अणोर् अणीयान् महतो महीयान् आत्मास्य जन्तोर् निहितो गुहायाम् । तम् अक्रतुः पश्यति वीतशोको धातुप्रसादान् महिमानम् आत्मनः ॥ कथं पुनर् आत्मानं जानातीत्य् उच्यते -- अणोः सूक्ष्माद् अणीयाञ् श्यामाकादेर् अणुतरः । महतो महत्परिमाणान् महीयान् महत्तरः पृथिव्यादेः । अणु महद् वा यद् अस्ति लोके वस्तु तत् तेनैवात्मना नित्येनात्मवत् सम्भवति । तद् आत्मना विनिर्मुक्तम् असत् सम्पद्यते । तस्माद् असाव् एवात्माणोर् अणीयान् महतो महीयान् सर्वनामरूपवस्तूपाधिकत्वात् । स चात्मास्य जन्तोर् ब्रह्मादिस्तम्बपर्यन्तस्य प्राणिजातस्य गुहायां हृदये निहित आत्मभृतः स्थित इत्य् अर्थः । तम् आत्मानं दर्शनश्रवणमननविज्ञानलिङ्गम् अक्रतुर् अकामो, दृष्टादृष्टबाह्यविषयोपरतबुद्धिर् इत्य् अर्थः । यदा चैवं तदा मन आदीनि करणानि धातवः शरीरस्य धारणात् प्रसीदन्तीत्य् एषां धातूनां प्रसादाद् आत्मनो महिमानं कर्मनिमित्तवृद्धिक्षयरहितं पश्यत्य् अयम् अहम् अस्मीति, साक्षाद् विजानाति । ततो वीतशोको भवति ॥ कउभ्_२।२०।१,२।२० ॥ अन्यथा दुर्विज्ञेयो ऽयम् आत्मा कामिभिः प्राकृतपुरुषैः, यस्मात्
aṇor aṇīyān mahato mahīyān ātmāsya jantor nihito guhāyām / tam akratuḥ paśyati vītaśoko dhātuprasādān mahimānam ātmanaḥ // kathaṃ punar ātmānaṃ jānātīty ucyate -- aṇoḥ sūkṣmād aṇīyāñ śyāmākāder aṇutaraḥ / mahato mahatparimāṇān mahīyān mahattaraḥ pṛthivyādeḥ / aṇu mahad vā yad asti loke vastu tat tenaivātmanā nityenātmavat sambhavati / tad ātmanā vinirmuktam asat sampadyate / tasmād asāv evātmāṇor aṇīyān mahato mahīyān sarvanāmarūpavastūpādhikatvāt / sa cātmāsya jantor brahmādistambaparyantasya prāṇijātasya guhāyāṃ hṛdaye nihita ātmabhṛtaḥ sthita ity arthaḥ / tam ātmānaṃ darśanaśravaṇamananavijñānaliṅgam akratur akāmo, dṛṣṭādṛṣṭabāhyaviṣayoparatabuddhir ity arthaḥ / yadā caivaṃ tadā mana ādīni karaṇāni dhātavaḥ śarīrasya dhāraṇāt prasīdantīty eṣāṃ dhātūnāṃ prasādād ātmano mahimānaṃ karmanimittavṛddhikṣayarahitaṃ paśyaty ayam aham asmīti, sākṣād vijānāti / tato vītaśoko bhavati // KaUBh_2.20/1,2.20 // anyathā durvijñeyo 'yam ātmā kāmibhiḥ prākṛtapuruṣaiḥ, yasmāt
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.