------------------ दर्शपूर्णमासयोः श्रूयते -"समिधो यजति" ऽतनूनपातं यजति ऽ ऽ इडो यजति ऽ"बर्हिर्यजति""स्वाहाकारं यजति"इति । तत्र पञ्चकृत्वः श्रूयमाणे यजतिपदे पूर्वोक्तेषु ऽ यजति ददाति ऽ इत्यादिपदेष्विव धातुभेदो नास्ति, येन भावनाभेद आशङ्क्येत । तस्मादाख्यातैक्यप्रयुक्तं भावनैक्यमनिवार्यमिति चेत् । मैवम् । यजतिपदाभ्यासेन कर्मभेदावगमात् । कर्मैकत्वे ऽभ्यासो निरर्थकः स्यात् । अथोच्येत -- ऽ समिघो यजति ऽ इत्यनेन प्रथमश्रुतेन वाक्येन विहितं समिन्नामकं यागमुपरितनैश्र्चतुर्भिर्यजतिपदैरनूद्य तनूनपादादयो देवतारूपा द्रव्यरूपा वा गुणाश्चत्वारो विकल्पिता विधीयन्ते, ततो ऽनुवादार्थत्वान्नाभ्यासवैयर्थ्यम् --- इति । तन्न । तनूनपादादिशब्दानां यागनामत्वेन गुणविधित्वाभावात् । न तावदत्र देवताविधिः । चतुर्थीतद्धितयोरश्रवणात् । नापि द्रव्यविधिः, तृतीयान्तत्वाभावात् । ततः ऽ अग्निहोत्रं जुहोति ऽ इत्यादाविन द्वितीयान्तानां युक्तं नामत्वम् । यत्तु - चतुर्णामुपरितानां यजतिपदानामनुवादत्वम् । तदसत् । तेषां विधायकत्वात् । यथा ऽ समिधो यजति ऽ इत्यत्र यजतिपदे विधित्वं श्रुत्या प्रतीयते, तथान्येष्वपि चतुर्षु पदेषु विधित्वं श्रौतम् । अनुवादत्वं तु पुरोवादरूपस्य ऽ समिधो यजतिऽ इत्यस्य संनिधिनावगम्यते । संनिधिश्च श्रुतेर्दुर्बलः । विधित्वे च पूर्ववाक्यविहितस्य समिन्नामकस्य यागस्य पुनर्विधानायोगात्तनूनपादादिनामकानि यागान्तराणि विधीयन्ते । नन्वेवं सति संज्ञाभेदात्कर्मभेदः संपद्यते, नत्वभ्यासात् । तथासति वक्ष्यमाणेनाधिकरणेन संकीर्यते । मैवम् । वैषम्यात् । ऽ अथैष ज्योतिः ऽ इत्यस्मिन्वक्ष्यमाणोदाहरणे यागावगप्तात्प्रागेन संज्ञात्वावगमात्संज्ञायाः कर्मभेदहेतुत्वम् । इह तु विधायकैर्यजतिपदैर्यागेष्ववगतेषु, भेदे चाभ्यासादवगते, भिन्नानां यागानां समित्संज्ञाया अन्याः संज्ञा अपेक्षितः । इति तनूनपादादीनां संज्ञात्वं पश्चादवगम्यते । तस्मात् - अभ्यास एवात्र भेदहेतुः
------------------ darśapūrṇamāsayoḥ śrūyate -"samidho yajati" 'tanūnapātaṃ yajati ' ' iḍo yajati '"barhiryajati""svāhākāraṃ yajati"iti | tatra pañcakṛtvaḥ śrūyamāṇe yajatipade pūrvokteṣu ' yajati dadāti ' ityādipadeṣviva dhātubhedo nāsti, yena bhāvanābheda āśaṅkyeta | tasmādākhyātaikyaprayuktaṃ bhāvanaikyamanivāryamiti cet | maivam | yajatipadābhyāsena karmabhedāvagamāt | karmaikatve 'bhyāso nirarthakaḥ syāt | athocyeta -- ' samigho yajati ' ityanena prathamaśrutena vākyena vihitaṃ saminnāmakaṃ yāgamuparitanaiśrcaturbhiryajatipadairanūdya tanūnapādādayo devatārūpā dravyarūpā vā guṇāścatvāro vikalpitā vidhīyante, tato 'nuvādārthatvānnābhyāsavaiyarthyam --- iti | tanna | tanūnapādādiśabdānāṃ yāganāmatvena guṇavidhitvābhāvāt | na tāvadatra devatāvidhiḥ | caturthītaddhitayoraśravaṇāt | nāpi dravyavidhiḥ, tṛtīyāntatvābhāvāt | tataḥ ' agnihotraṃ juhoti ' ityādāvina dvitīyāntānāṃ yuktaṃ nāmatvam | yattu - caturṇāmuparitānāṃ yajatipadānāmanuvādatvam | tadasat | teṣāṃ vidhāyakatvāt | yathā ' samidho yajati ' ityatra yajatipade vidhitvaṃ śrutyā pratīyate, tathānyeṣvapi caturṣu padeṣu vidhitvaṃ śrautam | anuvādatvaṃ tu purovādarūpasya ' samidho yajati' ityasya saṃnidhināvagamyate | saṃnidhiśca śruterdurbalaḥ | vidhitve ca pūrvavākyavihitasya saminnāmakasya yāgasya punarvidhānāyogāttanūnapādādināmakāni yāgāntarāṇi vidhīyante | nanvevaṃ sati saṃjñābhedātkarmabhedaḥ saṃpadyate, natvabhyāsāt | tathāsati vakṣyamāṇenādhikaraṇena saṃkīryate | maivam | vaiṣamyāt | ' athaiṣa jyotiḥ ' ityasminvakṣyamāṇodāharaṇe yāgāvagaptātprāgena saṃjñātvāvagamātsaṃjñāyāḥ karmabhedahetutvam | iha tu vidhāyakairyajatipadairyāgeṣvavagateṣu, bhede cābhyāsādavagate, bhinnānāṃ yāgānāṃ samitsaṃjñāyā anyāḥ saṃjñā apekṣitaḥ | iti tanūnapādādīnāṃ saṃjñātvaṃ paścādavagamyate | tasmāt - abhyāsa evātra bhedahetuḥ
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.