तथा नानाक्रियाहेतुरूपं किं नाभ्युपेयते । एकस्यानेककार्ययोगविरोधाच्छक्तिभेदः कल्प्यते । यदि चैकस्यानेकसंबन्धविरोधः, कथं नानाभूताभिः शक्तिभिरेकः संबध्यते? तत्र यथैकस्यार्थस्वभावस्य नानाशक्तियोगः, तथा नानाकार्ययोगो ऽपि किं नानुज्ञायते? अथ नानाकार्ययोगे विरोधः, न नानाशक्तियोगे । विशेषहेतुर्वाच्यः । अपि च शक्तीनामव्यतिरेकादेकमनेकात्मकमिष्टम् । तत्रैकत्वं स्वाश्रयसमवायिनानेकत्वेन च विरुध्यते । कार्यगतेन त्वाश्रयान्तरसमवायिना विरुध्यत इति सुभाषितम्! अथार्थान्तरत्वमेव शक्तीनाम्, आश्रयार्थो वाच्यः । संश्लेषश्चेत्, न भिन्नत्वे रूपाविभागलक्षणः संश्लेषः, भेद एव न स्यात् । न नैरन्तर्यम्, तच्छक्तिद्रव्यसंयुक्तस्य द्रव्यान्तरस्यापि तच्छक्तित्वप्रसङ्गात् । न हि द्रव्यस्यानन्तरं तच्छक्तेर्व्यवहितं भवति । न हि चक्षुर्द्रव्यस्यानन्तरं रूपस्य नानन्तरम् । विभुत्वाच्चाकाशादीनां सर्वार्थशक्तिव्यवधानाभावात्सर्वशक्तिप्रसङ्गः । तस्मादुपकारविशेषात्कुतश्चिदाश्रयः । तत्र यथा भिन्नासु शक्तिषु तद्भेदादुपकारान् भिन्नानेको ऽर्थस्वभावः करोति, तथा कार्याण्यपीति कस्मान्नेष्यते? एवं तावन्नानुमाने ऽपि भेदाधिगमः, नार्थापत्त्या च । ये तु मन्यन्ते -- सत्यमेतत्, न प्रत्यक्षं भेदाधिगमायालम् । इतरेतराभावांशो हि भावानां भेदः, न सो ऽक्षगोचरः । ‘भावांशेनैव संयोगो योग्यत्वादिन्द्रियस्य हिऽ; । तथा च न लिङ्गगम्यो ऽपि, अदृष्टसंगतित्वात् । अर्थापत्तिरपि कार्यव्यवस्थाहेतुका स्यात् । सा असिद्धे भेदे व्यवस्थाया (म्स् च्; कार्यव्यवस्थाया - एदितिओन्) एवानुपपत्तेस्तत्रायुक्ता । तस्मात्सदुपलम्भहेतुभ्यः प्रमाणान्तरमेवाभावायोपासनीयम् । विधायकाद्वा प्रमाणान्तरमेव व्यवच्छेदकमभावाख्यम् । तन्निबन्धना [क्क्स् ५७] हि भावानामसंकीर्णता ( मसंकीर्णस्वभावता - एदितिओन्) । यदवोचन् -- ‘वस्त्वसंकरसिद्धिश्च तत्प्रामाण्यसमाश्रयाऽ; । इति । तान् प्रत्युच्यते -- अन्योन्यसंश्रयाद्भेदो न प्रमान्तरसाधनः
tathā nānākriyāheturūpaṃ kiṃ nābhyupeyate / ekasyānekakāryayogavirodhācchaktibhedaḥ kalpyate / yadi caikasyānekasaṃbandhavirodhaḥ, kathaṃ nānābhūtābhiḥ śaktibhirekaḥ saṃbadhyate? tatra yathaikasyārthasvabhāvasya nānāśaktiyogaḥ, tathā nānākāryayogo 'pi kiṃ nānujñāyate? atha nānākāryayoge virodhaḥ, na nānāśaktiyoge / viśeṣaheturvācyaḥ / api ca śaktīnāmavyatirekādekamanekātmakamiṣṭam / tatraikatvaṃ svāśrayasamavāyinānekatvena ca virudhyate / kāryagatena tvāśrayāntarasamavāyinā virudhyata iti subhāṣitam! athārthāntaratvameva śaktīnām, āśrayārtho vācyaḥ / saṃśleṣaścet, na bhinnatve rūpāvibhāgalakṣaṇaḥ saṃśleṣaḥ, bheda eva na syāt / na nairantaryam, tacchaktidravyasaṃyuktasya dravyāntarasyāpi tacchaktitvaprasaṅgāt / na hi dravyasyānantaraṃ tacchaktervyavahitaṃ bhavati / na hi cakṣurdravyasyānantaraṃ rūpasya nānantaram / vibhutvāccākāśādīnāṃ sarvārthaśaktivyavadhānābhāvātsarvaśaktiprasaṅgaḥ / tasmādupakāraviśeṣātkutaścidāśrayaḥ / tatra yathā bhinnāsu śaktiṣu tadbhedādupakārān bhinnāneko 'rthasvabhāvaḥ karoti, tathā kāryāṇyapīti kasmānneṣyate? evaṃ tāvannānumāne 'pi bhedādhigamaḥ, nārthāpattyā ca / ye tu manyante -- satyametat, na pratyakṣaṃ bhedādhigamāyālam / itaretarābhāvāṃśo hi bhāvānāṃ bhedaḥ, na so 'kṣagocaraḥ / ‘bhāvāṃśenaiva saṃyogo yogyatvādindriyasya hi'; / tathā ca na liṅgagamyo 'pi, adṛṣṭasaṃgatitvāt / arthāpattirapi kāryavyavasthāhetukā syāt / sā asiddhe bhede vyavasthāyā (Ms C; kāryavyavasthāyā - edition) evānupapattestatrāyuktā / tasmātsadupalambhahetubhyaḥ pramāṇāntaramevābhāvāyopāsanīyam / vidhāyakādvā pramāṇāntarameva vyavacchedakamabhāvākhyam / tannibandhanā [KKS 57] hi bhāvānāmasaṃkīrṇatā ( masaṃkīrṇasvabhāvatā - edition) / yadavocan -- ‘vastvasaṃkarasiddhiśca tatprāmāṇyasamāśrayā'; / iti / tān pratyucyate -- anyonyasaṃśrayādbhedo na pramāntarasādhanaḥ
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.