हंसः शुचिषद् वसुर् अन्तरिक्षसद् धोता वेदिषद् अतिथिर् दुरोणसत् । नृषद् वरसद् ऋतसद् व्योमसद् अब्जा गोजा ऋतजा अद्रिजा ऋतं बृहत् ॥ स तु नैकशरीरपुरवर्त्त्येवात्मा किं तार्हि सर्वपूरवर्ती । कथम् -- हंसो हन्ति गच्छतीति । शुचिषच्छुचौ दिव्यादित्यात्मना सीदतीति । वसुर् वासयति सर्वानिति । वाय्वात्मनान्तरिक्षे सीदतीत्य् अन्तरिक्षसत् । होताग्निः, "अग्निर् वै होता" इति श्रुतेः । वेद्यां पृथिव्यां सीदतीति वेदिषद् "इयं वेदिः परो ऽन्तः पृथिव्याः" (र्स् २,३।२०) इत्य् आदिमन्त्रवर्णात् । अतिथिः सोमः सन् दुरोणे कलशे सीदतीति दुरोणसत् । ब्राह्मणो ऽतिथिरूपेण वा दुरोणेषु गृहेषु सीदतीति । नृषनृषु मनुष्येषु सीदतीति । वरसद् वरेषु देवेषु सीदतीति । ऋतसद् ऋतं सत्यं यज्ञो वा तस्मिन् सीदतीति । व्योमसद् व्योम्न्याकाशे सीदतीति । अब्जा अप्सु शङ्खखशुक्तिमकरादिरूपेण जायत इति । गोजा गवि पृथिव्यां व्रीहियवादिरूपेण जायत इति । ऋतजा यज्ञाङ्गरूपेण जायत इति । अद्रिजाः पर्वतेभ्यो नद्यादिरूपेण जायत इति । सर्वात्मापि सन्न् ऋतम् अवितथस्वभाव एव । बृहन् महान् सर्वकारणत्वात् । यदाप्य् आदित्य एव मन्त्रेणोच्यते तद् अप्य् आत्मस्वरूपत्वम् आदित्यस्याङ्गीकृतत्वाद् ब्राह्मणो व्याख्याने ऽप्य् अविरोधः । सर्वव्याप्य् एक एवात्मा जगतो नात्मभेद इति मन्त्रार्थः ॥ कउभ्_५।२।२,२।२ ॥
haṃsaḥ śuciṣad vasur antarikṣasad dhotā vediṣad atithir duroṇasat / nṛṣad varasad ṛtasad vyomasad abjā gojā ṛtajā adrijā ṛtaṃ bṛhat // sa tu naikaśarīrapuravarttyevātmā kiṃ tārhi sarvapūravartī / katham -- haṃso hanti gacchatīti / śuciṣacchucau divyādityātmanā sīdatīti / vasur vāsayati sarvāniti / vāyvātmanāntarikṣe sīdatīty antarikṣasat / hotāgniḥ, "agnir vai hotā" iti śruteḥ / vedyāṃ pṛthivyāṃ sīdatīti vediṣad "iyaṃ vediḥ paro 'ntaḥ pṛthivyāḥ" (RS 2,3.20) ity ādimantravarṇāt / atithiḥ somaḥ san duroṇe kalaśe sīdatīti duroṇasat / brāhmaṇo 'tithirūpeṇa vā duroṇeṣu gṛheṣu sīdatīti / nṛṣanṛṣu manuṣyeṣu sīdatīti / varasad vareṣu deveṣu sīdatīti / ṛtasad ṛtaṃ satyaṃ yajño vā tasmin sīdatīti / vyomasad vyomnyākāśe sīdatīti / abjā apsu śaṅkhakhaśuktimakarādirūpeṇa jāyata iti / gojā gavi pṛthivyāṃ vrīhiyavādirūpeṇa jāyata iti / ṛtajā yajñāṅgarūpeṇa jāyata iti / adrijāḥ parvatebhyo nadyādirūpeṇa jāyata iti / sarvātmāpi sann ṛtam avitathasvabhāva eva / bṛhan mahān sarvakāraṇatvāt / yadāpy āditya eva mantreṇocyate tad apy ātmasvarūpatvam ādityasyāṅgīkṛtatvād brāhmaṇo vyākhyāne 'py avirodhaḥ / sarvavyāpy eka evātmā jagato nātmabheda iti mantrārthaḥ // KaUBh_5.2/2,2.2 //
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.