Library·Madhava: Jaiminiyanyayamalavistara [MJaiNyC]·4·4.3·4.3.14

Madhava: Jaiminiyanyayamalavistara [MJaiNyC] 4.3.14

MJaiNyC 4.3.14

------------------ यथा दर्शपूर्णमासौ सर्वकामार्थौ, तथा ज्योतिष्टोमश्च सर्वकामार्थ इति पूर्वाधिकरणेनैव सिद्धम् । तत्रोभयत्र कामा नैमित्तिकाः । ज्योतिष्टोमादिस्वरूपं निचित्तम् । तच्च सर्वेषु कामेष्वविशिष्टम् । न हि निमित्तसाधारण्ये सति नैमित्तिकानां पर्यायो भवति । वह्निसामीप्ये सति दाहप्रकाशयोः पर्यायादर्शनात् । तस्माज्योतिष्टोमे सकृदनुष्ठिते सत्येकं फलं यथा निष्पद्यते, तथा फलान्तराणामपि वारयितुमशक्यत्वाद्युगपत्सर्वफलसिद्धिः- इति प्राप्ते- ब्रूमः- नहि ज्योतिष्टोयं निमित्तीकृत्य कामा विधीयन्ते । कामानामननुष्ठेयत्वात् । किं तर्हि- पुरुषस्य स्वत एव प्राप्तान्कामानुद्दिश्य तत्साधनत्वेनैव ज्योतिष्टोमो विधीयते । यद्यपि ऽसर्वेभ्यः कामेभ्यःऽ इति स्वर्गपश्वादिफलानामेकेनैव शब्देनोद्दिश्यमानत्वात्साहित्यं प्रतिभाति, तथापि न तदस्यि । उद्देश्यगतत्वेन साहित्यस्याविवक्षितत्वात् । न च शब्दतः साहित्यनियमाभावे ऽप्येककर्मफलत्वादर्थतः साहित्यम्- इति वाच्यम् । स्वर्गपश्वादीनां परस्परनिरपेक्षाणामेव फलत्वात् । तस्मादेकैकस्य फलस्य साधनत्वेन कर्म चोद्यते । अत एव ऽसर्वेभ्यःऽ इति निर्देशोपपत्तिः । अन्यथा हि साहित्यनियमान्मिलितमिदमेकमेव फलं संपन्नमिति सर्वशब्दो नोपपद्यते । तस्माद्यदा यत्फलं काम्यम्, तदा तत्सिद्ध्ये ज्योतिष्टोमः प्रयोक्तव्यः । एकमपि सद्वृष्ट्यादिफलं यदा यदा काम्यते, तदा तदा कारीरीष्टिः पुनः पुनः प्रयुज्यति । किमु वक्तव्यम्- फलभेदे प्रयोगभेदः- इति । तस्मात्प्रतिफलं पृथक्प्रयोगः

------------------ yathā darśapūrṇamāsau sarvakāmārthau, tathā jyotiṣṭomaśca sarvakāmārtha iti pūrvādhikaraṇenaiva siddham | tatrobhayatra kāmā naimittikāḥ | jyotiṣṭomādisvarūpaṃ nicittam | tacca sarveṣu kāmeṣvaviśiṣṭam | na hi nimittasādhāraṇye sati naimittikānāṃ paryāyo bhavati | vahnisāmīpye sati dāhaprakāśayoḥ paryāyādarśanāt | tasmājyotiṣṭome sakṛdanuṣṭhite satyekaṃ phalaṃ yathā niṣpadyate, tathā phalāntarāṇāmapi vārayitumaśakyatvādyugapatsarvaphalasiddhiḥ- iti prāpte- brūmaḥ- nahi jyotiṣṭoyaṃ nimittīkṛtya kāmā vidhīyante | kāmānāmananuṣṭheyatvāt | kiṃ tarhi- puruṣasya svata eva prāptānkāmānuddiśya tatsādhanatvenaiva jyotiṣṭomo vidhīyate | yadyapi 'sarvebhyaḥ kāmebhyaḥ' iti svargapaśvādiphalānāmekenaiva śabdenoddiśyamānatvātsāhityaṃ pratibhāti, tathāpi na tadasyi | uddeśyagatatvena sāhityasyāvivakṣitatvāt | na ca śabdataḥ sāhityaniyamābhāve 'pyekakarmaphalatvādarthataḥ sāhityam- iti vācyam | svargapaśvādīnāṃ parasparanirapekṣāṇāmeva phalatvāt | tasmādekaikasya phalasya sādhanatvena karma codyate | ata eva 'sarvebhyaḥ' iti nirdeśopapattiḥ | anyathā hi sāhityaniyamānmilitamidamekameva phalaṃ saṃpannamiti sarvaśabdo nopapadyate | tasmādyadā yatphalaṃ kāmyam, tadā tatsiddhye jyotiṣṭomaḥ prayoktavyaḥ | ekamapi sadvṛṣṭyādiphalaṃ yadā yadā kāmyate, tadā tadā kārīrīṣṭiḥ punaḥ punaḥ prayujyati | kimu vaktavyam- phalabhede prayogabhedaḥ- iti | tasmātpratiphalaṃ pṛthakprayogaḥ

Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

Permanent address: hreem.cc/library/MJaiNyC/4.3.14

Cite as: Madhava: Jaiminiyanyayamalavistara [MJaiNyC] 4.3.14, in HREEM (hreem.cc/library/MJaiNyC/4.3.14), after GRETIL, Madhava: Jaiminiyanyayamalavistara, a metrical exposition of Jaimini's Mimamsasutra, with Madhava's….

Edition, numbering and licence

GRETIL 6_sastra/3_phil/mimamsa/mjnya01u.htm — Madhava: Jaiminiyanyayamalavistara, a metrical exposition of Jaimini's Mimamsasutra, with Madhava's prose commentary Based on the ed. by Pandit Sivadatta: Jaiminiyanyayamala, Poona 1892. (Anandasrama Sanskrit Series, 24) ADHYAYA 1 Input by members of the Sansk

GRETIL (SUB Göttingen), CC BY-NC-SA 4.0 — non-commercial use with attribution; the Companion is kept free while this corpus is held. Devanagari generated mechanically from GRETIL's IAST.

More about this text