आगमत् आगच्छति स्म
āgamat āgacchati sma
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
Library·Moksopaya with Bhaskarakantha's Tika [MT]·1·1.5
Moksopaya with Bhaskarakantha's Tika [MT] 1.5
ननु किमर्थं तं रक्षार्थं द्रष्टुम् ऐच्छद् इत्य् । अत्राह न हीति
nanu kimarthaṃ taṃ rakṣārthaṃ draṣṭum aicchad ity | atrāha na hīti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततस् तेषां विनाशार्थम् उद्यतस् तपसां निधिः । विश्वामित्रो महातेजा अयोध्याम् अभ्ययात् पुरीम् ॥मु १,५।६॥ [राम् इ १७, २३] अभ्ययात् अभिगच्छति स्म
tatas teṣāṃ vināśārtham udyatas tapasāṃ nidhiḥ / viśvāmitro mahātejā ayodhyām abhyayāt purīm //MU 1,5.6// [Rām I 17, 23] abhyayāt abhigacchati sma
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स राज्ञो दर्शनाकाङ्क्षी द्वाराध्यक्षान् उवाच ह । शीघ्रम् आख्यात माम् प्राप्तं कौशिकं गाधिनः सुतम् ॥मु १,५।७॥ [राम् इ १७, २४] हशब्दः निपातः । किम् उवाचेति कर्मापेक्षायाम् उत्तरार्धं कर्मत्वेन कथयति शीघ्रम् इति । आख्यात कथयत । यूयम् इति शेषः । गाधिनः गाधिराजस्य
sa rājño darśanākāṅkṣī dvārādhyakṣān uvāca ha / śīghram ākhyāta mām prāptaṃ kauśikaṃ gādhinaḥ sutam //MU 1,5.7// [Rām I 17, 24] haśabdaḥ nipātaḥ | kim uvāceti karmāpekṣāyām uttarārdhaṃ karmatvena kathayati śīghram iti | ākhyāta kathayata | yūyam iti śeṣaḥ | gādhinaḥ gādhirājasya
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्य तद् वचनं श्रुत्वा द्वाःस्था राजगृहं ययुः । सम्भ्रान्तमनसः सर्वे तेन वाक्येन चोदिताः ॥मु १,५।८॥ [राम् इ १७, २५] तेन वाक्येन विश्वामित्रोक्तेन वाक्येन
tasya tad vacanaṃ śrutvā dvāḥsthā rājagṛhaṃ yayuḥ / sambhrāntamanasaḥ sarve tena vākyena coditāḥ //MU 1,5.8// [Rām I 17, 25] tena vākyena viśvāmitroktena vākyena
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ते गत्वा राजभवनं विश्वामित्रम् ऋषिं ततः । प्राप्तम् आवेदयाम् आसुः प्रतीहारपतिं तदा ॥मु १,५।९॥ [राम् इ १७, २६] प्रतीहारपतिं द्वास्थाधिकारिणम्
te gatvā rājabhavanaṃ viśvāmitram ṛṣiṃ tataḥ / prāptam āvedayām āsuḥ pratīhārapatiṃ tadā //MU 1,5.9// [Rām I 17, 26] pratīhārapatiṃ dvāsthādhikāriṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
असौ याष्टीकः प्रतीहारपतिः
asau yāṣṭīkaḥ pratīhārapatiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्पष्टम्
spaṣṭam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्पष्टम्
spaṣṭam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वक्त्य् अस्मान् आशु याष्टीका निवेदयत राजनि । विश्वामित्रो मुनिः प्राप्त इत्य् अनुद्धतया गिरा ॥ मु १,५।१३॥असौ पुरुषः अस्मान् अनुद्धतया गिरेति वक्तीति सम्बन्धः । याष्टीका इत्य् आमन्त्रणम् । यूयम् इत्य् अध्याहार्यम्
vakty asmān āśu yāṣṭīkā nivedayata rājani / viśvāmitro muniḥ prāpta ity anuddhatayā girā // MU 1,5.13//asau puruṣaḥ asmān anuddhatayā gireti vaktīti sambandhaḥ | yāṣṭīkā ity āmantraṇam | yūyam ity adhyāhāryam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हेमविष्टरात् सुवर्णपीठात्
hemaviṣṭarāt suvarṇapīṭhāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्पष्टम्
spaṣṭam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्पष्टम्
spaṣṭam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्पष्टम्
spaṣṭam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्पष्टम्
spaṣṭam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अप्रतिघम् अप्रतिघाताकारम् । निभृतं कोमलं
apratigham apratighātākāram | nibhṛtaṃ komalaṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्पष्टम्
spaṣṭam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्लक्ष्णाम् पेशलाम्
ślakṣṇām peśalām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्पष्टम्
spaṣṭam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अवेक्षितुः पश्यतः । अतिपेशलत्वात् आनन्ददानं । सतेजस्कत्वात् भयदानम्
avekṣituḥ paśyataḥ | atipeśalatvāt ānandadānaṃ | satejaskatvāt bhayadānam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गलद् इत्यादि क्रियाविशेषणम्
galad ityādi kriyāviśeṣaṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्पष्टम्
spaṣṭam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एनं विश्वामित्रम्
enaṃ viśvāmitram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अशङ्कितम् शङ्कराहितम् । उपनीतेन प्राप्तेन
aśaṅkitam śaṅkarāhitam | upanītena prāptena
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्वद्दर्शनेन वयम् ब्रह्मानन्दम् प्राप्ता इति भावः
tvaddarśanena vayam brahmānandam prāptā iti bhāvaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वर्तामहे तिष्ठामः । लक्ष्यताम् आश्रयत्वम् । विषयत्वम् इति यावत्
vartāmahe tiṣṭhāmaḥ | lakṣyatām āśrayatvam | viṣayatvam iti yāvat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
समुपाविशन् उपविष्टाः
samupāviśan upaviṣṭāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स दृष्ट्वा ज्वलितं लक्ष्म्या भीतस् तम् ऋषिम् आगतम् । प्रहृष्टवदनो राजा स्वयम् अर्घ्यं न्यवेदयत् ॥मु १,५।३१॥ [राम् इ १७, २८] न्यवेदयद् अर्पितवान्
sa dṛṣṭvā jvalitaṃ lakṣmyā bhītas tam ṛṣim āgatam / prahṛṣṭavadano rājā svayam arghyaṃ nyavedayat //MU 1,5.31// [Rām I 17, 28] nyavedayad arpitavān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स राज्ञः प्रतिगृह्यार्घ्यं शास्त्रदृष्टेन कर्मणा । प्रदक्षिणम् प्रकुर्वन्तं राजानम् पर्यपूजयत् ॥मु १,५।३२॥ [राम् इ १७, २९अब् (*५३९च्द्)] स्पष्टम्
sa rājñaḥ pratigṛhyārghyaṃ śāstradṛṣṭena karmaṇā / pradakṣiṇam prakurvantaṃ rājānam paryapūjayat //MU 1,5.32// [Rām I 17, 29ab (*539cd)] spaṣṭam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स राज्ञा पूजितस् तेन प्रहृष्टवदनस् तदा । कुशलं चाव्ययं चैव पर्यपृच्छन् नराधिपम् ॥मु १,५।३३॥ [राम् इ १७, २९च्द्] स्पष्टम्
sa rājñā pūjitas tena prahṛṣṭavadanas tadā / kuśalaṃ cāvyayaṃ caiva paryapṛcchan narādhipam //MU 1,5.33// [Rām I 17, 29cd] spaṣṭam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वसिष्ठेन समागम्य प्रहस्य मुनिपुङ्गवः । यथार्हं चार्चयित्वैनम् पप्रच्छानामयं ततः ॥मु १,५।३४॥ [राम् इ १७, ३०अब् (*५४१अब्)] स्पष्टम्
vasiṣṭhena samāgamya prahasya munipuṅgavaḥ / yathārhaṃ cārcayitvainam papracchānāmayaṃ tataḥ //MU 1,5.34// [Rām I 17, 30ab (*541ab)] spaṣṭam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षणं यथार्हम् अन्योऽन्यम् पूजयित्वा समेत्य च । ते सर्वे हृष्टमनसो महाराजनिवेशने ॥मु १,५।३५॥ [राम् इ १७, ३१अब् (*५४१च्द्)] स्पष्टम्
kṣaṇaṃ yathārham anyo'nyam pūjayitvā sametya ca / te sarve hṛṣṭamanaso mahārājaniveśane //MU 1,5.35// [Rām I 17, 31ab (*541cd)] spaṣṭam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्पष्टम्
spaṣṭam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उपविष्टाय तस्मै स विश्वामित्राय धीमते । पाद्यम् अर्घ्यं च गाश् चैव भूयो भूयो न्यवेदयत् ॥मु १,५।३७॥ [राम् इ *५४२अब्;एफ़्] स्पष्टम्
upaviṣṭāya tasmai sa viśvāmitrāya dhīmate / pādyam arghyaṃ ca gāś caiva bhūyo bhūyo nyavedayat //MU 1,5.37// [Rām I *542ab;ef] spaṣṭam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अर्चयित्वा च विधिवद् विश्वामित्रम् अभाषत । प्राञ्जलिः प्रयतो वाक्यम् इदम् प्रीतमना नृपः ॥मु १,५।३८॥ [राम् इ *५४२ग्-ज्] स्पष्टम्
arcayitvā ca vidhivad viśvāmitram abhāṣata / prāñjaliḥ prayato vākyam idam prītamanā nṛpaḥ //MU 1,5.38// [Rām I *542g-j] spaṣṭam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथामृतस्य सम्प्राप्तिर् यथा वर्षम् अवर्षके । [राम् इ १७, ३३अब्] यथान्धस्येक्षणप्राप्तिर् भवदागमनं तथा स्पष्टम्
yathāmṛtasya samprāptir yathā varṣam avarṣake | [Rām I 17, 33ab] yathāndhasyekṣaṇaprāptir bhavadāgamanaṃ tathā spaṣṭam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथेष्टधनसम्पर्कः पुत्रजन्माप्रजावतः । [राम् इ १७, ३३च्द्] स्वप्नदृष्टार्थलाभश् च भवदागमनं तथा ॥म्त् १,५।४०॥ [राम् इ *५४५च्] स्पष्टम्
yatheṣṭadhanasamparkaḥ putrajanmāprajāvataḥ | [Rām I 17, 33cd] svapnadṛṣṭārthalābhaś ca bhavadāgamanaṃ tathā ||MT 1,5.40|| [Rām I *545c] spaṣṭam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथेप्सितेन संयोग इष्टस्यागमनं यथा । [राम् इ *५४४] प्रणष्टस्य यथा लाभो भवदागमनं तथा ॥म्त् १,५।४१॥ [राम् इ १७, ३३ए] स्पष्टम् ॥म्त् १,५।४१॥ यथा हर्षो नभोगत्या मृतस्य पुनर् आगमात् । तथा त्वदागमाद् ब्रह्मन् स्वागतं ते महामुने ॥मु १,५।४२॥ [राम् इ १७, ३३फ़्-ह् (*५४५द्)] मृतस्य पुनर् आगमाद् । इत्य् अत्र यथेति शेषः । हे महामुने । ते स्वागतम् अस्तु
yathepsitena saṃyoga iṣṭasyāgamanaṃ yathā | [Rām I *544] praṇaṣṭasya yathā lābho bhavadāgamanaṃ tathā ||MT 1,5.41|| [Rām I 17, 33e] spaṣṭam ||MT 1,5.41|| yathā harṣo nabhogatyā mṛtasya punar āgamāt / tathā tvadāgamād brahman svāgataṃ te mahāmune //MU 1,5.42// [Rām I 17, 33f-h (*545d)] mṛtasya punar āgamād | ity atra yatheti śeṣaḥ | he mahāmune | te svāgatam astu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्रह्मलोकनिवासो हि कस्य न प्रीतिम् आवहेत् । मुने तवागमस् तद्वत् सत्यम् एव ब्रवीमि ते ॥मु १,५।४३॥ [राम् इ *५४५एफ़्;*५४६] स्पष्टम्
brahmalokanivāso hi kasya na prītim āvahet / mune tavāgamas tadvat satyam eva bravīmi te //MU 1,5.43// [Rām I *545ef;*546] spaṣṭam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कश् च ते परमः कामः किं च ते करवाण्य् अहम् । पात्रभूतो ऽसि मे विप्र प्राप्तः परमधार्मिकः ॥मु १,५।४४॥ [राम् इ १७, ३४अ-द्] हे विप्र । असि त्वं । मे पात्रभूतः प्राप्तः
kaś ca te paramaḥ kāmaḥ kiṃ ca te karavāṇy aham / pātrabhūto 'si me vipra prāptaḥ paramadhārmikaḥ //MU 1,5.44// [Rām I 17, 34a-d] he vipra | asi tvaṃ | me pātrabhūtaḥ prāptaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पूर्वं राजर्षिशब्देन तपसा द्योतितप्रजः । ब्रह्मर्षित्वम् अनु प्राप्तः पूज्यो ऽसि भगवन् मम ॥मु १,५।४५॥ [राम् इ १७, ३५] हे भगवन् । पूर्वं राजर्षिशब्देनैव पूज्यः । अनु पश्चात् । तपसा द्योतितप्रजः सन् । ब्रह्मर्षित्वम् प्राप्तः त्वम् । मम पूज्यः असि
pūrvaṃ rājarṣiśabdena tapasā dyotitaprajaḥ / brahmarṣitvam anu prāptaḥ pūjyo 'si bhagavan mama //MU 1,5.45// [Rām I 17, 35] he bhagavan | pūrvaṃ rājarṣiśabdenaiva pūjyaḥ | anu paścāt | tapasā dyotitaprajaḥ san | brahmarṣitvam prāptaḥ tvam | mama pūjyaḥ asi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गङ्गाजलाभिषेकेण यथा प्रीतिर् भवेन् मम । तथा त्वद्दर्शनात् प्रीतिर् अन्तः शीतयतीव माम् ॥मु १,५।४६॥ [राम् इ *५५१अ-च्] अन्तः मनसि
gaṅgājalābhiṣekeṇa yathā prītir bhaven mama / tathā tvaddarśanāt prītir antaḥ śītayatīva mām //MU 1,5.46// [Rām I *551a-c] antaḥ manasi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
माम् उपागमानर्हम् इति भावः
mām upāgamānarham iti bhāvaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शुभक्षेत्रगतं चाहम् आत्मानम् अपकल्मषम् । [राम् इ १७, ३६च्] चन्द्रबिम्ब इवोन्मग्नं वेद्मि वेद्यविदां वर उन्मग्नम् उदितम्
śubhakṣetragataṃ cāham ātmānam apakalmaṣam | [Rām I 17, 36c] candrabimba ivonmagnaṃ vedmi vedyavidāṃ vara unmagnam uditam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
साक्षाद् इव ब्रह्मणो मे तवाभ्यागमनम् मतम् । पूतो ऽस्म्य् अनुगृहीतो ऽस्मि तवाभ्यागमनान् मुने ॥मु १,५।४९॥ [राम् इ *५५५] स्पष्टम्
sākṣād iva brahmaṇo me tavābhyāgamanam matam / pūto 'smy anugṛhīto 'smi tavābhyāgamanān mune //MU 1,5.49// [Rām I *555] spaṣṭam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्वदागमनपुण्येन साधो यद् अनुरञ्जितम् । अद्य मे सफलं जन्म जीवितं तत् सुजीवितम् ॥मु १,५।५०॥ [राम् इ १७, ३४एफ़्] त्वदागमनात् उत्पन्नेन पुण्येन । मे जन्म मे जीवितं च । यत् अनुरञ्जितम् स्वोपरक्तं कृतं । तत् ततो हेतोः । मे जन्म सफलम् भवति । मे जीवितं सुजीवितम् भवति
tvadāgamanapuṇyena sādho yad anurañjitam / adya me saphalaṃ janma jīvitaṃ tat sujīvitam //MU 1,5.50// [Rām I 17, 34ef] tvadāgamanāt utpannena puṇyena | me janma me jīvitaṃ ca | yat anurañjitam svoparaktaṃ kṛtaṃ | tat tato hetoḥ | me janma saphalam bhavati | me jīvitaṃ sujīvitam bhavati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्वाम् इहाभ्यागतं दृष्ट्वा प्रतिपूज्य प्रणम्य च । [राम् इ *५५२] आत्मन्य् एव नमाम्य् अन्तर् दृष्टेन्दुर् जलधिर् यथा स्पष्टम्
tvām ihābhyāgataṃ dṛṣṭvā pratipūjya praṇamya ca | [Rām I *552] ātmany eva namāmy antar dṛṣṭendur jaladhir yathā spaṣṭam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यत् कार्यं येन चार्थेन प्राप्तो ऽसि मुनिपुङ्गव । कृतम् इत्य् एव तद् विद्धि मान्यो ऽसि हि भृशम् मम ॥मु १,५।५२॥ [राम् इ *५५७] स्पष्टम्
yat kāryaṃ yena cārthena prāpto 'si munipuṅgava / kṛtam ity eva tad viddhi mānyo 'si hi bhṛśam mama //MU 1,5.52// [Rām I *557] spaṣṭam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वकार्येण विमर्शं त्वं कर्तुम् अर्हसि कौशिक । भगवन् नास्त्य् अदेयं हि त्वयि यत् प्रतिपद्यते ॥मु १,५।५३॥ [राम् इ १७, ३८अब् (*५५८)] हे कौशिक । त्वं । स्वकार्येण सह विमर्शं कर्तुम् अर्हसि किम् मम कार्यम् अस्तीति विचारं कर्तुम् अर्हसीति भावः । ननु किमर्थम् अहं स्वकार्येण सह विमर्शं करोमीत्य् । अत्राह भगवन्न् इति । हि यस्मात् । हे भगवन् । त्वयि यत् प्रतिपद्यते उपयुज्यते । तत् अदेयं नास्ति । तद् ददाम्य् एवेत्य् अर्थः
svakāryeṇa vimarśaṃ tvaṃ kartum arhasi kauśika / bhagavan nāsty adeyaṃ hi tvayi yat pratipadyate //MU 1,5.53// [Rām I 17, 38ab (*558)] he kauśika | tvaṃ | svakāryeṇa saha vimarśaṃ kartum arhasi kim mama kāryam astīti vicāraṃ kartum arhasīti bhāvaḥ | nanu kimartham ahaṃ svakāryeṇa saha vimarśaṃ karomīty | atrāha bhagavann iti | hi yasmāt | he bhagavan | tvayi yat pratipadyate upayujyate | tat adeyaṃ nāsti | tad dadāmy evety arthaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कार्यस्य च विचारं त्वं कर्तुम् अर्हसि धर्मतः । कर्ता चाहम् अशेषं ते दैवतम् परमम् भवान् ॥मु १,५।५४॥ [राम् इ १७, ३८] स्पष्टम्
kāryasya ca vicāraṃ tvaṃ kartum arhasi dharmataḥ / kartā cāham aśeṣaṃ te daivatam paramam bhavān //MU 1,5.54// [Rām I 17, 38] spaṣṭam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्गान्तश्लोकेन दशरथविनयोक्त्या मुनेर् हर्षगमनं कथयति इदम् अतिमधुरं निशम्य वाक्यं श्रुतिसुखम् अर्थविदा विनीतम् उक्तम् । प्रथितगुणवशाद् गुणैर् विशिष्टं मुनिवृषभः परमं जगाम हर्षम् ॥मु १,५।५५॥ [राम् इ १७, ३९] अतिमधुरम् उत्कृष्टमधुराख्यगुणविशिष्टं । श्रुतिसुखं कर्णसुखम् । अर्थविदा परमार्थज्ञेन दशरथेन । विनीतं सविनयं यथा भवति तथोक्तं कथितं । तथा प्रथिताः ये गुणाः वाक्यगुणास् । तद्वशात् गुणैः विशिष्टम् । प्रथितगुणविशिष्टम् इति यावत् । ईदृशं वाक्यं निशम्य सः मुनिवृषभः मुनिश्रेष्ठः कौशिकः । परमं हर्षं जगाम । दातृविनयेन हि अर्थिनो महान् हर्षो जायते । इति शिवम्
sargāntaślokena daśarathavinayoktyā muner harṣagamanaṃ kathayati idam atimadhuraṃ niśamya vākyaṃ śrutisukham arthavidā vinītam uktam / prathitaguṇavaśād guṇair viśiṣṭaṃ munivṛṣabhaḥ paramaṃ jagāma harṣam //MU 1,5.55// [Rām I 17, 39] atimadhuram utkṛṣṭamadhurākhyaguṇaviśiṣṭaṃ | śrutisukhaṃ karṇasukham | arthavidā paramārthajñena daśarathena | vinītaṃ savinayaṃ yathā bhavati tathoktaṃ kathitaṃ | tathā prathitāḥ ye guṇāḥ vākyaguṇās | tadvaśāt guṇaiḥ viśiṣṭam | prathitaguṇaviśiṣṭam iti yāvat | īdṛśaṃ vākyaṃ niśamya saḥ munivṛṣabhaḥ muniśreṣṭhaḥ kauśikaḥ | paramaṃ harṣaṃ jagāma | dātṛvinayena hi arthino mahān harṣo jāyate | iti śivam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.