अवश्यमनेन पदार्थानां भेदाभेदौ व्यवस्थापयता -- यथा तावत्सामान्यमभिन्नं विशेषा भिद्यन्त इति -- भेदाभेदयोर्लक्षणं वाच्यम् । तत्र रूपविरोधो ऽन्योन्याभावो भेदलक्षणम् । विपर्ययो ऽभेदलक्षणम् । रूपविरोधाद्ध्यन्योन्याभावपर्यायाद्विशेषा भिद्यन्ते । भिद्यमानेष्वपि तेषु सामान्यमभिन्नम्, विपर्ययात् । तत्र सामान्यविशेषयोर्यदि स्वरूपविरोधो ऽन्योन्याभावः, नैकत्वं भेदानामिव परस्परम् । अथ सामान्यविशेषबुद्ध्येरैकाधिकरण्येनोत्पत्तेः स्वरूपविरोधो ऽभ्युपेयते, न तर्ह्येकं द्व्यात्मकम् । सामान्यविशेषयोः स्वरूपविरोधाभावादसति भेदे द्वित्वानुपपत्तेः । यथा न सामान्यांशो द्विरूपो विशेषांशो वा रूपविरोधाभावात् -- तत्रैकस्मिन्निर्भक्ते द्वित्वाभावात् -- तथा सामान्यविशेषयोरपि सामानाधिकरण्यबुद्धेर्यदि न रूपविरोधः, न परस्परात्माभावः (म्स् ब्; परस्पराभावः एदितिओन्) । द्वित्वं न युज्यते । अथ रूपविरोधः, नैकत्वमिति । यदि मतम् -- न स्वरूपविरोधान्नानात्वम्, तदभावाच्चैकत्वम्, येन सामान्यविशेषयोः स्वरूपविरोधाभावाद्द्वित्वं न स्यादन्यतरस्येव भागस्य । किं तु बुद्धे रूपभेदाभेदाभ्याम् । सामान्यविशेषयोश्च परस्परात्मत्वेन प्रतिपत्तेरसत्यप्यन्योन्याभावलक्षणे स्वरूपविरोधे बुद्धे रूपभेदाद्द्वित्वम् । अंशे तु रूपाभेदादेकत्वम् । अतो वस्तुनो द्विरूपबुद्धिग्राह्यत्वाद् द्व्यात्मतेति । तत्रोच्यते -- ऐकात्म्यबुद्धेर्भागे चेदेवं वस्तुनि तर्ह्यसौ । न चेत्कुतस्त्यमेकत्वमस्ति चेद् द्व्यात्मता कथम्
avaśyamanena padārthānāṃ bhedābhedau vyavasthāpayatā -- yathā tāvatsāmānyamabhinnaṃ viśeṣā bhidyanta iti -- bhedābhedayorlakṣaṇaṃ vācyam / tatra rūpavirodho 'nyonyābhāvo bhedalakṣaṇam / viparyayo 'bhedalakṣaṇam / rūpavirodhāddhyanyonyābhāvaparyāyādviśeṣā bhidyante / bhidyamāneṣvapi teṣu sāmānyamabhinnam, viparyayāt / tatra sāmānyaviśeṣayoryadi svarūpavirodho 'nyonyābhāvaḥ, naikatvaṃ bhedānāmiva parasparam / atha sāmānyaviśeṣabuddhyeraikādhikaraṇyenotpatteḥ svarūpavirodho 'bhyupeyate, na tarhyekaṃ dvyātmakam / sāmānyaviśeṣayoḥ svarūpavirodhābhāvādasati bhede dvitvānupapatteḥ / yathā na sāmānyāṃśo dvirūpo viśeṣāṃśo vā rūpavirodhābhāvāt -- tatraikasminnirbhakte dvitvābhāvāt -- tathā sāmānyaviśeṣayorapi sāmānādhikaraṇyabuddheryadi na rūpavirodhaḥ, na parasparātmābhāvaḥ (Ms B; parasparābhāvaḥ edition) / dvitvaṃ na yujyate / atha rūpavirodhaḥ, naikatvamiti / yadi matam -- na svarūpavirodhānnānātvam, tadabhāvāccaikatvam, yena sāmānyaviśeṣayoḥ svarūpavirodhābhāvāddvitvaṃ na syādanyatarasyeva bhāgasya / kiṃ tu buddhe rūpabhedābhedābhyām / sāmānyaviśeṣayośca parasparātmatvena pratipatterasatyapyanyonyābhāvalakṣaṇe svarūpavirodhe buddhe rūpabhedāddvitvam / aṃśe tu rūpābhedādekatvam / ato vastuno dvirūpabuddhigrāhyatvād dvyātmateti / tatrocyate -- aikātmyabuddherbhāge cedevaṃ vastuni tarhyasau / na cetkutastyamekatvamasti ced dvyātmatā katham
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.