सुप्तोत्थाय ऽआरेऽसौऽ इति सूक्तं जपित्वा भूमौ तिस्रो दिष्टीर्मीत्वा ततो गच्छति । प्रयोजनार्थम् । स्वस्त्ययनकामः । निद्रां त्यक्त्वा ऽअमूः पारेऽ इति सूक्तं जपित्वा तिस्रः प्रादेशीर्भूमौ मीत्वोत्थाय गच्छति । स्वस्त्ययनकामः । यदा प्रयोजनार्थं गच्छति तदा ऽपातं नःऽ इति सूक्तं जपित्वा तिस्रो दिष्टीः प्रादेशीर्मीत्वा भूमौ ततो गच्छति । स्वस्त्ययनकामः । सुप्त्वोत्थाय ऽय एनं परिषीदन्तिऽ इति सूक्तेन तिस्रः प्रादेशीर्भूमौ मीत्वा तत उत्तिष्ठन् गच्छति । प्रयोजनार्थम् । ग्रामे वाऽध्वनि वा । स्वस्त्ययनकामः ॥ अथाध्वाने गच्छतां कर्मोच्यते - [प्रेतं पादौ (१।२७।४) इत्यवशस्य
suptotthāya 'āre'sau' iti sūktaṃ japitvā bhūmau tisro diṣṭīrmītvā tato gacchati | prayojanārtham | svastyayanakāmaḥ | nidrāṃ tyaktvā 'amūḥ pāre' iti sūktaṃ japitvā tisraḥ prādeśīrbhūmau mītvotthāya gacchati | svastyayanakāmaḥ | yadā prayojanārthaṃ gacchati tadā 'pātaṃ naḥ' iti sūktaṃ japitvā tisro diṣṭīḥ prādeśīrmītvā bhūmau tato gacchati | svastyayanakāmaḥ | suptvotthāya 'ya enaṃ pariṣīdanti' iti sūktena tisraḥ prādeśīrbhūmau mītvā tata uttiṣṭhan gacchati | prayojanārtham | grāme vā'dhvani vā | svastyayanakāmaḥ || athādhvāne gacchatāṃ karmocyate - [pretaṃ pādau (1.27.4) ityavaśasya
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रुद्रदेवताकं पाकयज्ञमाज्यभागान्तं कृत्वा ऽभवाशर्वौ मृडतम्ऽ इत्यर्थसूक्तेन सारूपवत्सस्य चरुं त्रिर्विभज्य ततः तिस्र आहुतीर्जुहोति । पार्वणाद्युत्तरतन्त्रम् । रुद्रभूतप्रेतराक्षसलोकपालदेवग्रहमहादेवगणाद्युपहताभिघाते स्वस्त्ययनम् । समाप्तं महादेवाभिघाते स्वस्त्ययनम् ॥ अथ शीघ्रेण पुण्यमङ्गलकर्मकरणे स्वस्त्ययनमुच्यते - [उपोत्तमेन सुहृदो ब्राह्मणस्य शकृत्पिण्डान् पर्वस्वाधाय शकधूमं किमद्याहः इति पृच्छति
rudradevatākaṃ pākayajñamājyabhāgāntaṃ kṛtvā 'bhavāśarvau mṛḍatam' ityarthasūktena sārūpavatsasya caruṃ trirvibhajya tataḥ tisra āhutīrjuhoti | pārvaṇādyuttaratantram | rudrabhūtapretarākṣasalokapāladevagrahamahādevagaṇādyupahatābhighāte svastyayanam | samāptaṃ mahādevābhighāte svastyayanam || atha śīghreṇa puṇyamaṅgalakarmakaraṇe svastyayanamucyate - [upottamena suhṛdo brāhmaṇasya śakṛtpiṇḍān parvasvādhāya śakadhūmaṃ kimadyāhaḥ iti pṛcchati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सारूपवत्सेन दुग्धे चरुश्रपणं हविरुच्छिष्टेन बलिहरणं कुर्यात् ॥ [प्रतिदिशमुपतिष्ठते
sārūpavatsena dugdhe caruśrapaṇaṃ havirucchiṣṭena baliharaṇaṃ kuryāt || [pratidiśamupatiṣṭhate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अभ्यातानान्तं कृत्वा ऽअश्मवर्म मेऽ इति षडर्चेन सूक्तेन सप्तम्यृचा सर्वासां द्वितीया कर्तव्या । ऽये दिशामन्तर्देशेभ्यःऽ इति षट्सु ऋक्षु द्वितीया । षट् सम्पाताः । षडश्मनः सम्पातवतोऽभिमन्त्र्य ततो गृहकोणेषु निखनति चतुरः । एकं गृहमध्य एकं गृहोपरि निदधाति । उत्तरतन्त्रम् । गृहग्रामनगरपत्तनानां सर्वत्र स्वस्त्ययनं समाप्तम् ॥ अथान्नस्वस्त्ययनमुच्यते- [अलसाला (६।१६।४) इत्यालभेषजम्
abhyātānāntaṃ kṛtvā 'aśmavarma me' iti ṣaḍarcena sūktena saptamyṛcā sarvāsāṃ dvitīyā kartavyā | 'ye diśāmantardeśebhyaḥ' iti ṣaṭsu ṛkṣu dvitīyā | ṣaṭ sampātāḥ | ṣaḍaśmanaḥ sampātavato'bhimantrya tato gṛhakoṇeṣu nikhanati caturaḥ | ekaṃ gṛhamadhya ekaṃ gṛhopari nidadhāti | uttaratantram | gṛhagrāmanagarapattanānāṃ sarvatra svastyayanaṃ samāptam || athānnasvastyayanamucyate- [alasālā (6.16.4) ityālabheṣajam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ देशान्तरगमनस्य स्वस्त्ययनमुच्यते- [ये पन्थानः (६।५५) इति परीत्योपदधीत
atha deśāntaragamanasya svastyayanamucyate- [ye panthānaḥ (6.55) iti parītyopadadhīta
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऽनमस्कृत्य द्यावापृथिवीभ्याम्ऽ इत्येकां जपित्वा ऊर्ध्वस्तिष्ठन्नुपतिष्ठते ॥ [अंहोलिङ्गानामापो भोजनहवींष्यभिमर्शनोपस्थानमादित्यस्य
'namaskṛtya dyāvāpṛthivībhyām' ityekāṃ japitvā ūrdhvastiṣṭhannupatiṣṭhate || [aṃholiṅgānāmāpo bhojanahavīṃṣyabhimarśanopasthānamādityasya
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आयुष्यकर्मणां विधिं वक्ष्यामः- [विश्वे देवा (१।३०) इत्यायुष्याणि
āyuṣyakarmaṇāṃ vidhiṃ vakṣyāmaḥ- [viśve devā (1.30) ityāyuṣyāṇi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्थालीपाके घृतपिण्डान् प्रतिनीयाश्नाति ॥ कौश्स् ७,३ ५२ ।१९ ॥] अभ्यातानान्तं कृत्वा ऽविश्वे देवाऽ इति सूक्तेन स्थालीपाकं श्रपयित्वा तत्स्थालीपाके घृतपिण्डत्रयं प्रतिनीय सम्पात्याभिमन्त्र्य घृतेन सह स्थालीपाकमश्नाति । त्रिरिति । अभ्यातानाद्युत्तरतन्त्रम् ॥ [अस्मिन् वसु (१।९) यदाबध्नन् (१।३५) नव प्राणान् (५।२८) इति युग्मकृष्णलमादिष्टानां स्थालीपाक आधाय बध्नाति
sthālīpāke ghṛtapiṇḍān pratinīyāśnāti || KauśS 7,3 52 .19 ||] abhyātānāntaṃ kṛtvā 'viśve devā' iti sūktena sthālīpākaṃ śrapayitvā tatsthālīpāke ghṛtapiṇḍatrayaṃ pratinīya sampātyābhimantrya ghṛtena saha sthālīpākamaśnāti | tririti | abhyātānādyuttaratantram || [asmin vasu (1.9) yadābadhnan (1.35) nava prāṇān (5.28) iti yugmakṛṣṇalamādiṣṭānāṃ sthālīpāka ādhāya badhnāti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ गोदानम् । संवत्सरे गोदानं यथाकुलधर्मेण वा कुर्यात् । अथ गोदानविधिं वक्ष्यामः- [आयुर्दा (२।१३) इति गोदानं कारयिष्यन् सम्भारान् सम्भरति
atha godānam | saṃvatsare godānaṃ yathākuladharmeṇa vā kuryāt | atha godānavidhiṃ vakṣyāmaḥ- [āyurdā (2.13) iti godānaṃ kārayiṣyan sambhārān sambharati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अमम्रिमोजोमानीं दूर्वामकर्णमश्ममण्डलमानडुहशकृत्पिण्डं षड् दर्भप्रान्तानि कंसमहते वसने शुद्धमाज्यं शान्ता ओषधीर्नवमुदकुम्भम्
amamrimojomānīṃ dūrvāmakarṇamaśmamaṇḍalamānaḍuhaśakṛtpiṇḍaṃ ṣaḍ darbhaprāntāni kaṃsamahate vasane śuddhamājyaṃ śāntā oṣadhīrnavamudakumbham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बाह्यतः शान्तवृक्षस्येध्मं प्राञ्चमुपसमाधाय
bāhyataḥ śāntavṛkṣasyedhmaṃ prāñcamupasamādhāya
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
परिसमुह्य पर्युक्ष्य परिस्तीर्य बर्हिरुदपात्रमुपसाद्य परिचरणेनाज्यं परिचर्य
parisamuhya paryukṣya paristīrya barhirudapātramupasādya paricaraṇenājyaṃ paricarya
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नित्यान् पुरस्ताद्धोमान् हुत्वाज्यभागौ च
nityān purastāddhomān hutvājyabhāgau ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
माणवकं त्रिराचामयति च सम्प्रोक्षति च मन्त्रेण । ततोऽभ्यातानानि हुत्वा ऽआयुर्दाऽ इति सूक्तेनाज्यं जुह्वन् मूर्धि सम्पातानानयति ॥ [शकृत्पिण्डस्य स्थालरूपं कृत्वा सुहृदे ब्राह्मणाय प्रयच्छति
māṇavakaṃ trirācāmayati ca samprokṣati ca mantreṇa | tato'bhyātānāni hutvā 'āyurdā' iti sūktenājyaṃ juhvan mūrdhi sampātānānayati || [śakṛtpiṇḍasya sthālarūpaṃ kṛtvā suhṛde brāhmaṇāya prayacchati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्सुहृद्दक्षिणतोऽग्नेरुदङ्मुख आसीनो धारयति
tatsuhṛddakṣiṇato'gnerudaṅmukha āsīno dhārayati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथास्मा अन्वारब्धाय करोति
athāsmā anvārabdhāya karoti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आयुर्दा (२।१३) इत्यनेन सूक्तेनाज्यं जुह्वन् मूर्ध्नि सम्पातानानयति
āyurdā (2.13) ityanena sūktenājyaṃ juhvan mūrdhni sampātānānayati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उदपात्रे पूतुदारुं गुडूचीं च प्रक्षिप्य तत उष्णोदकं कृत्वा ततः सम्पातः । शकृत्पिण्डे दूर्वां कृत्वा ततः सम्पातः ॥ [स्थालरूपे दुर्वां शान्त्युदकमुष्णोदकं चैकधाभिसमासिच्य
udapātre pūtudāruṃ guḍūcīṃ ca prakṣipya tata uṣṇodakaṃ kṛtvā tataḥ sampātaḥ | śakṛtpiṇḍe dūrvāṃ kṛtvā tataḥ sampātaḥ || [sthālarūpe durvāṃ śāntyudakamuṣṇodakaṃ caikadhābhisamāsicya
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऽयत्क्षुरेणऽ इत्यृचा क्षुरं मार्जयति त्रिः । सकृन्मन्त्रः ॥ [येनावपत् (६।६८।३) इति दक्षिणस्य केशपक्षस्य दर्भपिञ्जूल्या केशानभिनिधाय प्रच्छिद्य स्थालरूपे करोति
'yatkṣureṇa' ityṛcā kṣuraṃ mārjayati triḥ | sakṛnmantraḥ || [yenāvapat (6.68.3) iti dakṣiṇasya keśapakṣasya darbhapiñjūlyā keśānabhinidhāya pracchidya sthālarūpe karoti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवमेव द्वितीयं करोति
evameva dvitīyaṃ karoti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ नापिताय प्रैषं ददाति । ऽअक्षण्वन् वप केशश्मश्रु रोम परिवप नखानि च कुरुऽ इति ॥ [पुनः प्राणः (६।५३।१) पुनर्मैत्विन्द्रियम् (६।६७) इति त्रिर्निमृज्य
atha nāpitāya praiṣaṃ dadāti | 'akṣaṇvan vapa keśaśmaśru roma parivapa nakhāni ca kuru' iti || [punaḥ prāṇaḥ (6.53.1) punarmaitvindriyam (6.67) iti trirnimṛjya
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्वयि महिमानं सादयामि इत्यन्ततो योजयेत् ॥ कौश्स् ७,५ ५४ ।३ ॥] अर्धमुण्डिते ऽपुनः प्राणःऽ, ऽपुनर्मैत्विन्द्रियम्ऽ इति द्वाभ्यामृग्भ्यां त्रिर्निमृज्य क्षुरं ऽसोमदेवशर्मणि त्वयि महिमानं सादयामिऽ इति क्षुरं मार्जयित्वा नापिताय प्रयच्छति । पुनर्वपनार्थम् ॥ [अथैनमुप्तकेशश्मश्रुं कृत्तनखमाप्लावयति
tvayi mahimānaṃ sādayāmi ityantato yojayet || KauśS 7,5 54 .3 ||] ardhamuṇḍite 'punaḥ prāṇaḥ', 'punarmaitvindriyam' iti dvābhyāmṛgbhyāṃ trirnimṛjya kṣuraṃ 'somadevaśarmaṇi tvayi mahimānaṃ sādayāmi' iti kṣuraṃ mārjayitvā nāpitāya prayacchati | punarvapanārtham || [athainamuptakeśaśmaśruṃ kṛttanakhamāplāvayati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऽअयं वस्ते गर्भं पृथिव्याःऽ इति पञ्चभिरृग्भिः परिधानवस्त्रेणोपपर्याच्छादयति माणवकम् ॥ [यथा द्यौः (२।१५) मनसे चेतसे धियः (६।४१) इति महाव्रीहीणां स्थालीपाकं श्रपयित्वा शान्त्युदकेनोपसिच्याभिमन्त्र्य प्राशयति
'ayaṃ vaste garbhaṃ pṛthivyāḥ' iti pañcabhirṛgbhiḥ paridhānavastreṇopaparyācchādayati māṇavakam || [yathā dyauḥ (2.15) manase cetase dhiyaḥ (6.41) iti mahāvrīhīṇāṃ sthālīpākaṃ śrapayitvā śāntyudakenopasicyābhimantrya prāśayati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
[चूडाकरणं च गोदानेन व्याख्यातम्
[cūḍākaraṇaṃ ca godānena vyākhyātam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
परिधापनाश्ममण्डलवर्जम्
paridhāpanāśmamaṇḍalavarjam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शिवे ते स्ताम् (८।२।१४-१५) इति परिदानान्तानि
śive te stām (8.2.14-15) iti paridānāntāni
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पार्थिवस्य (२।२९।१-२) मा प्र गाम (१३।१।५९-६०) इति चतस्रः सर्वाण्यपियन्ति ॥ कौश्स् ७,५ ५४ ।१८ ॥] ऽशिवे ते स्ताम्ऽ इति द्वे । ऽपार्थिवस्यऽ इति द्वे । ऽमा प्र गामऽ इति द्वे । एताभिरृग्भिः व्रीहियवशमीमभिमन्त्र्य कुमारस्य मूर्ध्नि ददाति । ऽशिवौ ते स्ताम्ऽ (८।२।१८) इति द्वे । ऽपार्थिवस्यऽ इति द्वे । ऽमा प्र गामऽ इति द्वे । एताभिः ऋग्भिः व्रीहियवशमीमभिमन्त्र्य मूर्ध्नि ददाति । ऽअह्ने च त्वाऽ (८।२।२०) इत्येका । ऽपार्थिवस्यऽ इति द्वे । ऽमा प्र गामऽ इति द्वे । ऽअहोरात्राभ्यां परिददामिऽ । व्रीह्यादि मूर्ध्नि ददाति । ऽशरदे त्वाऽ (८।२।२२) इत्येका । ऽपार्थिवस्यऽ द्वे । ऽमा प्र गामऽ इति द्वे । ऽऋतुभ्यष्ट्वा परिददामिऽ । व्रीह्यादि मूर्ध्नि ददाति । अभ्यातानाद्युत्तरतन्त्रम् । गोदानं समाप्तम् ॥ अथ चूडाकरणमुच्यते- [अमम्रिमोजोमानीं च दूर्वां च केशांश्च शकृत्पिण्डं चैकधाभिसमाहृत्य
pārthivasya (2.29.1-2) mā pra gāma (13.1.59-60) iti catasraḥ sarvāṇyapiyanti || KauśS 7,5 54 .18 ||] 'śive te stām' iti dve | 'pārthivasya' iti dve | 'mā pra gāma' iti dve | etābhirṛgbhiḥ vrīhiyavaśamīmabhimantrya kumārasya mūrdhni dadāti | 'śivau te stām' (8.2.18) iti dve | 'pārthivasya' iti dve | 'mā pra gāma' iti dve | etābhiḥ ṛgbhiḥ vrīhiyavaśamīmabhimantrya mūrdhni dadāti | 'ahne ca tvā' (8.2.20) ityekā | 'pārthivasya' iti dve | 'mā pra gāma' iti dve | 'ahorātrābhyāṃ paridadāmi' | vrīhyādi mūrdhni dadāti | 'śarade tvā' (8.2.22) ityekā | 'pārthivasya' dve | 'mā pra gāma' iti dve | 'ṛtubhyaṣṭvā paridadāmi' | vrīhyādi mūrdhni dadāti | abhyātānādyuttaratantram | godānaṃ samāptam || atha cūḍākaraṇamucyate- [amamrimojomānīṃ ca dūrvāṃ ca keśāṃśca śakṛtpiṇḍaṃ caikadhābhisamāhṛtya
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शान्तवृक्षस्योपर्यादधाति
śāntavṛkṣasyoparyādadhāti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अधिकरणं ब्रह्मणः कंसवसनं गौर्दक्षिणा
adhikaraṇaṃ brahmaṇaḥ kaṃsavasanaṃ gaurdakṣiṇā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऽसोमस्य राज्ञो वपत प्रचेतसःऽ इति पादेन ऽयेनावपद्ऽ इत्यृचा वपनं करोति । सकृत् दक्षिणे पिञ्जूलीवर्जम् । एवमुत्तरे शिरःपार्श्वे वपनं सकृत् पिञ्जूलीवर्जं च ॥ [लौकिकं च समानमा परिधानात्
'somasya rājño vapata pracetasaḥ' iti pādena 'yenāvapad' ityṛcā vapanaṃ karoti | sakṛt dakṣiṇe piñjūlīvarjam | evamuttare śiraḥpārśve vapanaṃ sakṛt piñjūlīvarjaṃ ca || [laukikaṃ ca samānamā paridhānāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः प्रदक्षिणमग्निमनुपरिणीय पुरस्तादग्नेः प्रत्यङ्मुखमवस्थाप्य स्वयं प्राङ्मुखः ॥ [आह ब्रूहि
tataḥ pradakṣiṇamagnimanupariṇīya purastādagneḥ pratyaṅmukhamavasthāpya svayaṃ prāṅmukhaḥ || [āha brūhi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऽएष म आदित्यपुत्रःऽ इति मन्त्रेणादित्यं निरीक्षते ॥ [अपक्रामन् पौरुषेयाद्वृणानः (७।१०५।१) इत्येनं बाहुगृहीतं प्राञ्चमवस्थाप्य दक्षिणेन पाणिना नाभिदेशेऽभिसंस्तभ्य जपति
'eṣa ma ādityaputraḥ' iti mantreṇādityaṃ nirīkṣate || [apakrāman pauruṣeyādvṛṇānaḥ (7.105.1) ityenaṃ bāhugṛhītaṃ prāñcamavasthāpya dakṣiṇena pāṇinā nābhideśe'bhisaṃstabhya japati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऽश्रद्धाया दुहिताऽ इति द्वाभ्यां मौञ्जीं मेखलां त्रिप्रवरां चतुःप्रवरां वाभिमन्त्र्य ब्रह्मचारिणः कटिप्रदेशे बध्नाति ॥ [मित्रावरुणयोस्त्वा हस्ताभ्यां प्रसूतः प्रशिषा प्रयच्छामि इति पालाशं दण्डं प्रयच्छति
'śraddhāyā duhitā' iti dvābhyāṃ mauñjīṃ mekhalāṃ tripravarāṃ catuḥpravarāṃ vābhimantrya brahmacāriṇaḥ kaṭipradeśe badhnāti || [mitrāvaruṇayostvā hastābhyāṃ prasūtaḥ praśiṣā prayacchāmi iti pālāśaṃ daṇḍaṃ prayacchati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मित्रावरुणयोस्त्वा हस्ताभ्यां प्रसूतः प्रशिषा प्रतिगृह्णामि । सुश्रवः सुश्रवसं मा कुर्ववक्रोऽविथुरोऽहं भूयासम् इति प्रतिगृह्णाति
mitrāvaruṇayostvā hastābhyāṃ prasūtaḥ praśiṣā pratigṛhṇāmi | suśravaḥ suśravasaṃ mā kurvavakro'vithuro'haṃ bhūyāsam iti pratigṛhṇāti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्येनोऽसि (६।४८) इति च ॥ कौश्स् ७,७ ५६ ।४ ॥] ततो ऽमित्रावरुणयोस्त्वा हस्ताभ्याम्ऽ इति मन्त्रेण ऽश्येनोऽसिऽ इति च सूक्तेन पालाशदण्डमभिमन्त्र्य ब्रह्मचारिणे प्रयच्छति । ऽमित्रावरुणयोस्त्वाऽ इति ऽश्येनोऽसिऽ इति च पठित्वा ब्रह्मचारी दण्डं गृह्णाति । ऽपुनर्मैत्विन्द्रियम्ऽ (७।६७।१) इत्यृचा यज्ञोपवीतमभिमन्त्र्य परिधत्ते मन्वादिविहितम् । ऽअहं रुद्रेभिःऽ इति सूक्तं प्रत्यृचं ब्रह्मचारिणं वाचयति । अथ व्रतग्रहणं करोति । ऽब्रह्मचारिव्रतं द्वादशवार्षिकं षड्वार्षिकं वा त्रिवार्षिकं वा यथाशास्त्रविहितं यथास्मर्यमाणधर्मकम्ऽ इत्याद्युक्तमाङ्गिरसकल्पे व्रतश्रावणम् । अग्नये गुरवे च ब्रह्मचारी व्रतं निवेदयेत् ॥ [अथैनं व्रतादानीयाः समिध आधापयति
śyeno'si (6.48) iti ca || KauśS 7,7 56 .4 ||] tato 'mitrāvaruṇayostvā hastābhyām' iti mantreṇa 'śyeno'si' iti ca sūktena pālāśadaṇḍamabhimantrya brahmacāriṇe prayacchati | 'mitrāvaruṇayostvā' iti 'śyeno'si' iti ca paṭhitvā brahmacārī daṇḍaṃ gṛhṇāti | 'punarmaitvindriyam' (7.67.1) ityṛcā yajñopavītamabhimantrya paridhatte manvādivihitam | 'ahaṃ rudrebhiḥ' iti sūktaṃ pratyṛcaṃ brahmacāriṇaṃ vācayati | atha vratagrahaṇaṃ karoti | 'brahmacārivrataṃ dvādaśavārṣikaṃ ṣaḍvārṣikaṃ vā trivārṣikaṃ vā yathāśāstravihitaṃ yathāsmaryamāṇadharmakam' ityādyuktamāṅgirasakalpe vrataśrāvaṇam | agnaye gurave ca brahmacārī vrataṃ nivedayet || [athainaṃ vratādānīyāḥ samidha ādhāpayati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अग्ने व्रतपते व्रतं चरिष्यामि तच्छकेयं तत्समापेयं तन्मे राध्यतां तन्मे समृध्यतां तन्मे मा व्यनशत्तेन राध्यासं तत्ते प्रब्रवीमि तदुपाकरोमि अग्नये व्रतपतये स्वाहा
agne vratapate vrataṃ cariṣyāmi tacchakeyaṃ tatsamāpeyaṃ tanme rādhyatāṃ tanme samṛdhyatāṃ tanme mā vyanaśattena rādhyāsaṃ tatte prabravīmi tadupākaromi agnaye vratapataye svāhā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वायो व्रतपते । सूर्य व्रतपते । चन्द्र व्रतपते । आपो व्रतपत्न्यो । देवा व्रतपतयो । वेदा व्रतपतयो । व्रतानां व्रतपतयो व्रतमचारिषं तदशकं तत्समाप्तं तन्मे राद्धं तन्मे समृद्धं तन्मे मा व्यनशत्तेन राद्धोऽस्मि तद्वः प्रब्रवीमि तदुपाकरोमि व्रतेभ्यो व्रतपतिभ्यः स्वाहा इति ॥ कौश्स् ७,७ ५६ ।७ ॥] ऽअग्ने व्रतपतेऽ इति प्रत्यृचं ब्रह्मचारी अष्टौ समिध आदधाति । पाठयित्वा अष्टौ मन्त्रान् ॥ [अथैनं बद्धमेखलमाहितसमित्कं सावित्रीं वाचयति
vāyo vratapate | sūrya vratapate | candra vratapate | āpo vratapatnyo | devā vratapatayo | vedā vratapatayo | vratānāṃ vratapatayo vratamacāriṣaṃ tadaśakaṃ tatsamāptaṃ tanme rāddhaṃ tanme samṛddhaṃ tanme mā vyanaśattena rāddho'smi tadvaḥ prabravīmi tadupākaromi vratebhyo vratapatibhyaḥ svāhā iti || KauśS 7,7 56 .7 ||] 'agne vratapate' iti pratyṛcaṃ brahmacārī aṣṭau samidha ādadhāti | pāṭhayitvā aṣṭau mantrān || [athainaṃ baddhamekhalamāhitasamitkaṃ sāvitrīṃ vācayati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पच्छः प्रथमम्
pacchaḥ prathamam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततोऽर्धर्चशः
tato'rdharcaśaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऽअथैनं भूतेभ्यःऽ इत्यादिभिर्व्रीहियवशमीमभिमन्त्र्य मूर्ध्नि दद्यात् ॥ [स्वस्ति चरतादिह इति मयि रमन्तां ब्रह्मचारिणः इत्यनुगृह्णीयात्
'athainaṃ bhūtebhyaḥ' ityādibhirvrīhiyavaśamīmabhimantrya mūrdhni dadyāt || [svasti caratādiha iti mayi ramantāṃ brahmacāriṇaḥ ityanugṛhṇīyāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
[श्राद्धाया दुहिता (६।१३३।४-५) इति द्वाभ्यां भाद्रमौञ्जीं मेखलां ब्राह्मणाय बध्नाति
[śrāddhāyā duhitā (6.133.4-5) iti dvābhyāṃ bhādramauñjīṃ mekhalāṃ brāhmaṇāya badhnāti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मौर्वी क्षत्रियाय धनुर्ज्यां वा
maurvī kṣatriyāya dhanurjyāṃ vā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षौमिकीं वैश्याय
kṣaumikīṃ vaiśyāya
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मित्रावरुणयोस्त्वा हस्ताभ्यां प्रसूतः प्रशिषा प्रयच्छामि इति पालाशं दण्डं ब्राह्मणाय प्रयच्छति
mitrāvaruṇayostvā hastābhyāṃ prasūtaḥ praśiṣā prayacchāmi iti pālāśaṃ daṇḍaṃ brāhmaṇāya prayacchati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आश्वत्थं क्षत्रियाय
āśvatthaṃ kṣatriyāya
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न्यग्रोधावरोहं वैश्याय
nyagrodhāvarohaṃ vaiśyāya
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यद्यस्य दण्डो भज्येत य ऋते चिदभिश्रिष (१४।२।४७) इत्येतयालभ्याभिमन्त्रयते
yadyasya daṇḍo bhajyeta ya ṛte cidabhiśriṣa (14.2.47) ityetayālabhyābhimantrayate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वत्र शीर्णे भिन्ने नष्टेऽन्यं कृत्वा पुनर्मैत्विन्द्रियम् (७।६७।१) इत्यादधीत
sarvatra śīrṇe bhinne naṣṭe'nyaṃ kṛtvā punarmaitvindriyam (7.67.1) ityādadhīta
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ वासांसि
atha vāsāṃsi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऐणेयहारिणानि ब्राह्मणस्य
aiṇeyahāriṇāni brāhmaṇasya
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रौरवपार्षतानि क्षत्रियस्य
rauravapārṣatāni kṣatriyasya
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आजाविकानि वैश्यस्य
ājāvikāni vaiśyasya
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वेषां क्षौमशाणकम्बलवस्त्रम्
sarveṣāṃ kṣaumaśāṇakambalavastram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
काषायाणि
kāṣāyāṇi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वस्त्रं चाप्यकाषायम् ॥ कौश्स् ७,८ ५७ ।१५ ॥] दण्डे भग्ने ऽपुनर्मैत्विन्द्रियम्ऽ इत्यृचाऽन्यं दण्डमभिमन्त्र्य ब्रह्मचारिणे ददाति । दण्डे भग्ने प्रायश्चित्तम् ॥ [भवति भिक्षां देहि इति ब्राह्मणश्चरेत्
vastraṃ cāpyakāṣāyam || KauśS 7,8 57 .15 ||] daṇḍe bhagne 'punarmaitvindriyam' ityṛcā'nyaṃ daṇḍamabhimantrya brahmacāriṇe dadāti | daṇḍe bhagne prāyaścittam || [bhavati bhikṣāṃ dehi iti brāhmaṇaścaret
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भिक्षां भवती ददातु इति क्षत्रियः
bhikṣāṃ bhavatī dadātu iti kṣatriyaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देहि भिक्षां भवति इति वैश्यः
dehi bhikṣāṃ bhavati iti vaiśyaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सप्त कुलानि ब्राह्मणश्चरेत् त्रीणि क्षत्रियो द्वे वैश्यः
sapta kulāni brāhmaṇaścaret trīṇi kṣatriyo dve vaiśyaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सायम्प्रातरहरहः कुर्यात् । ब्रह्मचार्यग्निकार्यं समाप्तम् ॥ अथ व्रतादेशा उत्तमपटले व्याख्याताः- सांवत्सरं वेदव्रतं कल्पानां तु तदर्धकम्। मृगारे षड्रात्रं स्यात् त्रिरात्रं स्याद्विषासहिः। याम्यानामपि मन्त्राणां षष्ठं द्वादशरात्रिकम्। अथवा कौशिकव्रतविधानं कुर्यात्। अथ कौशिकोक्तव्रतविधानमुच्यते । स्थण्डिलेऽग्निस्थापनम् । वपनम् । दण्ड-मेखला-यज्ञोपवीतं च दत्त्वा ततो व्रतश्रावणम् । व्रतादानीया अष्टौ समिधः । ततो ऽयस्मात् कोशात्ऽ इति । सर्वेषु व्रतेषु व्रतादानं समाप्तम् ॥ अथ व्रतविसर्जनमुच्यते- आज्यतन्त्रं कृत्वा ऽइदावत्सराय इति व्रतविसर्जनमाज्यं जुहुयात् । समिधोऽभ्यादध्यात्ऽ (कौश्स् । ४२।१५-१६) व्रतश्रावणं व्रतविसर्जनं च । अष्टौ समिधः । ततोऽभ्यातानाद्युत्तरतन्त्रम् । इति सर्वव्रतविसर्जनं समाप्तम् । कौशिकोक्तं सर्वत्र भवति । नित्यनैमित्तिककाम्येषु एतेन विधानेन व्रतग्रहणं व्रतविसर्जनं च कुर्यात् । कृच्छ्रचान्द्रायणादिषु व्रतग्रहणं व्रतविसर्जनं च भवति । सर्वत्र लौकिके च व्रते वैदिके च सर्वत्र । इति व्रतादेशः ॥ [मेधाजनन आयुष्यैर्जुहुयात्
sāyamprātaraharahaḥ kuryāt | brahmacāryagnikāryaṃ samāptam || atha vratādeśā uttamapaṭale vyākhyātāḥ- sāṃvatsaraṃ vedavrataṃ kalpānāṃ tu tadardhakam. mṛgāre ṣaḍrātraṃ syāt trirātraṃ syādviṣāsahiḥ. yāmyānāmapi mantrāṇāṃ ṣaṣṭhaṃ dvādaśarātrikam. athavā kauśikavratavidhānaṃ kuryāt. atha kauśikoktavratavidhānamucyate | sthaṇḍile'gnisthāpanam | vapanam | daṇḍa-mekhalā-yajñopavītaṃ ca dattvā tato vrataśrāvaṇam | vratādānīyā aṣṭau samidhaḥ | tato 'yasmāt kośāt' iti | sarveṣu vrateṣu vratādānaṃ samāptam || atha vratavisarjanamucyate- ājyatantraṃ kṛtvā 'idāvatsarāya iti vratavisarjanamājyaṃ juhuyāt | samidho'bhyādadhyāt' (KauśS | 42.15-16) vrataśrāvaṇaṃ vratavisarjanaṃ ca | aṣṭau samidhaḥ | tato'bhyātānādyuttaratantram | iti sarvavratavisarjanaṃ samāptam | kauśikoktaṃ sarvatra bhavati | nityanaimittikakāmyeṣu etena vidhānena vratagrahaṇaṃ vratavisarjanaṃ ca kuryāt | kṛcchracāndrāyaṇādiṣu vratagrahaṇaṃ vratavisarjanaṃ ca bhavati | sarvatra laukike ca vrate vaidike ca sarvatra | iti vratādeśaḥ || [medhājanana āyuṣyairjuhuyāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ नामकरणम्
atha nāmakaraṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आज्यतन्त्रमभ्यातानान्तं कृत्वा ऽआ रभस्वेमाम्ऽ इत्यर्थसूक्तेन कुमारस्य दक्षिणे हस्त उदकधारामविच्छिन्नां निनयति ॥ [पूतुदारुं बध्नाति
ājyatantramabhyātānāntaṃ kṛtvā 'ā rabhasvemām' ityarthasūktena kumārasya dakṣiṇe hasta udakadhārāmavicchinnāṃ ninayati || [pūtudāruṃ badhnāti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
षष्ठे मासि प्राशनं कुर्यादिति पैठीनसिः । सर्वस्यां स्मृतौ पञ्चमे कुमार्या इति । प्रथमं ऽभूमे मातःऽ (१२।१।६३) इत्यृचा भूम्यामुपवेश्य ततः ऽउद्वयं तमसस्परिऽ (७।५३।७) इत्यादित्यं दर्शयित्वा ततोऽन्नप्राशनं कुर्यात् पुण्याहान्ते । ततः ऽशिवौ ते स्तां व्रीहियवौऽ इति द्वाभ्यामृग्भ्यां व्रीहियवौ पिष्ट्वाभिमन्त्र्य कुमारं प्राशयति । आज्यतन्त्रे अन्नानि च सर्वाणि । ततः स्रुवं पुस्तकं ददाति । ऽशिवे ते स्ताम्ऽ (८।२।१४-१५) इति द्वाभ्यां ऽपार्थिवस्यऽ (२।२९।१-२) इति द्वे ऽमा प्र गामऽ (१३।१।५९-६०) इति द्वे एताभिः ऋग्भिर्व्रीह्यादि मूर्ध्नि ददाति । ऽद्यावापृथिवीभ्यां त्वा परिददामिऽ । ऽशिवौ ते स्ताम्ऽ इत्यादि । ऽव्रीहियवाभ्यां त्वा परिददामिऽ ॥ [अह्ने च त्वा (८।२।२०) इत्यहोरात्राभ्यां परिददाति
ṣaṣṭhe māsi prāśanaṃ kuryāditi paiṭhīnasiḥ | sarvasyāṃ smṛtau pañcame kumāryā iti | prathamaṃ 'bhūme mātaḥ' (12.1.63) ityṛcā bhūmyāmupaveśya tataḥ 'udvayaṃ tamasaspari' (7.53.7) ityādityaṃ darśayitvā tato'nnaprāśanaṃ kuryāt puṇyāhānte | tataḥ 'śivau te stāṃ vrīhiyavau' iti dvābhyāmṛgbhyāṃ vrīhiyavau piṣṭvābhimantrya kumāraṃ prāśayati | ājyatantre annāni ca sarvāṇi | tataḥ sruvaṃ pustakaṃ dadāti | 'śive te stām' (8.2.14-15) iti dvābhyāṃ 'pārthivasya' (2.29.1-2) iti dve 'mā pra gāma' (13.1.59-60) iti dve etābhiḥ ṛgbhirvrīhyādi mūrdhni dadāti | 'dyāvāpṛthivībhyāṃ tvā paridadāmi' | 'śivau te stām' ityādi | 'vrīhiyavābhyāṃ tvā paridadāmi' || [ahne ca tvā (8.2.20) ityahorātrābhyāṃ paridadāti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुनरायुष्यकर्म उच्यते- [उदस्य केतवः (१३।२) मूर्धाहं (१६।३) विषासहिम् (१७।१।१-५) इत्युद्यन्तमुपतिष्ठते
punarāyuṣyakarma ucyate- [udasya ketavaḥ (13.2) mūrdhāhaṃ (16.3) viṣāsahim (17.1.1-5) ityudyantamupatiṣṭhate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.