अत इति शेषः । वृत्ते चरिते । आदिशब्देन दैवादीनां ग्रहणम्
ata iti śeṣaḥ | vṛtte carite | ādiśabdena daivādīnāṃ grahaṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
Library·Moksopaya with Bhaskarakantha's Tika [MT]·1·1.25
Moksopaya with Bhaskarakantha's Tika [MT] 1.25
स्पष्टम्
spaṣṭam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्पष्टम्
spaṣṭam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्पष्टम्
spaṣṭam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आमयदा रोगदायिनी । न रूपेण वल्लभा अरूपवल्लभा
āmayadā rogadāyinī | na rūpeṇa vallabhā arūpavallabhā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जगद् एव वपुः यस्य । तादृशः
jagad eva vapuḥ yasya | tādṛśaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आर्तं दीनम्
ārtaṃ dīnam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
फल्गुविभवाः निस्सारविभवयुक्ताः
phalguvibhavāḥ nissāravibhavayuktāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्पष्टम्
spaṣṭam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कलाभिः परवञ्चनाख्याभिः कलाभिः । कलङ्कितः
kalābhiḥ paravañcanākhyābhiḥ kalābhiḥ | kalaṅkitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आत्मा । आत्मना स्वयम् । प्रहरत्य् आत्मानं । दुर्विकल्पैर् इति शेषः । मन एव अशुद्धमनः एव । न त्व् अन्यः । मनोरिपुः शुद्धस्य मनसो रिपुः भवति
ātmā | ātmanā svayam | praharaty ātmānaṃ | durvikalpair iti śeṣaḥ | mana eva aśuddhamanaḥ eva | na tv anyaḥ | manoripuḥ śuddhasya manaso ripuḥ bhavati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
परिपेलवा अतीक्ष्णाः
paripelavā atīkṣṇāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वाञ्छाविषयाश् च ताः शालिन्यश् च आपातरमणीयाश् च । तादृश्यः नार्यः । सचमत्कृतयः चमत्कारयुक्ताः । कृताः कल्पिताः । भाविता इति यावत् । कीदृश्यः नार्यः । दोषपताकिन्यः । रागादिदोषमयत्वात् रागादिदोषपताकिन्यः । रसाः शास्त्रादिविषयाः अभिलाषाः । नीरसतां शुष्कतां गताः
vāñchāviṣayāś ca tāḥ śālinyaś ca āpātaramaṇīyāś ca | tādṛśyaḥ nāryaḥ | sacamatkṛtayaḥ camatkārayuktāḥ | kṛtāḥ kalpitāḥ | bhāvitā iti yāvat | kīdṛśyaḥ nāryaḥ | doṣapatākinyaḥ | rāgādidoṣamayatvāt rāgādidoṣapatākinyaḥ | rasāḥ śāstrādiviṣayāḥ abhilāṣāḥ | nīrasatāṃ śuṣkatāṃ gatāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अस्माभिः । वस्तु सत्यं वस्तु । अवस्तुतया देहो ऽहम् इत्य् एवंरूपेण अवस्तुभावेनात्तं गृहीतं । तथा चित्तम् अहङ्कृतौ दत्तम् अहङ्कारग्रस्तं कृतम् इत्य् अर्थः । भावाः अभावरोधिताः नाशगृहीताः । न ज्ञाता इति शेषः । अतः भवान्तः नाधिगम्यते न प्राप्यते
asmābhiḥ | vastu satyaṃ vastu | avastutayā deho 'ham ity evaṃrūpeṇa avastubhāvenāttaṃ gṛhītaṃ | tathā cittam ahaṅkṛtau dattam ahaṅkāragrastaṃ kṛtam ity arthaḥ | bhāvāḥ abhāvarodhitāḥ nāśagṛhītāḥ | na jñātā iti śeṣaḥ | ataḥ bhavāntaḥ nādhigamyate na prāpyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विरागं रागाभावः । नोपगच्छति नागच्छति
virāgaṃ rāgābhāvaḥ | nopagacchati nāgacchati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्त्वम् परमार्थः
tattvam paramārthaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अवस्तुनि अवस्तुभूते देहादौ
avastuni avastubhūte dehādau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मान्द्येन जाड्येन
māndyena jāḍyena
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
युवता लक्षणया स्त्र्यासक्तिः
yuvatā lakṣaṇayā stryāsaktiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्पष्टम्
spaṣṭam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धीरता अधीरताम् एति नश्यतीत्य् अर्थः
dhīratā adhīratām eti naśyatīty arthaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नीयते । कालेनेति शेषः
nīyate | kāleneti śeṣaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देशः अव्यपदेशभाक् देशेति व्यपदेशं न भजतीति तादृक् स्यात् । देशस्यापि देशेति नाम कालेन न स्याद् इत्य् अर्थः । यत्रेदृशानाम् ईदृशा दशा भविष्यन्ति तत्र मादृशे जने का एव आस्था को विश्वासः स्याद् इति भावः
deśaḥ avyapadeśabhāk deśeti vyapadeśaṃ na bhajatīti tādṛk syāt | deśasyāpi deśeti nāma kālena na syād ity arthaḥ | yatredṛśānām īdṛśā daśā bhaviṣyanti tatra mādṛśe jane kā eva āsthā ko viśvāsaḥ syād iti bhāvaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्पष्टम्
spaṣṭam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
असत्तया नाशेन । द्यौर् अपि अद्यते ग्रस्यते
asattayā nāśena | dyaur api adyate grasyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मार्यन्ते । कालेनेति शेषः
māryante | kāleneti śeṣaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शक्रैः नवीनैः शक्रैः
śakraiḥ navīnaiḥ śakraiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
व्योमताम् । नाशम् इत्य् अर्थः
vyomatām | nāśam ity arthaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भवो ऽप्य् श्रीमहादेवो ऽपि । अभवताम् अमहादेवभावम्
bhavo 'py śrīmahādevo 'pi | abhavatām amahādevabhāvam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनन्ते अन्तरहिते कस्मिंश्चिद् वस्तुनि
anante antarahite kasmiṃścid vastuni
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अश्रव्यं तथा अवाच्यं तथा दुर्दर्शं तन्त्रं वञ्चनोपायः । यस्य । तादृशेन । केनापीति अनिर्वाच्येनेत्य् अर्थः
aśravyaṃ tathā avācyaṃ tathā durdarśaṃ tantraṃ vañcanopāyaḥ | yasya | tādṛśena | kenāpīti anirvācyenety arthaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देहादौ आत्मभावः अहङ्कारः । तेन केनापीत्य् अर्थः
dehādau ātmabhāvaḥ ahaṅkāraḥ | tena kenāpīty arthaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शिलायुक्ताः शैलाः शिलाशैलाः । तेषां कटप्राः समूहाः । तेषु परिदोल्यते दोलनं कार्यते
śilāyuktāḥ śailāḥ śilāśailāḥ | teṣāṃ kaṭaprāḥ samūhāḥ | teṣu paridolyate dolanaṃ kāryate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धरागोलकम् भूगोलं । वेष्ट्यते वेष्टनयुक्तं क्रियते । धिष्ण्यचक्रेणेति करणे तृतीया
dharāgolakam bhūgolaṃ | veṣṭyate veṣṭanayuktaṃ kriyate | dhiṣṇyacakreṇeti karaṇe tṛtīyā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
असुरभोगिनः दैत्यसर्पाः । कल्पमात्रेण कल्पमात्रपरिमाणेन
asurabhoginaḥ daityasarpāḥ | kalpamātreṇa kalpamātraparimāṇena
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ईशानेन यः रणः । तेन लब्धः पराक्रमः । येन । तादृशः
īśānena yaḥ raṇaḥ | tena labdhaḥ parākramaḥ | yena | tādṛśaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मदैः मदवारिभिः । वक्रतां कामकलाविदग्धत्वम् । कामप्रसङ्गेनेह वसन्ताभिधानम्
madaiḥ madavāribhiḥ | vakratāṃ kāmakalāvidagdhatvam | kāmaprasaṅgeneha vasantābhidhānam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
महान् अपि विवेकः मनः स्पष्टीकर्तुं शुद्धीकर्तुं । शक्तो न भवति । मनः कथम्भूतं । अनुरक्तो यः अङ्गनालोकः । तस्य यत् लोचनालोकितम् दृष्टिपातस् । तद्वद् आकृतिः यस्य । तादृशम् । अत्यन्तचलम् इत्य् अर्थः
mahān api vivekaḥ manaḥ spaṣṭīkartuṃ śuddhīkartuṃ | śakto na bhavati | manaḥ kathambhūtaṃ | anurakto yaḥ aṅganālokaḥ | tasya yat locanālokitam dṛṣṭipātas | tadvad ākṛtiḥ yasya | tādṛśam | atyantacalam ity arthaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बुद्धः ज्ञानी । स्वार्थे स्वप्रयोजने । शीतलया । न स्वार्थनिमित्तम् परितप्तयेति यावत्
buddhaḥ jñānī | svārthe svaprayojane | śītalayā | na svārthanimittam paritaptayeti yāvat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जीविताम्बुधेः कल्लोलाः जीवा इत्य् अर्थः
jīvitāmbudheḥ kallolāḥ jīvā ity arthaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दोषगुल्मकसारङ्गाः दोषप्रिया इत्य् अर्थः । मृगो गुल्मप्रियो भवति । निगीर्णाः ग्रस्ताः । मोहेनेति शेषः । सारङ्गा अपि पाशपातिनः जङ्गले किरातेन ग्रस्ता भवन्ति
doṣagulmakasāraṅgāḥ doṣapriyā ity arthaḥ | mṛgo gulmapriyo bhavati | nigīrṇāḥ grastāḥ | moheneti śeṣaḥ | sāraṅgā api pāśapātinaḥ jaṅgale kirātena grastā bhavanti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आकाशपादपलताकृतपाशकल्पम् असद् इत्य् अर्थः । इह कर्म कुर्वन्तीति भावः
ākāśapādapalatākṛtapāśakalpam asad ity arthaḥ | iha karma kurvantīti bhāvaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आलोलपेलवमतिर् अतिचञ्चलस्वल्पबुद्धिर् इत्य् अर्थः । स्वविकल्पजालम् इत्य् अनेन उत्सवादीनाम् अत्यन्तासत्त्वम् उक्तम् । इति शिवम्
ālolapelavamatir aticañcalasvalpabuddhir ity arthaḥ | svavikalpajālam ity anena utsavādīnām atyantāsattvam uktam | iti śivam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.