महान् उपचय इत्यन्तं । टीका । दुरन्ता नाशयितुम् अशक्या । विषयाः संसारिकाः भोगाः । ते एव विषमविषविषूचिका । सा यदि न चिकित्स्यते । तत् तदा । अतितराम् नरकनगराणां यः निकरः समूहः । स एव फलं । तस्य अनुबन्धः प्रवाहेन प्रवर्तनं । सः अस्याम् अस्तीति तादृशी सती सा । तत् तत् तादृशं तादृशं दुःखं करोति । तत् किम् इत्य् अपेक्षायाम् आह । यत्रेति । यत्र यस्मिन् दुःखे सति । यद्दुःखम् अपेक्ष्येति यावत् । घूर्णन् स्फुरन् यः वातः । तस्यान्तः मध्ये । परिपेषः चूर्णीभावः । अङ्गपरिमालनम् अङ्गकोमलतापादकं मर्दनं भवति । वातमध्ये चूर्णीभावाद् अपि तत्कष्टतरम् इति भावः । अनवरताः याः अनलज्वालाः । ता एव विचलितचामराणि यस्मिन् । तादृशः यः नाराचनिकरः । तस्य निपातः । निदाघस्य अर्थात् निदाघकृततापस्य । विनोदनार्थं दूरीकरणार्थं यानि धारागृहाणि । तेषां ये शीकराः । तेषां वर्षणं भवति । पाटवमुद्राः पाटवस्य चातुर्यस्य । मुद्रा संकोचः । कृशतेति यावत् । महान् उपचयः वृद्धिः भवति
mahān upacaya ityantaṃ | ṭīkā | durantā nāśayitum aśakyā | viṣayāḥ saṃsārikāḥ bhogāḥ | te eva viṣamaviṣaviṣūcikā | sā yadi na cikitsyate | tat tadā | atitarām narakanagarāṇāṃ yaḥ nikaraḥ samūhaḥ | sa eva phalaṃ | tasya anubandhaḥ pravāhena pravartanaṃ | saḥ asyām astīti tādṛśī satī sā | tat tat tādṛśaṃ tādṛśaṃ duḥkhaṃ karoti | tat kim ity apekṣāyām āha | yatreti | yatra yasmin duḥkhe sati | yadduḥkham apekṣyeti yāvat | ghūrṇan sphuran yaḥ vātaḥ | tasyāntaḥ madhye | paripeṣaḥ cūrṇībhāvaḥ | aṅgaparimālanam aṅgakomalatāpādakaṃ mardanaṃ bhavati | vātamadhye cūrṇībhāvād api tatkaṣṭataram iti bhāvaḥ | anavaratāḥ yāḥ analajvālāḥ | tā eva vicalitacāmarāṇi yasmin | tādṛśaḥ yaḥ nārācanikaraḥ | tasya nipātaḥ | nidāghasya arthāt nidāghakṛtatāpasya | vinodanārthaṃ dūrīkaraṇārthaṃ yāni dhārāgṛhāṇi | teṣāṃ ye śīkarāḥ | teṣāṃ varṣaṇaṃ bhavati | pāṭavamudrāḥ pāṭavasya cāturyasya | mudrā saṃkocaḥ | kṛśateti yāvat | mahān upacayaḥ vṛddhiḥ bhavati
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.