Kalidasa: Kumarasambhava 5

तथा समक्षं दहता मनोभवं पिनाकिना भग्नमनोरथा सती । निनिन्द रूपं हृदयेन पार्वती प्रियेषु सौभाग्यफला हि चारुता

tathā samakṣaṃ dahatā manobhavaṃ pinākinā bhagnamanorathā satī / nininda rūpaṃ hṛdayena pārvatī priyeṣu saubhāgyaphalā hi cārutā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इयेष सा कर्तुम् अवन्ध्यरूपतां समाधिम् आस्थाय तपोभिर् आत्मनः । अवाप्यते वा कथम् अन्यथा द्वयं तथाविधं प्रेम पतिश् च तादृशः

iyeṣa sā kartum avandhyarūpatāṃ samādhim āsthāya tapobhir ātmanaḥ / avāpyate vā katham anyathā dvayaṃ tathāvidhaṃ prema patiś ca tādṛśaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निशम्य चैनां तपसे कृतोद्यमां सुतां गिरीशप्रतिसक्तमानसाम् । उवाच मेना परिरभ्य वक्षसा निवारयन्ती महतो मुनिव्रतात्

niśamya caināṃ tapase kṛtodyamāṃ sutāṃ girīśapratisaktamānasām / uvāca menā parirabhya vakṣasā nivārayantī mahato munivratāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मनीषिताः सन्ति गृहे ऽपि देवतास् तपः क्व वत्से क्व च तावकं वपुः । पदं सहेत भ्रमरस्य पेलवं शिरीशपुष्पं न पुनः पतत्रिणः

manīṣitāḥ santi gṛhe 'pi devatās tapaḥ kva vatse kva ca tāvakaṃ vapuḥ / padaṃ saheta bhramarasya pelavaṃ śirīśapuṣpaṃ na punaḥ patatriṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति ध्रुवेच्छाम् अनुशासती सुतां शशाक मेना न नियन्तुम् उद्यमात् । क ईप्सितार्थस्थिरनिश्चयं मनः पयश् च निम्नाभिमुखं प्रतीपयेत्

iti dhruvecchām anuśāsatī sutāṃ śaśāka menā na niyantum udyamāt / ka īpsitārthasthiraniścayaṃ manaḥ payaś ca nimnābhimukhaṃ pratīpayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कदा चिद् आसन्नसखीमुखेन सा मनोरथज्ञं पितरं मनस्विनी । अयाचतारण्यनिवासम् आत्मनः फलोदयान्ताय तपःसमाधये

kadā cid āsannasakhīmukhena sā manorathajñaṃ pitaraṃ manasvinī / ayācatāraṇyanivāsam ātmanaḥ phalodayāntāya tapaḥsamādhaye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथानुरूपाभिनिवेशतोषिणा कृताभ्यनुज्ञा गुरुणा गरीयसा । प्रजासु पश्चात् प्रथितं तदाख्यया जगाम गौरी शिखरं शिखण्डिमत्

athānurūpābhiniveśatoṣiṇā kṛtābhyanujñā guruṇā garīyasā / prajāsu paścāt prathitaṃ tadākhyayā jagāma gaurī śikharaṃ śikhaṇḍimat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विमुच्य सा हारम् अहार्यनिश्चया विलोलयष्टिप्रविलुप्तचन्दनम् । बबन्ध बालारुणबभ्रु वल्कलं पयोधरोत्सेधविशीर्णसंहति

vimucya sā hāram ahāryaniścayā vilolayaṣṭipraviluptacandanam / babandha bālāruṇababhru valkalaṃ payodharotsedhaviśīrṇasaṃhati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा प्रसिद्धैर् मधुरं शिरोरुहैर् जटाभिर् अप्य् एवम् अभूत् तदाननम् । न शट्पदश्रेणिभिर् एव पङ्कजं सशैवलासङ्गम् अपि प्रकाशते

yathā prasiddhair madhuraṃ śiroruhair jaṭābhir apy evam abhūt tadānanam / na śaṭpadaśreṇibhir eva paṅkajaṃ saśaivalāsaṅgam api prakāśate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रतिक्षणं सा कृतरोमविक्रियां व्रताय मौञ्जीं त्रिगुणां बभार याम् । अकारि तत्पूर्वनिबद्धया तया सरागम् अस्या रसनागुणास्पदम्

pratikṣaṇaṃ sā kṛtaromavikriyāṃ vratāya mauñjīṃ triguṇāṃ babhāra yām / akāri tatpūrvanibaddhayā tayā sarāgam asyā rasanāguṇāspadam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विसृष्टरागाद् अधरान् निवर्तितः स्तनाङ्गरागारुणिताच् च कन्दुकात् । कुशाङ्कुरादानपरिक्षताङ्गुलिः कृतो ऽक्षसूत्रप्रणयी तया करः

visṛṣṭarāgād adharān nivartitaḥ stanāṅgarāgāruṇitāc ca kandukāt / kuśāṅkurādānaparikṣatāṅguliḥ kṛto 'kṣasūtrapraṇayī tayā karaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

महार्हशय्यापरिवर्तनच्युतैः स्वकेशपुष्पैर् अपि या स्म दूयते । अशेत सा बाहुलतोपधायिनी निषेदुषी स्थण्डिल एव केवले

mahārhaśayyāparivartanacyutaiḥ svakeśapuṣpair api yā sma dūyate / aśeta sā bāhulatopadhāyinī niṣeduṣī sthaṇḍila eva kevale

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुनर् ग्रहीतुं नियमस्थया तया द्वये ऽपि निक्षेप इवार्पितम् द्वयम् । लतासु तन्वीषु विलासचेष्टितं विलोलदृष्टं हरिणाङ्गनासु च

punar grahītuṃ niyamasthayā tayā dvaye 'pi nikṣepa ivārpitam dvayam / latāsu tanvīṣu vilāsaceṣṭitaṃ viloladṛṣṭaṃ hariṇāṅganāsu ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अतन्द्रिता सा स्वयम् एव वृक्षकान् घटस्तनप्रस्रवणैर् व्यवर्धयत् । गुहो ऽपि येषां प्रथमाप्तजन्मनां न पुत्रवात्सल्यम् अपाकरिष्यति

atandritā sā svayam eva vṛkṣakān ghaṭastanaprasravaṇair vyavardhayat / guho 'pi yeṣāṃ prathamāptajanmanāṃ na putravātsalyam apākariṣyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अरण्यबीजाञ्जलिदानलालितास् तथा च तस्यां हरिणा विशश्वसुः । यथा तदीयैर् नयनैः कुतूहलात् पुरः सखीनाम् अमिमीत लोचने

araṇyabījāñjalidānalālitās tathā ca tasyāṃ hariṇā viśaśvasuḥ / yathā tadīyair nayanaiḥ kutūhalāt puraḥ sakhīnām amimīta locane

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कृताभिशेकां हुतजातवेदसं त्वगुत्तरासङ्गवतीम् अधीतिनीम् । दिग्दृक्षवस् ताम् ऋषयो ऽभ्युपागमन् न धर्मवृद्धेषु वयः समीक्ष्यते

kṛtābhiśekāṃ hutajātavedasaṃ tvaguttarāsaṅgavatīm adhītinīm / digdṛkṣavas tām ṛṣayo 'bhyupāgaman na dharmavṛddheṣu vayaḥ samīkṣyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विरोधिसत्त्वोज्झितपूर्वमत्सरं द्रुमैर् अभीष्टप्रसवार्चितातिथि । नवोटजाभ्यन्तरसंभृतानलं तपोवनं तच् च बभूव पावनम्

virodhisattvojjhitapūrvamatsaraṃ drumair abhīṣṭaprasavārcitātithi / navoṭajābhyantarasaṃbhṛtānalaṃ tapovanaṃ tac ca babhūva pāvanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदा फलं पूर्वतपःसमाधिना न तावता लभ्यम् अमंस्त काङ्क्षितम् । तदानपेक्ष्य स्वशरीरमार्दवं तपो महत् सा चरितुं प्रचक्रमे

yadā phalaṃ pūrvatapaḥsamādhinā na tāvatā labhyam amaṃsta kāṅkṣitam / tadānapekṣya svaśarīramārdavaṃ tapo mahat sā carituṃ pracakrame

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्लमं ययौ कन्दुकलीलयापि या तया मुनीनां चरितं व्यगाह्यत । ध्रुवं वपुः काञ्चनपद्मनिर्मितं मृदु प्रकृत्या च ससारम् एव च

klamaṃ yayau kandukalīlayāpi yā tayā munīnāṃ caritaṃ vyagāhyata / dhruvaṃ vapuḥ kāñcanapadmanirmitaṃ mṛdu prakṛtyā ca sasāram eva ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शुचौ चतुर्णां ज्वलतां हविर्भुजां शुचिस्मिता मध्यगता सुमध्यमा । विजित्य नेत्रप्रतिघातिनीं प्रभाम् अनन्यदृष्टिः सवितारम् ऐक्षत

śucau caturṇāṃ jvalatāṃ havirbhujāṃ śucismitā madhyagatā sumadhyamā / vijitya netrapratighātinīṃ prabhām ananyadṛṣṭiḥ savitāram aikṣata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथाभितप्तं सवितुर् गभस्तिभिर् मुखं तदीयं कमलश्रियं दधौ । अपाङ्गयोः केवलम् अस्य दीर्घयोः शनैः-शनैः श्यामिकया कृतं पदम्

tathābhitaptaṃ savitur gabhastibhir mukhaṃ tadīyaṃ kamalaśriyaṃ dadhau / apāṅgayoḥ kevalam asya dīrghayoḥ śanaiḥ-śanaiḥ śyāmikayā kṛtaṃ padam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अयाचितोपस्थितम् अम्बु केवलं रसात्मकस्योडुपतेश् च रश्मयः । बभूव तस्याः किल पारणाविधिर् न वृक्षवृत्तिव्यतिरिक्तसाधनः

ayācitopasthitam ambu kevalaṃ rasātmakasyoḍupateś ca raśmayaḥ / babhūva tasyāḥ kila pāraṇāvidhir na vṛkṣavṛttivyatiriktasādhanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निकामतप्ता विविधेन वह्निना नभश्चरेणेन्धनसंभृतेन च । तपात्यये वारिभिर् उक्षिता नवैर् भुवा सहोष्माणम् अमुञ्चद् ऊर्ध्वगम्

nikāmataptā vividhena vahninā nabhaścareṇendhanasaṃbhṛtena ca / tapātyaye vāribhir ukṣitā navair bhuvā sahoṣmāṇam amuñcad ūrdhvagam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्थिताः क्षणं पक्ष्मसु ताडिताधराः पयोधरोत्सेधनिपातचूर्णिताः । वलीषु तस्याः स्खलिताः प्रपेदिरे चिरेण नाभिं प्रथमोदबिन्दवः

sthitāḥ kṣaṇaṃ pakṣmasu tāḍitādharāḥ payodharotsedhanipātacūrṇitāḥ / valīṣu tasyāḥ skhalitāḥ prapedire cireṇa nābhiṃ prathamodabindavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शिलाशयां ताम् अनिकेतवासिनीं निरन्तरास्व् अन्तरवातवृष्टिषु । व्यलोकयन्न् उन्मिषितैस् तडिन्मयैर् महातपःसाक्ष्य इव स्थिताः क्षपाः

śilāśayāṃ tām aniketavāsinīṃ nirantarāsv antaravātavṛṣṭiṣu / vyalokayann unmiṣitais taḍinmayair mahātapaḥsākṣya iva sthitāḥ kṣapāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निनाय सात्यन्तहिमोत्किरानिलाः सहस्यरात्रीर् उदवासतत्परा । परस्पराक्रन्दिनि चक्रवाकयोः पुरो वियुक्ते मिथुने कृपावती

nināya sātyantahimotkirānilāḥ sahasyarātrīr udavāsatatparā / parasparākrandini cakravākayoḥ puro viyukte mithune kṛpāvatī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मुखेन सा पद्मसुगन्धिना निशि प्रवेपमानाधरपत्रशोभिना । तुषारवृष्टिक्षतपद्मसंपदां सरोजसंधानम् इवाकरोद् अपाम्

mukhena sā padmasugandhinā niśi pravepamānādharapatraśobhinā / tuṣāravṛṣṭikṣatapadmasaṃpadāṃ sarojasaṃdhānam ivākarod apām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वयंविशीर्णद्रुमपर्णवृत्तिता परा हि काष्ठा तपसस् तया पुनः । तद् अप्य् अपाकीर्णम् अतः प्रियंवदां वदन्त्य् अपर्णेति च तां पुराविदः

svayaṃviśīrṇadrumaparṇavṛttitā parā hi kāṣṭhā tapasas tayā punaḥ / tad apy apākīrṇam ataḥ priyaṃvadāṃ vadanty aparṇeti ca tāṃ purāvidaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मृणालिकापेलवम् एवमादिभिर् व्रतैः स्वम् अङ्गं ग्लपयन्त्य् अहर्निशम् । तपः शरीरैः कठिनैर् उपार्जितं तपस्विनां दूरम् अधश् चकार सा

mṛṇālikāpelavam evamādibhir vrataiḥ svam aṅgaṃ glapayanty aharniśam / tapaḥ śarīraiḥ kaṭhinair upārjitaṃ tapasvināṃ dūram adhaś cakāra sā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथाजिनाषाढधरः प्रगल्भवाग् ज्वलन्न् इव ब्रह्ममयेन तेजसा । विवेश कश्चिज् जटिलस् तपोवनं शरीरबद्धः प्रथमाश्रमो यथा

athājināṣāḍhadharaḥ pragalbhavāg jvalann iva brahmamayena tejasā / viveśa kaścij jaṭilas tapovanaṃ śarīrabaddhaḥ prathamāśramo yathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तम् आतिथेयी बहुमानपूर्वया सपर्यया प्रत्युदियाय पार्वती । भवन्ति साम्ये ऽपि निविष्टचेतसां वपुर्विशेषेष्व् अतिगौरवाः क्रियाः

tam ātitheyī bahumānapūrvayā saparyayā pratyudiyāya pārvatī / bhavanti sāmye 'pi niviṣṭacetasāṃ vapurviśeṣeṣv atigauravāḥ kriyāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विधिप्रयुक्तां परिगृह्य सत्क्रियां परिश्रमं नाम विनीय च क्षणम् । उमां स पश्यन्न् ऋजुनैव चक्षुषा प्रचक्रमे वक्तुम् अनुज्झितक्रमः

vidhiprayuktāṃ parigṛhya satkriyāṃ pariśramaṃ nāma vinīya ca kṣaṇam / umāṃ sa paśyann ṛjunaiva cakṣuṣā pracakrame vaktum anujjhitakramaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अपि क्रियार्थं सुलभं समित्कुशं जलान्य् अपि स्नानविधिक्षमाणि ते । अपि स्वशक्त्या तपसि प्रवर्तसे शरीरम् आद्यं खलु धर्मसाधनम्

api kriyārthaṃ sulabhaṃ samitkuśaṃ jalāny api snānavidhikṣamāṇi te / api svaśaktyā tapasi pravartase śarīram ādyaṃ khalu dharmasādhanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अपि त्वदावर्जितवारिसंभृतं प्रवालम् आसाम् अनुबन्धि वीरुधाम् । चिरोज्झितालक्तकपाटलेन ते तुलां यद् आरोहति दन्तवाससा

api tvadāvarjitavārisaṃbhṛtaṃ pravālam āsām anubandhi vīrudhām / cirojjhitālaktakapāṭalena te tulāṃ yad ārohati dantavāsasā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अपि प्रसन्नं हरिणेषु ते मनः करस्थदर्भप्रणयापहारिषु । य उत्पलाक्षि प्रचलैर् विलोचनैस् तवाक्षिसादृश्यम् इव प्रयुञ्जते

api prasannaṃ hariṇeṣu te manaḥ karasthadarbhapraṇayāpahāriṣu / ya utpalākṣi pracalair vilocanais tavākṣisādṛśyam iva prayuñjate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यद् उच्यते पार्वति पापवृत्तये न रूपम् इत्य् अव्यभिचारि तद् वचः । तथा हि ते शीलम् उदारदर्शने तपस्विनाम् अप्य् उपदेशतां गतम्

yad ucyate pārvati pāpavṛttaye na rūpam ity avyabhicāri tad vacaḥ / tathā hi te śīlam udāradarśane tapasvinām apy upadeśatāṃ gatam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विकीर्णसप्तर्षिबलिप्रहासिभिस् तथा न गाङ्गैः सलिलैर् दिवश् च्युतैः । यथा त्वदीयैश् चरितैर् अनाविलैर् महीधरः पावित एष सान्वयः

vikīrṇasaptarṣibaliprahāsibhis tathā na gāṅgaiḥ salilair divaś cyutaiḥ / yathā tvadīyaiś caritair anāvilair mahīdharaḥ pāvita eṣa sānvayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनेन धर्मः सविशेषम् अद्य मे त्रिवर्गसारः प्रतिभाति भाविनि । त्वया मनोनिर्विषयार्थकामया यद् एक एव प्रतिगृह्य सेव्यते

anena dharmaḥ saviśeṣam adya me trivargasāraḥ pratibhāti bhāvini / tvayā manonirviṣayārthakāmayā yad eka eva pratigṛhya sevyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रयुक्तसत्कारविशेषम् आत्मना न मां परं संप्रतिपत्तुम् अर्हसि । यतः सतां संनतगात्रि संगतं मनीषिभिः साप्तपदीनम् उच्यते

prayuktasatkāraviśeṣam ātmanā na māṃ paraṃ saṃpratipattum arhasi / yataḥ satāṃ saṃnatagātri saṃgataṃ manīṣibhiḥ sāptapadīnam ucyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अतो ऽत्र किंचिद् भवतीं बहुक्षमां द्विजातिभावाद् उपपन्नचापलः । अयं जनः प्रष्टुमनास् तपोधने न चेद् रहस्यं प्रतिवक्तुम् अर्हसि

ato 'tra kiṃcid bhavatīṃ bahukṣamāṃ dvijātibhāvād upapannacāpalaḥ / ayaṃ janaḥ praṣṭumanās tapodhane na ced rahasyaṃ prativaktum arhasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कुले प्रसूतिः प्रथमस्य वेधसस् त्रिलोकसौन्दर्यम् इवोदितं वपुः । अमृग्यम् ऐश्वर्यसुखं नवं वयस् तपःफलं स्यात् किम् अतः परं वद

kule prasūtiḥ prathamasya vedhasas trilokasaundaryam ivoditaṃ vapuḥ / amṛgyam aiśvaryasukhaṃ navaṃ vayas tapaḥphalaṃ syāt kim ataḥ paraṃ vada

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भवत्य् अनिष्टाद् अपि नाम दुःसहान् मनस्विनीनां प्रतिपत्तिर् ईदृशी । विचारमार्गप्रहितेन चेतसा न दृश्यते तच् च कृशोदरि त्वयि

bhavaty aniṣṭād api nāma duḥsahān manasvinīnāṃ pratipattir īdṛśī / vicāramārgaprahitena cetasā na dṛśyate tac ca kṛśodari tvayi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अलभ्यशोकाभिभवेयम् आकृतिर् विमानना सुभ्रु कुतः पितुर् गृहे । पराभिमर्शो न तवास्ति कः करं प्रसारयेत् पन्नगरत्नसूचये

alabhyaśokābhibhaveyam ākṛtir vimānanā subhru kutaḥ pitur gṛhe / parābhimarśo na tavāsti kaḥ karaṃ prasārayet pannagaratnasūcaye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किम् इत्य् अपास्याभरणानि यौवने धृतं त्वया वार्द्धकशोभि वल्कलम् । वद प्रदोषे स्फुटचन्द्रतारके विभावरी यद्य् अरुणाय कल्पते

kim ity apāsyābharaṇāni yauvane dhṛtaṃ tvayā vārddhakaśobhi valkalam / vada pradoṣe sphuṭacandratārake vibhāvarī yady aruṇāya kalpate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दिवं यदि प्रार्थयसे वृथा श्रमः पितुः प्रदेशास् तव देवभूमयः । अथोपयन्तारम् अलं समाधिना न रत्नम् अन्विष्यति मृग्यते हि तत्

divaṃ yadi prārthayase vṛthā śramaḥ pituḥ pradeśās tava devabhūmayaḥ / athopayantāram alaṃ samādhinā na ratnam anviṣyati mṛgyate hi tat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निवेदितं निश्वसितेन सोष्मणा मनस् तु मे संशयम् एव गाहते । न दृश्यते प्रार्थयितव्य एव ते भविष्यति प्रार्थितदुर्लभः कथम्

niveditaṃ niśvasitena soṣmaṇā manas tu me saṃśayam eva gāhate / na dṛśyate prārthayitavya eva te bhaviṣyati prārthitadurlabhaḥ katham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अहो स्थिरः को ऽपि तवेप्सितो युवा चिराय कर्णोत्पलशून्यतां गते । उपेक्षते यः श्लथलम्बिनीर् जटाः कपोलदेशे कलमाग्रपिङ्गलाः

aho sthiraḥ ko 'pi tavepsito yuvā cirāya karṇotpalaśūnyatāṃ gate / upekṣate yaḥ ślathalambinīr jaṭāḥ kapoladeśe kalamāgrapiṅgalāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मुनिव्रतैस् त्वाम् अतिमात्रकर्शितां दिवाकराप्लुष्टविभूषणास्पदाम् । शशाङ्कलेखाम् इव पश्यतो दिवा सचेतसः कस्य मनो न दूयते

munivratais tvām atimātrakarśitāṃ divākarāpluṣṭavibhūṣaṇāspadām / śaśāṅkalekhām iva paśyato divā sacetasaḥ kasya mano na dūyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अवैमि सौभाग्यमदेन वञ्चितं तव प्रियं यश् चतुरावलोकिनः । करोति लक्ष्यं चिरम् अस्य चक्षुषो न वक्त्रम् आत्मीयम् अरालपक्ष्मणः

avaimi saubhāgyamadena vañcitaṃ tava priyaṃ yaś caturāvalokinaḥ / karoti lakṣyaṃ ciram asya cakṣuṣo na vaktram ātmīyam arālapakṣmaṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कियच् चिरं श्राम्यसि गौरि विद्यते ममापि पूर्वाश्रमसंचितं तपः । तदर्धभागेन लभस्व काङ्क्षितं वरं तम् इच्छामि च साधु वेदितुम्

kiyac ciraṃ śrāmyasi gauri vidyate mamāpi pūrvāśramasaṃcitaṃ tapaḥ / tadardhabhāgena labhasva kāṅkṣitaṃ varaṃ tam icchāmi ca sādhu veditum

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति प्रविश्याभिहिता द्विजन्मना मनोगतं सा न शशाक शंसितुम् । अथो वयस्यां परिपार्श्ववर्तिनीं विवर्तितानञ्जननेत्रम् ऐक्षत

iti praviśyābhihitā dvijanmanā manogataṃ sā na śaśāka śaṃsitum / atho vayasyāṃ paripārśvavartinīṃ vivartitānañjananetram aikṣata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सखी तदीया तम् उवाच वर्णिनं निबोध साधो तव चेत् कुतूहलम् । यदर्थम् अम्भोजम् इवोष्णवारणं कृतं तपःसाधनम् एतया वपुः

sakhī tadīyā tam uvāca varṇinaṃ nibodha sādho tava cet kutūhalam / yadartham ambhojam ivoṣṇavāraṇaṃ kṛtaṃ tapaḥsādhanam etayā vapuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इयं महेन्द्रप्रभृतीन् अधिश्रियश् चतुर्दिगीशान् अवमत्य मानिनी । अरूपहार्यं मदनस्य निग्रहात् पिनाकपाणिं पतिम् आप्तुम् इच्छति

iyaṃ mahendraprabhṛtīn adhiśriyaś caturdigīśān avamatya māninī / arūpahāryaṃ madanasya nigrahāt pinākapāṇiṃ patim āptum icchati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

असह्यहुंकारनिवर्तितः पुरा पुरारिम् अप्राप्तमुखः शिलीमुखः । इमां हृदि व्यायतपातम् अक्षणोद् विशीर्णमूर्तेर् अपि पुष्पधन्वनः

asahyahuṃkāranivartitaḥ purā purārim aprāptamukhaḥ śilīmukhaḥ / imāṃ hṛdi vyāyatapātam akṣaṇod viśīrṇamūrter api puṣpadhanvanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तदाप्रभृत्य् उन्मदना पितुर् गृहे ललाटिकाचन्दनधूसरालका । न जातु बाला लभते स्म निर्वृतिं तुषारसंघातशिलातलेष्व् अपि

tadāprabhṛty unmadanā pitur gṛhe lalāṭikācandanadhūsarālakā / na jātu bālā labhate sma nirvṛtiṃ tuṣārasaṃghātaśilātaleṣv api

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उपात्तवर्णे चरिते पिनाकिनः सबाष्पकण्ठस्खलितैः पदैर् इयम् । अनेकशः किन्नरराजकन्यका वनान्तसंगीतसखीर् अरोदयत्

upāttavarṇe carite pinākinaḥ sabāṣpakaṇṭhaskhalitaiḥ padair iyam / anekaśaḥ kinnararājakanyakā vanāntasaṃgītasakhīr arodayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्रिभागशेषासु निशासु च क्षणम् निमील्य नेत्रे सहसा व्यबुध्यत । क्व नीलकण्ठ व्रजसीत्य् अलक्ष्यवाग् असत्यकण्ठार्पितबाहुबन्धना

tribhāgaśeṣāsu niśāsu ca kṣaṇam nimīlya netre sahasā vyabudhyata / kva nīlakaṇṭha vrajasīty alakṣyavāg asatyakaṇṭhārpitabāhubandhanā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदा बुधैः सर्वगतस् त्वम् उच्यसे न वेत्सि भावस्थम् इमं जनं कथम् । इति स्वहस्ताल्लिखितश् च मुग्धया रहस्य् उपालभ्यत चन्द्रशेखरः

yadā budhaiḥ sarvagatas tvam ucyase na vetsi bhāvastham imaṃ janaṃ katham / iti svahastāllikhitaś ca mugdhayā rahasy upālabhyata candraśekharaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदा च तस्याधिगमे जगत्पतेर् अपश्यद् अन्यं न विधिं विचिन्वती । तदा सहास्माभिर् अनुज्ञया गुरोर् इयं प्रपन्ना तपसे तपोवनम्

yadā ca tasyādhigame jagatpater apaśyad anyaṃ na vidhiṃ vicinvatī / tadā sahāsmābhir anujñayā guror iyaṃ prapannā tapase tapovanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्रुमेषु सख्या कृतजन्मसु स्वयं फलं तपःसाक्षिषु दृष्टम् एष्व् अपि । न च प्ररोहाभिमुखो ऽपि दृश्यते मनोरथो ऽस्याः शशिमौलिसंश्रयः

drumeṣu sakhyā kṛtajanmasu svayaṃ phalaṃ tapaḥsākṣiṣu dṛṣṭam eṣv api / na ca prarohābhimukho 'pi dṛśyate manoratho 'syāḥ śaśimaulisaṃśrayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न वेद्मि स प्रार्थितदुर्लभः कदा सखीभिर् अस्रोत्तरम् ईक्षिताम् इमाम् । तपःकृशाम् अभ्युपपत्स्यते सखीं वृषेव सीतां तदवग्रहक्षताम्

na vedmi sa prārthitadurlabhaḥ kadā sakhībhir asrottaram īkṣitām imām / tapaḥkṛśām abhyupapatsyate sakhīṃ vṛṣeva sītāṃ tadavagrahakṣatām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अगूढसद्भावम् इतीङ्गितज्ञया निवेदितो नैष्ठिकसुन्दरस् तया । अयीदम् एवं परिहास इत्य् उमाम् अपृच्छद् अव्यञ्जितहर्षलक्षणः

agūḍhasadbhāvam itīṅgitajñayā nivedito naiṣṭhikasundaras tayā / ayīdam evaṃ parihāsa ity umām apṛcchad avyañjitaharṣalakṣaṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथाग्रहस्ते मुकुलीकृताङ्गुलौ समर्पयन्ती स्फटिकाक्षमालिकाम् । कथं चिद् अद्रेस् तनया मिताक्षरं चिरव्यवस्थापितवाग् अभाषत

athāgrahaste mukulīkṛtāṅgulau samarpayantī sphaṭikākṣamālikām / kathaṃ cid adres tanayā mitākṣaraṃ ciravyavasthāpitavāg abhāṣata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा श्रुतं वेदविदां वर त्वया जनो ऽयम् उच्चैःपदलङ्घनोत्सुकः । तपः किलेदं तदवाप्तिसाधनं मनोरथानाम् अगतिर् न विद्यते

yathā śrutaṃ vedavidāṃ vara tvayā jano 'yam uccaiḥpadalaṅghanotsukaḥ / tapaḥ kiledaṃ tadavāptisādhanaṃ manorathānām agatir na vidyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथाह वर्णी विदितो महेश्वरस् तदर्थिनी त्वं पुनर् एव वर्तसे । अमङ्गलाभ्यासरतिं विचिन्त्य तं तवानुवृत्तिं न च कर्तुम् उत्सहे

athāha varṇī vidito maheśvaras tadarthinī tvaṃ punar eva vartase / amaṅgalābhyāsaratiṃ vicintya taṃ tavānuvṛttiṃ na ca kartum utsahe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अवस्तुनिर्बन्धपरे कथं नु ते करो ऽयम् आमुक्तविवाहकौतुकः । करेण शंभोर् वलयीकृताहिना सहिष्यते तत्प्रथमावलम्बनम्

avastunirbandhapare kathaṃ nu te karo 'yam āmuktavivāhakautukaḥ / kareṇa śaṃbhor valayīkṛtāhinā sahiṣyate tatprathamāvalambanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्वम् एव तावत् परिचिन्तय स्वयं कदा चिद् एते यदि योगम् अर्हतः । वधूदुकूलं कलहंसलक्षणं गजाजिनं शोणितबिन्दुवर्षि च

tvam eva tāvat paricintaya svayaṃ kadā cid ete yadi yogam arhataḥ / vadhūdukūlaṃ kalahaṃsalakṣaṇaṃ gajājinaṃ śoṇitabinduvarṣi ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चतुष्कपुष्पप्रकराविकीर्णयोः परो ऽपि को नाम तवानुमन्यते । अलक्तकाङ्कानि पदानि पादयोर् विकीर्णकेशासु परेतभूमिषु

catuṣkapuṣpaprakarāvikīrṇayoḥ paro 'pi ko nāma tavānumanyate / alaktakāṅkāni padāni pādayor vikīrṇakeśāsu paretabhūmiṣu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अयुक्तरूपं किम् अतः परं वद त्रिनेत्रवक्षः सुलभं तवापि यत् । स्तनद्वये ऽस्मिन् हरिचन्दनास्पदे पदं चिताभस्मरजः करिष्यति

ayuktarūpaṃ kim ataḥ paraṃ vada trinetravakṣaḥ sulabhaṃ tavāpi yat / stanadvaye 'smin haricandanāspade padaṃ citābhasmarajaḥ kariṣyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इयं च ते ऽन्या पुरतो विडम्बना यद् ऊढया वारणराजहार्यया । विलोक्य वृद्धोक्षम् अधिष्ठितं त्वया महाजनः स्मेरमुखो भविष्यति

iyaṃ ca te 'nyā purato viḍambanā yad ūḍhayā vāraṇarājahāryayā / vilokya vṛddhokṣam adhiṣṭhitaṃ tvayā mahājanaḥ smeramukho bhaviṣyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्वयं गतं संप्रति शोचनीयतां समागमप्रार्थनया कपालिनः । कला च सा कान्तिमती कलावतस् त्वम् अस्य लोकस्य च नेत्रकौमुदी

dvayaṃ gataṃ saṃprati śocanīyatāṃ samāgamaprārthanayā kapālinaḥ / kalā ca sā kāntimatī kalāvatas tvam asya lokasya ca netrakaumudī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वपुर् विरूपाक्षम् अलक्ष्यजन्मता दिगम्बरत्वेन निवेदितं वसु । वरेषु यद् बालमृगाक्षि मृग्यते तद् अस्ति किं व्यस्तम् अपि त्रिलोचने

vapur virūpākṣam alakṣyajanmatā digambaratvena niveditaṃ vasu / vareṣu yad bālamṛgākṣi mṛgyate tad asti kiṃ vyastam api trilocane

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निवर्तयास्माद् असदीप्सितान् मनः क्व तद्विधस् त्वं क्व च पुण्यलक्षणा । अपेक्ष्यते साधुजनेन वैदिकी श्मशानशूलस्य न यूपसत्क्रिया

nivartayāsmād asadīpsitān manaḥ kva tadvidhas tvaṃ kva ca puṇyalakṣaṇā / apekṣyate sādhujanena vaidikī śmaśānaśūlasya na yūpasatkriyā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति द्विजातौ प्रतिकूलवादिनि प्रवेपमानाधरलक्ष्यकोपया । विकुञ्चितभ्रूलतम् आहिते तया विलोचने तिर्यग् उपान्तलोहिते

iti dvijātau pratikūlavādini pravepamānādharalakṣyakopayā / vikuñcitabhrūlatam āhite tayā vilocane tiryag upāntalohite

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उवाच चैनं परमार्थतो हरं न वेत्सि नूनं यत एवम् आत्थ माम् । अलोकसामान्यम् अचिन्त्यहेतुकं द्विषन्ति मन्दाश् चरितं महात्मनाम्

uvāca cainaṃ paramārthato haraṃ na vetsi nūnaṃ yata evam āttha mām / alokasāmānyam acintyahetukaṃ dviṣanti mandāś caritaṃ mahātmanām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विपत्प्रतीकारपरेण मङ्गलं निषेव्यते भूतिसमुत्सुकेन वा । जगच्छरण्यस्य निराशिषः सतः किम् एभिर् आशोपहतात्मवृत्तिभिः

vipatpratīkārapareṇa maṅgalaṃ niṣevyate bhūtisamutsukena vā / jagaccharaṇyasya nirāśiṣaḥ sataḥ kim ebhir āśopahatātmavṛttibhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अकिञ्चनः सन् प्रभवः स संपदां त्रिलोकनाथः पितृसद्मगोचरः । स भीमरूपः शिव इत्य् उदीर्यते न सन्ति याथार्थ्यविदः पिनाकिनः

akiñcanaḥ san prabhavaḥ sa saṃpadāṃ trilokanāthaḥ pitṛsadmagocaraḥ / sa bhīmarūpaḥ śiva ity udīryate na santi yāthārthyavidaḥ pinākinaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विभूषणोद्भासि पिनद्धभोगि वा गजाजिनालम्बि दुकूलधारि वा । कपालि वा स्याद् अथ वेन्दुशेखरं न विश्वमूर्तेर् अवधार्यते वपुः

vibhūṣaṇodbhāsi pinaddhabhogi vā gajājinālambi dukūladhāri vā / kapāli vā syād atha venduśekharaṃ na viśvamūrter avadhāryate vapuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तदङ्गसंसर्गम् अवाप्य कल्पते ध्रुवं चिताभस्मरजो विशुद्धये । तथा हि नृत्याभिनयक्रियाच्युतं विलिप्यते मौलिभिर् अम्बरौकसां

tadaṅgasaṃsargam avāpya kalpate dhruvaṃ citābhasmarajo viśuddhaye / tathā hi nṛtyābhinayakriyācyutaṃ vilipyate maulibhir ambaraukasāṃ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

असंपदस् तस्य वृषेण गच्छतः प्रभिन्नदिग्वारणवाहनो वृषा । करोति पादाव् उपगम्य मौलिना विनिद्रमन्दाररजोरुणाङ्गुली

asaṃpadas tasya vṛṣeṇa gacchataḥ prabhinnadigvāraṇavāhano vṛṣā / karoti pādāv upagamya maulinā vinidramandārarajoruṇāṅgulī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विवक्षता दोषम् अपि च्युतात्मना त्वयैकम् ईशं प्रति साधु भाषितम् । यम् आमनन्त्य् आत्मभुवो ऽपि कारणं कथं स लक्ष्यप्रभवो भविष्यति

vivakṣatā doṣam api cyutātmanā tvayaikam īśaṃ prati sādhu bhāṣitam / yam āmananty ātmabhuvo 'pi kāraṇaṃ kathaṃ sa lakṣyaprabhavo bhaviṣyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अलं विवादेन यथा श्रुतस् त्वया तथाविधस् तावद् अशेषम् अस्तु सः । ममात्र भावैकरसं मनः स्थितं न कामवृत्तिर् वचनीयम् ईक्षते

alaṃ vivādena yathā śrutas tvayā tathāvidhas tāvad aśeṣam astu saḥ / mamātra bhāvaikarasaṃ manaḥ sthitaṃ na kāmavṛttir vacanīyam īkṣate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निवार्यताम् आलि किम् अप्य् अयं बटुः पुनर् विवक्षुः स्फुरितोत्तराधरः । न केवलं यो महतो ऽपभाषते शृणोति तस्माद् अपि यः स पापभाक्

nivāryatām āli kim apy ayaṃ baṭuḥ punar vivakṣuḥ sphuritottarādharaḥ / na kevalaṃ yo mahato 'pabhāṣate śṛṇoti tasmād api yaḥ sa pāpabhāk

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इतो गमिश्याम्य् अथवेति वादिनी चचाल बाला स्तनभिन्नवल्कला । स्वरूपम् आस्थाय च तां कृतस्मितः समाललम्बे वृषराजकेतनः

ito gamiśyāmy athaveti vādinī cacāla bālā stanabhinnavalkalā / svarūpam āsthāya ca tāṃ kṛtasmitaḥ samālalambe vṛṣarājaketanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तं वीक्ष्य वेपथुमती सरसाङ्गयष्टिर् निक्षेपणाय पदम् उद्धृतम् उद्वहन्ती । मार्गाचलव्यतिकराकुलितेव सिन्धुः शैलाधिराजतनया न ययौ न तस्थौ

taṃ vīkṣya vepathumatī sarasāṅgayaṣṭir nikṣepaṇāya padam uddhṛtam udvahantī / mārgācalavyatikarākuliteva sindhuḥ śailādhirājatanayā na yayau na tasthau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अद्यप्रभृत्य् अवनताङ्गि तवास्मि दासः क्रीतस् तपोभिर् इति वादिनि चन्द्रमौलौ । अह्नाय सा नियमजं क्लमम् उत्ससर्ज क्लेशः फलेन हि पुनर् नवतां विधत्ते

adyaprabhṛty avanatāṅgi tavāsmi dāsaḥ krītas tapobhir iti vādini candramaulau / ahnāya sā niyamajaṃ klamam utsasarja kleśaḥ phalena hi punar navatāṃ vidhatte

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.