आहुर्वचो ऽक्रियमयं राज्ञो ना फलिनो द्रुमाः । ‘राज्ञो ऽयं पुरुषःऽफलिता एते वनस्पतयःऽइति क्रियारहितेष्वपि संसर्गः प्रतीयते । न चेहापि ‘अस्तिक्रियाऽ; इति युज्यते । यतो न निर्ज्ञातराजसंबन्धस्य पुरुषस्य फलवतां च वनस्पतीनां सत्तेह प्रतिपाद्या गम्यते । न ह्येते वाक्ये सत्तायां पर्यवस्यतः । किं तु पुरुषस्य राजसंबन्धे, द्रुमाणा च फलसंबन्धे -- ‘यो ऽयं पुरुषः, स राज्ञःऽ; ‘य एते वनस्पतयः, ते फलिताःऽ, न ‘यो राजपुरुषः, सो ऽस्तिऽ; ‘ये च फलिताः ते सन्तिऽ; इति । यदपि केचित् -- ‘अवधार्यताम्ऽ; इति प्रतिपत्तिक्रियाविधिना क्रियावत्तां मन्यते, तदपि शब्दादेव प्रतिपत्तेः सिद्धत्वात्प्राङ् निरस्तमेवेति । अथापि न क्रियारहितं वाक्यमस्ति क्रियायां च सापेक्षता, तथापि न दोष इत्याह -- जनिक्रियावसानाच्च विशिष्टं शक्यबोधनम्
āhurvaco 'kriyamayaṃ rājño nā phalino drumāḥ / ‘rājño 'yaṃ puruṣaḥ'phalitā ete vanaspatayaḥ'iti kriyārahiteṣvapi saṃsargaḥ pratīyate / na cehāpi ‘astikriyā'; iti yujyate / yato na nirjñātarājasaṃbandhasya puruṣasya phalavatāṃ ca vanaspatīnāṃ satteha pratipādyā gamyate / na hyete vākye sattāyāṃ paryavasyataḥ / kiṃ tu puruṣasya rājasaṃbandhe, drumāṇā ca phalasaṃbandhe -- ‘yo 'yaṃ puruṣaḥ, sa rājñaḥ'; ‘ya ete vanaspatayaḥ, te phalitāḥ', na ‘yo rājapuruṣaḥ, so 'sti'; ‘ye ca phalitāḥ te santi'; iti / yadapi kecit -- ‘avadhāryatām'; iti pratipattikriyāvidhinā kriyāvattāṃ manyate, tadapi śabdādeva pratipatteḥ siddhatvātprāṅ nirastameveti / athāpi na kriyārahitaṃ vākyamasti kriyāyāṃ ca sāpekṣatā, tathāpi na doṣa ityāha -- janikriyāvasānācca viśiṣṭaṃ śakyabodhanam
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.