------------------ दर्शपूर्णमासयोः श्रूयते- ऽमूलतः शाखां परिवास्योपवेषं करोतिऽ इति । येयं पलाशशाखां छित्त्वा वक्षादाहृता, तां पुनश्छित्त्वा मूलभागः प्रादेशपरिमित उपवेषः कार्यः । तयोरग्रमूलयोः शाखाभागयोः पृथग्विनियोग आम्नातः- ऽशाखया वत्सानपाकरोति । उपवेषेण कपालान्युपदधातिऽ इति । तदिदं कार्यद्वयं वृक्षच्छेदेन समाहृतया शाखया निष्पद्यते । तस्मात्- उभयमपि च्छेदनाहरणादेः प्रयोजकम्- इति चेत् । मैवम् । ऽउपवेषं करोतिऽ इत्युक्ते ऽकेन द्रव्येण इत्याकाङ्क्षायां ऽमूलतःऽ इति वक्तव्यम् । पुनरपि ऽकस्य मूलम्ऽ इत्याकाङ्क्षायां ऽवत्सापाकरणार्थ छिन्नायाः पलाशशाखाया मूलम्ऽ इत्याकाङ्क्षा पूरणीया । तस्माच्छेदने वत्सापाकरणमेव प्रयोजकम् । उपवेषस्त्वनुनिष्पादी । ननु-आद्यच्छेदने तथास्तु, द्वितीयच्छेदनस्योपवेषः प्रयोजकः । परिवासनसंपन्नेन मूलेनोपवेषकर्तव्यताविधानात् । अन्यथा ऽपरिवास्योपवेषं करोतिऽ इति समानकर्तृत्वपूर्वकालत्ववाचिनो स्थप्प्रत्ययस्यानुपपत्तेः, इति चेत् । मैवम् । परिवासनस्योपवेषसंबन्धो वाक्येन प्रतीयते । शाखासंबन्धस्तु ऽशाखाम्ऽ इति द्वितीयाश्रुत्या । पूर्वच्छिन्नाया अपि शाखायाः पुनर्मूलापादानकचश्छेदो ऽपेक्षितः । अन्यथा समूलां शाखां हस्तेनोद्यम्य वत्सापाकरणं दुःशकं स्यात् । अत एव ऽमूलतःऽ इत्यपादाने पञ्चमौ श्रुता । तथा सति प्रथमच्छेदनापादानभूतो वृक्षो ऽसंस्कृतत्वाद्यथा लौकिकः, तथा द्वितीयच्छेदनापादानभूतं मूलमपि लौकिककाष्ठम् । अवश्यमङ्गारेषु कपालोपधाने कस्यचित्काष्ठस्योपादानमर्थात्प्राप्तं तदेवात्र ऽउपवेषं करोतिऽ इत्यनूद्यते । शाखां परिवास्य परित्यक्ते मूले संनिहिते सति कपालोपधानार्थ काष्ठान्तरान्वेषणप्रयासो न कर्तव्यः- इति वाक्यार्थः । एवं च सति दोहनरहितायां पौर्णमास्यां वत्सापाकरणार्थायाः शाखाया अभावादुपवेषाय शाखाछेदो न कर्तव्यः
------------------ darśapūrṇamāsayoḥ śrūyate- 'mūlataḥ śākhāṃ parivāsyopaveṣaṃ karoti' iti | yeyaṃ palāśaśākhāṃ chittvā vakṣādāhṛtā, tāṃ punaśchittvā mūlabhāgaḥ prādeśaparimita upaveṣaḥ kāryaḥ | tayoragramūlayoḥ śākhābhāgayoḥ pṛthagviniyoga āmnātaḥ- 'śākhayā vatsānapākaroti | upaveṣeṇa kapālānyupadadhāti' iti | tadidaṃ kāryadvayaṃ vṛkṣacchedena samāhṛtayā śākhayā niṣpadyate | tasmāt- ubhayamapi cchedanāharaṇādeḥ prayojakam- iti cet | maivam | 'upaveṣaṃ karoti' ityukte 'kena dravyeṇa ityākāṅkṣāyāṃ 'mūlataḥ' iti vaktavyam | punarapi 'kasya mūlam' ityākāṅkṣāyāṃ 'vatsāpākaraṇārtha chinnāyāḥ palāśaśākhāyā mūlam' ityākāṅkṣā pūraṇīyā | tasmācchedane vatsāpākaraṇameva prayojakam | upaveṣastvanuniṣpādī | nanu-ādyacchedane tathāstu, dvitīyacchedanasyopaveṣaḥ prayojakaḥ | parivāsanasaṃpannena mūlenopaveṣakartavyatāvidhānāt | anyathā 'parivāsyopaveṣaṃ karoti' iti samānakartṛtvapūrvakālatvavācino sthappratyayasyānupapatteḥ, iti cet | maivam | parivāsanasyopaveṣasaṃbandho vākyena pratīyate | śākhāsaṃbandhastu 'śākhām' iti dvitīyāśrutyā | pūrvacchinnāyā api śākhāyāḥ punarmūlāpādānakacaśchedo 'pekṣitaḥ | anyathā samūlāṃ śākhāṃ hastenodyamya vatsāpākaraṇaṃ duḥśakaṃ syāt | ata eva 'mūlataḥ' ityapādāne pañcamau śrutā | tathā sati prathamacchedanāpādānabhūto vṛkṣo 'saṃskṛtatvādyathā laukikaḥ, tathā dvitīyacchedanāpādānabhūtaṃ mūlamapi laukikakāṣṭham | avaśyamaṅgāreṣu kapālopadhāne kasyacitkāṣṭhasyopādānamarthātprāptaṃ tadevātra 'upaveṣaṃ karoti' ityanūdyate | śākhāṃ parivāsya parityakte mūle saṃnihite sati kapālopadhānārtha kāṣṭhāntarānveṣaṇaprayāso na kartavyaḥ- iti vākyārthaḥ | evaṃ ca sati dohanarahitāyāṃ paurṇamāsyāṃ vatsāpākaraṇārthāyāḥ śākhāyā abhāvādupaveṣāya śākhāchedo na kartavyaḥ
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.