महतः परम् अव्यक्तम् अव्यक्तात् पुरुषः परः । पुरुशान् न परं किंचित् सा काष्ठा सा परा गतिः ॥ महतो ऽपि परं सूक्ष्मतरं प्रत्यगात्मभूतं सर्वमहत्तरं चाव्यक्तं सर्वस्य जगतो बीजभूतम् अव्याकृतनामरूपं सतत्त्वं सर्वकार्यकारणशक्तिसमाहाररूपम् अव्यक्तम् अव्याकृताकाशादिनाम् अवाच्यं परमात्मन्य् ओतप्रोतभावेन समाश्रितं वटकणिकायाम् इव वटवृक्षशक्तिः । तस्माद् अव्यक्तात् परः सूक्ष्मतरः सर्वकारणकारणत्वात् प्रत्यगात्मत्वाच् च महांश् च, अत एव पुरुषः सर्वपूरणात् । ततो ऽन्यस्य परस्य प्रसङ्गं निवारयन्न् आह -- पुरुषान् न परं किञ्चिद् इति । यस्मान् नास्ति पुरुषाच् चिन्मात्राघनात् परं किञ्चिद् अपि वस्त्वन्तरम्, तस्मात् सूक्ष्मत्वमहत्त्वप्रत्यगात्मत्वानां सा काष्ठा निष्ठा पर्यवसानम् । अत्र हीन्द्रियेभ्य आरभ्य सूक्ष्मत्वादि परिसमाप्तम् । अत एव च गन्तॄणां सर्वगतिमतां संसारिणां सा परा प्रकृष्टा गतिः । "यद् गत्वा न निवर्तन्ते" (भ्ग् १५।६) इति स्मृतेः ॥ कउभ्_३।११।१,३।११ ॥
mahataḥ param avyaktam avyaktāt puruṣaḥ paraḥ / puruśān na paraṃ kiṃcit sā kāṣṭhā sā parā gatiḥ // mahato 'pi paraṃ sūkṣmataraṃ pratyagātmabhūtaṃ sarvamahattaraṃ cāvyaktaṃ sarvasya jagato bījabhūtam avyākṛtanāmarūpaṃ satattvaṃ sarvakāryakāraṇaśaktisamāhārarūpam avyaktam avyākṛtākāśādinām avācyaṃ paramātmany otaprotabhāvena samāśritaṃ vaṭakaṇikāyām iva vaṭavṛkṣaśaktiḥ / tasmād avyaktāt paraḥ sūkṣmataraḥ sarvakāraṇakāraṇatvāt pratyagātmatvāc ca mahāṃś ca, ata eva puruṣaḥ sarvapūraṇāt / tato 'nyasya parasya prasaṅgaṃ nivārayann āha -- puruṣān na paraṃ kiñcid iti / yasmān nāsti puruṣāc cinmātrāghanāt paraṃ kiñcid api vastvantaram, tasmāt sūkṣmatvamahattvapratyagātmatvānāṃ sā kāṣṭhā niṣṭhā paryavasānam / atra hīndriyebhya ārabhya sūkṣmatvādi parisamāptam / ata eva ca gantṝṇāṃ sarvagatimatāṃ saṃsāriṇāṃ sā parā prakṛṣṭā gatiḥ / "yad gatvā na nivartante" (BhG 15.6) iti smṛteḥ // KaUBh_3.11/1,3.11 //
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.