayoś ca yathā-kramam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.