------------------ दर्शपूर्णमासयोराम्नायते - ऽसूक्तवाकेन प्रस्तरं प्रहरतिऽ इति । ऽइदं द्यावापृथिवी भद्रमभूत्ऽ इत्यादिको मन्त्रः सूक्तवाकः । तस्मिन्मन्त्रे ऽग्निं संबोध्य ऽत्वं सूक्तवागसिऽ इत्याम्नानात् । प्रस्तरो दर्भमुष्टिः, तस्य प्रहरणमग्नौ प्रक्षेपः । तत्र - ऽसूक्तवाकेनऽ इत्येतत्पदं कालं लक्षयति । होत्रा मन्त्रे ऽस्मिन्पठ्यमाने तत्पाठकाले ऽध्वर्युः प्रस्तरं प्रहेरत् । न त्वत्र प्रहरणे मन्त्रो ऽयं विनियोक्तुं शक्यः । पूर्वोक्तप्रैषमन्त्रवदत्रान्वयाभावात् । ऽअग्निरिदं हविरजुषतावीवृधत महो ज्यायो ऽकृतऽ- इत्यादिकं मन्त्रे पठ्यते । ऽपुरोडाशसेवया वृद्धोऽग्निस्तस्मिन्यजपाने तेजोबाहुल्यं कृतवान्ऽ इति तस्यार्थः । न चासौ प्रस्तरप्रहरणे ऽन्वेतुं शक्यः - इति प्राप्ते, - ब्रूमः- ऽसूक्तवाकेनऽ इति तृतीयाश्रुत्या प्रहरणे मन्त्रो विनियुज्यते । न चात्यन्तमन्वयाभावः । मन्त्रो ह्ययं पूर्वमिष्टानग्न्यादिदेवाननुस्मारयति । प्रस्तपप्रहरणं चेष्टदेवतासंस्कारः । अतो देवताद्वारा मन्त्रप्रहरणयोरन्वयान्मन्त्रो विनियुज्यते । ननु- प्रहरणं नाम प्रक्षेपमात्रम्, न तु देवतोद्देशेन प्रक्षेपः । यजिधातोरश्रवणात् । तथा सति देवतानामात्राभावात्तद्वारापि नान्वयः- इति चेत् । मैवम् । देवतानां सद्भावात् । अग्न्यादिदेवताप्रकाशकस्य सूक्तवाकस्य तृतीयाश्रुत्या प्रहरणाङ्गत्वं बोध्यते । यदि प्रकरणे ऽग्न्यादयो देवता भवेयुः, तदा तत्प्रकाशनेन दृष्टोर्ऽथो मन्त्रस्य लभ्येत । ततो देवताकल्पनेन तदुद्देशपूर्वकस्य प्रक्षेपस्य यागत्वं सिध्यति । तस्मात् -- देवताद्वारास्त्येवान्वयः
------------------ darśapūrṇamāsayorāmnāyate - 'sūktavākena prastaraṃ praharati' iti | 'idaṃ dyāvāpṛthivī bhadramabhūt' ityādiko mantraḥ sūktavākaḥ | tasminmantre 'gniṃ saṃbodhya 'tvaṃ sūktavāgasi' ityāmnānāt | prastaro darbhamuṣṭiḥ, tasya praharaṇamagnau prakṣepaḥ | tatra - 'sūktavākena' ityetatpadaṃ kālaṃ lakṣayati | hotrā mantre 'sminpaṭhyamāne tatpāṭhakāle 'dhvaryuḥ prastaraṃ praherat | na tvatra praharaṇe mantro 'yaṃ viniyoktuṃ śakyaḥ | pūrvoktapraiṣamantravadatrānvayābhāvāt | 'agniridaṃ havirajuṣatāvīvṛdhata maho jyāyo 'kṛta'- ityādikaṃ mantre paṭhyate | 'puroḍāśasevayā vṛddho'gnistasminyajapāne tejobāhulyaṃ kṛtavān' iti tasyārthaḥ | na cāsau prastarapraharaṇe 'nvetuṃ śakyaḥ - iti prāpte, - brūmaḥ- 'sūktavākena' iti tṛtīyāśrutyā praharaṇe mantro viniyujyate | na cātyantamanvayābhāvaḥ | mantro hyayaṃ pūrvamiṣṭānagnyādidevānanusmārayati | prastapapraharaṇaṃ ceṣṭadevatāsaṃskāraḥ | ato devatādvārā mantrapraharaṇayoranvayānmantro viniyujyate | nanu- praharaṇaṃ nāma prakṣepamātram, na tu devatoddeśena prakṣepaḥ | yajidhātoraśravaṇāt | tathā sati devatānāmātrābhāvāttadvārāpi nānvayaḥ- iti cet | maivam | devatānāṃ sadbhāvāt | agnyādidevatāprakāśakasya sūktavākasya tṛtīyāśrutyā praharaṇāṅgatvaṃ bodhyate | yadi prakaraṇe 'gnyādayo devatā bhaveyuḥ, tadā tatprakāśanena dṛṣṭor'tho mantrasya labhyeta | tato devatākalpanena taduddeśapūrvakasya prakṣepasya yāgatvaṃ sidhyati | tasmāt -- devatādvārāstyevānvayaḥ
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.