------------------ अनारभ्य श्रूयते- ऽनेक्षेतोद्यन्तमादित्यं नास्तं यन्तं कदाचनऽ इति । अत्र नञ्पदमभिधावृत्त्या प्रतिषेधं ब्रूते, न तु पर्युदासम् । प्रतिषेधश्च प्राप्तिपूर्वकः । प्राप्तिश्च वैदिकस्य निपेधस्य वैदिकी प्रत्यासन्ना । तथा सति क्रतौ यत्राऽदित्येक्षणं विहितम्, तत्रायं निषेध उदयास्तमयोद्देशेन प्रवर्तते । एवं च सति फलं न कल्पनीयम् । पर्युदासमाश्रित्य पुरुषार्थत्वाङ्गीकारे ऽधिकारसिद्धये फलं कल्पनीयं स्यात् । तस्मात्- क्रत्वर्थो निषेधः- इति प्राप्ते- ब्रूमः- ऽतस्य व्रतम्ऽ इत्युपक्तम्य ऽनेक्षेतोद्यन्तमादित्यम्ऽ इत्याम्नातत्वादनीक्षणरूपं किंचिदनुष्ठेयम् । तच्च पर्युदासत्वे सत्यवकल्पते । ईक्षणस्याभावः प्रतिषेधपक्षे नञर्थः । पर्युदासपक्षे त्वीक्षणादितरः संकल्पो नञ्पदेन लक्ष्यते । स च संकल्पो ऽत्रानुष्ठेयव्रतत्वेन विधीयते । यद्यपीक्षणादितरे बहवो व्यापारा अनुष्ठानयोग्याः सन्ति, तथापि कायिकवाचिकव्यापारविशेषस्याप्रतीयमानत्वात्, मानसव्यापारस्यावर्जनीयत्वाच्च संकल्प एव परिशिष्यते । संकल्पनीयश्चार्थः प्रत्यासत्त्या धात्वर्थनिषेधः । तथा सतिऽउद्यन्तम्, अस्तं यन्तं चाऽदित्यं नेक्षिष्येऽ इत्येवंरूपः संकल्पो ऽत्रानुष्ठेयत्वेन विधीयते । न च तस्य संकल्पस्य क्रत्वङ्गत्वम् । तद्बोधकश्रुतिलिङ्गादिप्रमाणाभावात् । न च पुरुषार्थत्वे ऽपि प्रमाणाभावः । ऽएतावता हैनसा मुक्तो भवतिऽ इत्यनेन वाक्येनेक्षितुः पुरुषस्य प्रत्यवायसंबन्धमुपन्यस्य तत्प्रत्यवायनिवारणफलकस्यानीक्षणसंकल्पस्य विधानेन पुरुषार्थत्वावगमात् । क्रत्वङ्गत्वविवक्षायां तु क्रतुवैकल्यरूपो विपक्षबाध उपन्यस्येत । तस्मात्- अनीक्षणसंकल्पादीनि प्रजापतिव्रतानि पुरुषार्थानि
------------------ anārabhya śrūyate- 'nekṣetodyantamādityaṃ nāstaṃ yantaṃ kadācana' iti | atra nañpadamabhidhāvṛttyā pratiṣedhaṃ brūte, na tu paryudāsam | pratiṣedhaśca prāptipūrvakaḥ | prāptiśca vaidikasya nipedhasya vaidikī pratyāsannā | tathā sati kratau yatrā'dityekṣaṇaṃ vihitam, tatrāyaṃ niṣedha udayāstamayoddeśena pravartate | evaṃ ca sati phalaṃ na kalpanīyam | paryudāsamāśritya puruṣārthatvāṅgīkāre 'dhikārasiddhaye phalaṃ kalpanīyaṃ syāt | tasmāt- kratvartho niṣedhaḥ- iti prāpte- brūmaḥ- 'tasya vratam' ityupaktamya 'nekṣetodyantamādityam' ityāmnātatvādanīkṣaṇarūpaṃ kiṃcidanuṣṭheyam | tacca paryudāsatve satyavakalpate | īkṣaṇasyābhāvaḥ pratiṣedhapakṣe nañarthaḥ | paryudāsapakṣe tvīkṣaṇāditaraḥ saṃkalpo nañpadena lakṣyate | sa ca saṃkalpo 'trānuṣṭheyavratatvena vidhīyate | yadyapīkṣaṇāditare bahavo vyāpārā anuṣṭhānayogyāḥ santi, tathāpi kāyikavācikavyāpāraviśeṣasyāpratīyamānatvāt, mānasavyāpārasyāvarjanīyatvācca saṃkalpa eva pariśiṣyate | saṃkalpanīyaścārthaḥ pratyāsattyā dhātvarthaniṣedhaḥ | tathā sati'udyantam, astaṃ yantaṃ cā'dityaṃ nekṣiṣye' ityevaṃrūpaḥ saṃkalpo 'trānuṣṭheyatvena vidhīyate | na ca tasya saṃkalpasya kratvaṅgatvam | tadbodhakaśrutiliṅgādipramāṇābhāvāt | na ca puruṣārthatve 'pi pramāṇābhāvaḥ | 'etāvatā hainasā mukto bhavati' ityanena vākyenekṣituḥ puruṣasya pratyavāyasaṃbandhamupanyasya tatpratyavāyanivāraṇaphalakasyānīkṣaṇasaṃkalpasya vidhānena puruṣārthatvāvagamāt | kratvaṅgatvavivakṣāyāṃ tu kratuvaikalyarūpo vipakṣabādha upanyasyeta | tasmāt- anīkṣaṇasaṃkalpādīni prajāpativratāni puruṣārthāni
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.