ये च -- द्रव्यं नित्यं मृत्सुवर्णादि । तस्य (तस्य तु म्स् अ; तस्य च - एदितिओन्) घटरुचकादयः पर्याया विशेषाख्या अपायिन उपायिनश्चाव्यतिरेकाः । न च ते द्रव्यमेव, तस्य स्थितिमत्त्वात् । न च ततो ऽत्यन्तं व्यावर्तन्ते, भेदेनानुपलब्धेः । द्रव्यस्यैव रुचकादिरूपेण प्रत्ययात् । एवं द्रव्यपर्यायरूपं वस्तु । अथ (म्स् ब्; अथ - एदितिओन्) तु द्रव्यमेव स्यात्, वर्धमानकभङ्गेन रुचकक्रियायां न किञ्चिदुत्पन्नं नष्टं वेति प्रीतिशोकौ तदर्थिनोर्न स्याताम् । अथ तु पर्यायमात्रम्, हेमार्थिनो मध्यस्थता न स्यात् । पर्यायमात्रे हि हेम्नि हेम्नो विनाशात्पर्यायविनाशे कथं मध्यस्थता? उत्पादे वा? तस्माद्द्रव्यपर्यायरूपत्वाद्वस्तुन उत्पत्तिस्थितिभङ्गानामेकत्र संभवाद्द्रव्यरूपस्थितेर्माध्यस्थ्यम्, पर्याययोरुत्पत्तिविनाशाभ्यां प्रीतिशोकाववकल्पेते इति -- मन्यन्ते । तन्नीतिरप्यनेनैव निराकृता प्रकारेण । तथा हि -- तेषामपि वस्तुनो वस्त्वन्तरान्वये ऽपि भागाभावाद्द्रव्यमात्रं स्यात् । अथ न वस्त्वन्वेति द्रव्यपर्यायरूपत्वाद्वस्तुनः, पर्यायान्तरे च पर्यायान्तरस्याननुगमादनन्वितानि तर्हि व्यावृत्तस्वभावानि वस्तूनि । यस्यानुगमः कल्प्यते तन्मात्ररूपस्यावस्तुत्वात्पर्यायमात्रम् । अवस्थितं हि द्रव्यमुच्यते । न चैवमवस्थितं किञ्चिदेकं वस्त्वस्ति । वस्तुनस्त्वपोद्धृतस्यांशस्यावस्थानकल्पना कल्पनैव । वस्तुनश्चित्रत्वात्, तस्य चातथाभावादिति । अपि च उत्पादस्थितिभङ्गानामेकत्र समवायतः । प्रीतिमध्यस्थताशोकाः स्युर्न स्युरिति दुर्घटम्
ye ca -- dravyaṃ nityaṃ mṛtsuvarṇādi / tasya (tasya tu Ms A; tasya ca - edition) ghaṭarucakādayaḥ paryāyā viśeṣākhyā apāyina upāyinaścāvyatirekāḥ / na ca te dravyameva, tasya sthitimattvāt / na ca tato 'tyantaṃ vyāvartante, bhedenānupalabdheḥ / dravyasyaiva rucakādirūpeṇa pratyayāt / evaṃ dravyaparyāyarūpaṃ vastu / atha (Ms B; atha - edition) tu dravyameva syāt, vardhamānakabhaṅgena rucakakriyāyāṃ na kiñcidutpannaṃ naṣṭaṃ veti prītiśokau tadarthinorna syātām / atha tu paryāyamātram, hemārthino madhyasthatā na syāt / paryāyamātre hi hemni hemno vināśātparyāyavināśe kathaṃ madhyasthatā? utpāde vā? tasmāddravyaparyāyarūpatvādvastuna utpattisthitibhaṅgānāmekatra saṃbhavāddravyarūpasthitermādhyasthyam, paryāyayorutpattivināśābhyāṃ prītiśokāvavakalpete iti -- manyante / tannītirapyanenaiva nirākṛtā prakāreṇa / tathā hi -- teṣāmapi vastuno vastvantarānvaye 'pi bhāgābhāvāddravyamātraṃ syāt / atha na vastvanveti dravyaparyāyarūpatvādvastunaḥ, paryāyāntare ca paryāyāntarasyānanugamādananvitāni tarhi vyāvṛttasvabhāvāni vastūni / yasyānugamaḥ kalpyate tanmātrarūpasyāvastutvātparyāyamātram / avasthitaṃ hi dravyamucyate / na caivamavasthitaṃ kiñcidekaṃ vastvasti / vastunastvapoddhṛtasyāṃśasyāvasthānakalpanā kalpanaiva / vastunaścitratvāt, tasya cātathābhāvāditi / api ca utpādasthitibhaṅgānāmekatra samavāyataḥ / prītimadhyasthatāśokāḥ syurna syuriti durghaṭam
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.