Jaimini: Mimamsasutra, with Sabara's Bhasya 7

श्रुतिप्रमाणत्वाच् छेषाणां मुख्यभेदे यथाधिकारं भावः स्यात्

śrutipramāṇatvāc cheṣāṇāṃ mukhyabhede yathādhikāraṃ bhāvaḥ syāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* ७।१: ए२: ऐन्द्राग्नीदीनीति तेषु * * ७।२: ए२ ओम्। प्रवर्तनीयः * * ७।३: ए२: ५,३७५, ए६: ३,१ * * ७।४: ए२: धर्मा इति * * ७।५: ए१ हत् प्रकरणे इन् क्लम्मेर्न् * उत्पत्त्यर्थाविभागाद् वा सत्ववदैकधर्म्यं *७।६* स्यात्

* 7/1: E2: aindrāgnīdīnīti teṣu * * 7/2: E2 om. pravartanīyaḥ * * 7/3: E2: 5,375, E6: 3,1 * * 7/4: E2: dharmā iti * * 7/5: E1 hat prakaraṇe in Klammern * utpattyarthāvibhāgād vā satvavadaikadharmyaṃ *7/6* syāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* ७।६: ए२,६: सत्त्ववदैकधर्म्यं * * ७।७: ए२: ५,३७७; ए६: ३,२ * * ७।८: ए२,६: सत्त्वधर्मवत् * * ७।९: ए२,६: सत्त्वधर्माः * * ७।१०: ए२,६: स्प्रष्टव्य * * ७।११: ए२,६: स्प्रष्टव्य * * ७।१२: ए२ ओम्। इति * * ७।१३: ए२ उन्द् ए६ लेसेन्: दर्शपूर्णमासाभ्यां यजेतेत्य् अत्र न शक्यन्ते यागविशेषे धर्मा विधातुम्। किं कारणम्। यदा यजौ धर्मा विधीयन्ते तदा यजिर् अनूद्यते। यजेतेत्थम् इति * * ७।१४: ए२: कुतः * * ७।१५: ए२: प्रसङ्गेन निवृत्तिर् * * ७।१६: ए२: ५,३७९; ए६: ३,३ * * ७।१७: ए२: चोद्येते * * ७।१८: ए२: प्रज्ञातेतिकर्त्यव्यतात्वात् * * ७।१९: म्स् ३।३।११ * * ७।२०: ए२: ५,३८०; ए६: ३,३ * चोदनाशेषभावाद् वा तद्भेदाद् व्यवतिष्ठेरन्न् उत्पत्तेर् गुणभूतत्वात्

* 7/6: E2,6: sattvavadaikadharmyaṃ * * 7/7: E2: 5,377; E6: 3,2 * * 7/8: E2,6: sattvadharmavat * * 7/9: E2,6: sattvadharmāḥ * * 7/10: E2,6: spraṣṭavya * * 7/11: E2,6: spraṣṭavya * * 7/12: E2 om. iti * * 7/13: E2 und E6 lesen: darśapūrṇamāsābhyāṃ yajetety atra na śakyante yāgaviśeṣe dharmā vidhātum. kiṃ kāraṇam. yadā yajau dharmā vidhīyante tadā yajir anūdyate. yajetettham iti * * 7/14: E2: kutaḥ * * 7/15: E2: prasaṅgena nivṛttir * * 7/16: E2: 5,379; E6: 3,3 * * 7/17: E2: codyete * * 7/18: E2: prajñātetikartyavyatātvāt * * 7/19: MS 3.3.11 * * 7/20: E2: 5,380; E6: 3,3 * codanāśeṣabhāvād vā tadbhedād vyavatiṣṭherann utpatter guṇabhūtatvāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* ७।२१: ए१ हत् एकदेशभूत इत्य् अर्थः इन् क्लम्मेर्न् * * ७।२२: ए२: श्रूयते, दर्शपूर्णमासाभ्याम् इति। दर्शपूर्णमासशब्दो हि यजिवचनः * * ७।२३: ताण्ड्। बृ। १६।१५।५ * * ७।२४: ए२: भेद उक्तः * * ७।२५: ए२: अपूर्वभावनैवोभयपदाविशिष्टोच्यते * * ७।२६: तैत्। स्। ६।१।६ * * ७।२७: ए२: तत्रोभयविशेयणत्वं युज्यते * * ७।२८: ए२: तेनेहोभयपदविशेषणत्वं * * ७।२९: ए२: ५,३८१; ए६: ३,४ * * ७।३०: ए२: सामान्यस्य * * ७।३१: ए२: विशेषस्य * सत्वे *७।३२* लक्षणसंयोगात् सार्वत्रिकं प्रतीयेत

* 7/21: E1 hat ekadeśabhūta ity arthaḥ in Klammern * * 7/22: E2: śrūyate, darśapūrṇamāsābhyām iti. darśapūrṇamāsaśabdo hi yajivacanaḥ * * 7/23: Tāṇḍ. Bṛ. 16.15.5 * * 7/24: E2: bheda uktaḥ * * 7/25: E2: apūrvabhāvanaivobhayapadāviśiṣṭocyate * * 7/26: Tait. S. 6.1.6 * * 7/27: E2: tatrobhayaviśeyaṇatvaṃ yujyate * * 7/28: E2: tenehobhayapadaviśeṣaṇatvaṃ * * 7/29: E2: 5,381; E6: 3,4 * * 7/30: E2: sāmānyasya * * 7/31: E2: viśeṣasya * satve *7/32* lakṣaṇasaṃyogāt sārvatrikaṃ pratīyeta

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* ७।३२: ए२,६: सत्त्वे * * ७।३३: ए२,६: सत्त्ववद् * * ७।३४: ए२: घोष * * ७।३५: ए२: क्व * * ७।३६: ए२,६: सत्त्ववद् * अविभागात् तु नैवं स्यात्

* 7/32: E2,6: sattve * * 7/33: E2,6: sattvavad * * 7/34: E2: ghoṣa * * 7/35: E2: kva * * 7/36: E2,6: sattvavad * avibhāgāt tu naivaṃ syāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* ७।३७: ए२: ५,३८३; ए६: ३,५ * द्व्यर्थत्वं च विप्रतिषिद्धम्

* 7/37: E2: 5,383; E6: 3,5 * dvyarthatvaṃ ca vipratiṣiddham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* ७।३८: तैत्। स्। २।३।२ * * ७।३९: ए२: तस्यात् * उत्पत्तौ विध्यभावाद् वा चोदनायां प्रवृत्तिः स्यात् ततश् च कर्मभेदः स्यात्

* 7/38: Tait. S. 2.3.2 * * 7/39: E2: tasyāt * utpattau vidhyabhāvād vā codanāyāṃ pravṛttiḥ syāt tataś ca karmabhedaḥ syāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* ७।४०: ए२: ५,३८४; ए६: ३,५ * * ७।४१: ए२: प्रत्यक्षः * * ७।४२: ए२: स नाकृत्वापूर्वं * यदि वाप्य् अभिधानवत् सामान्यात् सर्वधर्मः स्यात्

* 7/40: E2: 5,384; E6: 3,5 * * 7/41: E2: pratyakṣaḥ * * 7/42: E2: sa nākṛtvāpūrvaṃ * yadi vāpy abhidhānavat sāmānyāt sarvadharmaḥ syāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* ७।४३: ए२: ५,३८५; ए६: ३,६ * अर्थस्य त्व् अविभक्तत्वात् तथा स्याद् अभिधानेषु पूर्ववत्त्वात् प्रयोगस्य कर्मणः शब्दभाव्यत्वाद् विभागाच् छेषाणाम् अप्रवृत्तिः स्यात्

* 7/43: E2: 5,385; E6: 3,6 * arthasya tv avibhaktatvāt tathā syād abhidhāneṣu pūrvavattvāt prayogasya karmaṇaḥ śabdabhāvyatvād vibhāgāc cheṣāṇām apravṛttiḥ syāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* ७।४४: ए२: शब्दभाव्यत्वान् नान्यतः * * ७।४५: ए२: ज्ञातुम्, के कस्यापूर्वस्य * * ७।४६: ए२: ५,३८६; ए६: ३,७ * स्मृतिर् इति चेत्

* 7/44: E2: śabdabhāvyatvān nānyataḥ * * 7/45: E2: jñātum, ke kasyāpūrvasya * * 7/46: E2: 5,386; E6: 3,7 * smṛtir iti cet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ यद् उक्तम्, स्मृतिर् इति। तस्य कः परिहारः। न, पूर्ववत्त्वात्

atha yad uktam, smṛtir iti. tasya kaḥ parihāraḥ. na, pūrvavattvāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पूर्ववती हीयं स्मृतिः। चोदकं धर्मग्राहकं वक्यति, विध्यन्तो वा प्रकृतिवद् इति। तेन प्रापितानां धर्माणाम् अयम् अनुवादः। एतन् न्यायपूर्विका, नाप्राप्तानां विधायिका। यत् कारणं व्यवस्था धर्माणाम् एतेन न्यायेन भवति। अर्थस्य शब्दभाव्यत्वात् प्रकरणनिबन्धनाच् छब्दाद् एवान्यत्र भावः स्यात्

pūrvavatī hīyaṃ smṛtiḥ. codakaṃ dharmagrāhakaṃ vakyati, vidhyanto vā prakṛtivad iti. tena prāpitānāṃ dharmāṇām ayam anuvādaḥ. etan nyāyapūrvikā, nāprāptānāṃ vidhāyikā. yat kāraṇaṃ vyavasthā dharmāṇām etena nyāyena bhavati. arthasya śabdabhāvyatvāt prakaraṇanibandhanāc chabdād evānyatra bhāvaḥ syāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* ७।४७: ए२: ५,३८६; ए६: ३,८ * समाने पूर्ववत्त्वाद् उत्पन्नाधिकारः स्यात्

* 7/47: E2: 5,386; E6: 3,8 * samāne pūrvavattvād utpannādhikāraḥ syāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* ७।४८: षड्वि। ब्र्। ४।३ * * ७।४९: ए२: ५,३८७; ए६: ३,८ * * ७।५०: ए२: प्रावारो * * ७।५१: ए२ ओम्। तेषां चेदम् अनुवादः * श्येनस्येति चेत्

* 7/48: Ṣaḍvi. Br. 4.3 * * 7/49: E2: 5,387; E6: 3,8 * * 7/50: E2: prāvāro * * 7/51: E2 om. teṣāṃ cedam anuvādaḥ * śyenasyeti cet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* ७।५२: व्ग्ल्। षड्वि। ब्र्। ४।२।२२ * नासन्निधानात्

* 7/52: Vgl. Ṣaḍvi. Br. 4.2.22 * nāsannidhānāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* ७।५३: ए२: इषौ धर्माः संनिहिताः * * ७।५४: ए२: ५,३८८; ए६: ३,९ * अपि वा यद्य् अपूर्वत्वाद् इतरद् अधिकार्थे ज्यौतिष्टोमिकाद् विधेस् तद्वाचकं समानं स्यात्

* 7/53: E2: iṣau dharmāḥ saṃnihitāḥ * * 7/54: E2: 5,388; E6: 3,9 * api vā yady apūrvatvād itarad adhikārthe jyautiṣṭomikād vidhes tadvācakaṃ samānaṃ syāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* ७।५५: ए२: न ज्यौतिष्टोमिकानाम् * * ७।५६: ए२: नाधिकार्थवचन इति * * ७।५७: ए२: ऽधिकान् लोहितोष्णादीन् धर्मान् * * ७।५८: ए२: ५,३८९; ए६: ३,१० * * ७।५९: ए२: वैश्वदेवे पुण्याग्नेयादीनि * * ७।६०: तैत्। ब्र्। १।६।७।५ * * ७।६१: ए२ ओम्। तत्र * * ७।६२: ए२: सविधिकस्य कृत्स्नस्य काण्डस्येति * * ७।६३: तैत्। ब्र्। १।६।३।१ * * ७।६४: मैत्। स्। १।१०।७ * पञ्चसंचरेष्व् अर्थवादातिदेशः सन्निधानात्

* 7/55: E2: na jyautiṣṭomikānām * * 7/56: E2: nādhikārthavacana iti * * 7/57: E2: 'dhikān lohitoṣṇādīn dharmān * * 7/58: E2: 5,389; E6: 3,10 * * 7/59: E2: vaiśvadeve puṇyāgneyādīni * * 7/60: Tait. Br. 1.6.7.5 * * 7/61: E2 om. tatra * * 7/62: E2: savidhikasya kṛtsnasya kāṇḍasyeti * * 7/63: Tait. Br. 1.6.3.1 * * 7/64: Mait. S. 1.10.7 * pañcasaṃcareṣv arthavādātideśaḥ sannidhānāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* ७।६५: ए२: हविर् विधिभिर् * * ७।६६: ए२: ५,३९०; ए६: ३,१० * सर्वस्य वैकशब्द्यात्

* 7/65: E2: havir vidhibhir * * 7/66: E2: 5,390; E6: 3,10 * sarvasya vaikaśabdyāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* ७।६७: ए२: सार्थवादकस्य कृत्स्नस्य काण्डस्यातिदेश * * ७।६८: ए२: एव * लिङ्गदर्शनाच् च

* 7/67: E2: sārthavādakasya kṛtsnasya kāṇḍasyātideśa * * 7/68: E2: eva * liṅgadarśanāc ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* ७।६९: ए२: वरुणप्रघासेषु श्रूयते, त्रिंशदाहुतयो हूयेरन्। वाजिनो * * ७।७०: काठक स्। ३६।२ * * ७।७१: ए२,६: वरुणप्रघासेषु * * ७।७२: ए२: ५,३९१; ए६: ३,११ * विहिताम्नानान् नेति चेत्

* 7/69: E2: varuṇapraghāseṣu śrūyate, triṃśadāhutayo hūyeran. vājino * * 7/70: Kāṭhaka S. 36.2 * * 7/71: E2,6: varuṇapraghāseṣu * * 7/72: E2: 5,391; E6: 3,11 * vihitāmnānān neti cet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* ७।७३: ए२: परिहार इति, आभाषान्तं * * ७।७४: ए१ हत् आभाषान्तं सूत्रम् इन् क्लम्मेर्न् * नेतरार्थत्वात्

* 7/73: E2: parihāra iti, ābhāṣāntaṃ * * 7/74: E1 hat ābhāṣāntaṃ sūtram in Klammern * netarārthatvāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* ७।७५: तैत्। ब्र्। १।६।५।१ * एककपालैन्द्राग्नौ च तद्वत्

* 7/75: Tait. Br. 1.6.5.1 * ekakapālaindrāgnau ca tadvat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* ७।७६: मैत्। स्। १।१०।१ * * ७।७७: तैत्। ब्र्। १।६।७।५ * * ७।७८: ए२: ५,३९२; ए६: ३,११ * एककपालानां वैश्वदेविकः प्रकृतिर् आग्रयणे सर्वहोमापरिवृत्तिदर्शनाद् अवभृथे च सकृद् द्व्यवदानस्य वचनात्

* 7/76: Mait. S. 1.10.1 * * 7/77: Tait. Br. 1.6.7.5 * * 7/78: E2: 5,392; E6: 3,11 * ekakapālānāṃ vaiśvadevikaḥ prakṛtir āgrayaṇe sarvahomāparivṛttidarśanād avabhṛthe ca sakṛd dvyavadānasya vacanāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* ७।७९: ए२: ब्राह्मणं * * ७।८०: मैत्। स्। १।१०।७ * * ७।८१: ए२: यत * * ७।८२: श्प्ब्र्। २।४।३।६ * * ७।८३: ए२: ऽहुतः * * ७।८४: श्प्ब्र्। २।४।३।९ * * ७।८५: ए२: स्रुवो भवन्ति, शमीमयो * * ७।८६: ए२: ५,३९४; ए६: ३,१३ * साम्नो ऽभिधानशब्देन प्रवृत्तिः स्याद् यथाशिष्टम्

* 7/79: E2: brāhmaṇaṃ * * 7/80: Mait. S. 1.10.7 * * 7/81: E2: yata * * 7/82: ŚPBr. 2.4.3.6 * * 7/83: E2: 'hutaḥ * * 7/84: ŚPBr. 2.4.3.9 * * 7/85: E2: sruvo bhavanti, śamīmayo * * 7/86: E2: 5,394; E6: 3,13 * sāmno 'bhidhānaśabdena pravṛttiḥ syād yathāśiṣṭam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* ७।८७: स्व् ६८०, ६८१ * * ७।८८: ताण्ड्। ब्र्। ११।४।२; एबेन्सो ज़ु श्भ् अद् म्स् ७।२।२-३, ८-९, १२, २१ * * ७।८९: म्स् १।४।३ * * ७।९०: ए२ ओम्। गीतौ * * ७।९१: छु २।१०।१-४ * * ७।९२: ए२: ५,३९४; ए६: ३,१३ * शब्दैस् त्व् अर्थविधित्वाद् अर्थान्तरे ऽप्रवृत्तिः स्यात् पृथग्भावात् क्रियाया ह्य् अभिसंबन्धः

* 7/87: SV 680, 681 * * 7/88: Tāṇḍ. Br. 11.4.2; ebenso zu ŚBh ad MS 7.2.2-3, 8-9, 12, 21 * * 7/89: MS 1.4.3 * * 7/90: E2 om. gītau * * 7/91: ChU 2.10.1-4 * * 7/92: E2: 5,394; E6: 3,13 * śabdais tv arthavidhitvād arthāntare 'pravṛttiḥ syāt pṛthagbhāvāt kriyāyā hy abhisaṃbandhaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* ७।९३: व्ग्ल्। ऋव् ७।३२।२२ * * ७।९४: व्ग्ल्। ऋव् ४।३१।१ * * ७।९५: ए२: ५,३९५; ए६: ३,१३ * * ७।९६: ए२: आधेयभावेन * * ७।९७: ऋव् ७।३२।२२ उन्द् ४।३१।१ * * ७।९८: ए१ हत् गानक्रियायाः इन् क्लम्मेर्न् * स्वार्थे वा स्यात् प्रयोजनं क्रियायास् तदङ्गभावेनोपदिश्येरन्

* 7/93: Vgl. ṚV 7.32.22 * * 7/94: Vgl. ṚV 4.31.1 * * 7/95: E2: 5,395; E6: 3,13 * * 7/96: E2: ādheyabhāvena * * 7/97: ṚV 7.32.22 und 4.31.1 * * 7/98: E1 hat gānakriyāyāḥ in Klammern * svārthe vā syāt prayojanaṃ kriyāyās tadaṅgabhāvenopadiśyeran

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* ७।९९: व्ग्ल्। अद् म्स् ३।४।२५-२७ * शब्दमात्रम् इति चेत्

* 7/99: Vgl. ad MS 3.4.25-27 * śabdamātram iti cet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* ७।१००: ए२: ५,३९६; ए२: ३,१४ * नौत्पत्तिकत्वात्

* 7/100: E2: 5,396; E2: 3,14 * nautpattikatvāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पूर्वस्माद् एष वादः पापीयान्। कस्मात्। औत्पत्तिकत्वात्। औत्पत्तिको हि नामिनाम्नोः संबन्धः। यः शब्दो यस्मिन् अर्थ औत्पत्तिकेन संबन्धेन प्रसिद्धः। न स ततो ऽन्यं प्रत्याययितुं शक्नोति। न हि गोशब्देनाश्वो ऽभिधातुं शक्यते। शास्त्रं चैवम् अनर्थकं स्यात्

pūrvasmād eṣa vādaḥ pāpīyān. kasmāt. autpattikatvāt. autpattiko hi nāmināmnoḥ saṃbandhaḥ. yaḥ śabdo yasmin artha autpattikena saṃbandhena prasiddhaḥ. na sa tato 'nyaṃ pratyāyayituṃ śaknoti. na hi gośabdenāśvo 'bhidhātuṃ śakyate. śāstraṃ caivam anarthakaṃ syāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं च सत्य् अतिदेशशास्त्रम् अनर्थकं स्यात्, अशक्यार्थत्वात्। तस्मान् न शब्दस्यापि प्रदेशो युक्तः। वृत्तिकारस् तु मेने, गानशास्त्रम् औक्थिक्यम् अनर्थकं स्याद् इति। तस्याभिप्रायः, सत्यां गतौ नैतावान् प्रयासः शिष्टानाम् अफलो ऽभ्युपगन्तुं न्याय्य इति। स्वरस्येति चेत्

evaṃ ca saty atideśaśāstram anarthakaṃ syāt, aśakyārthatvāt. tasmān na śabdasyāpi pradeśo yuktaḥ. vṛttikāras tu mene, gānaśāstram aukthikyam anarthakaṃ syād iti. tasyābhiprāyaḥ, satyāṃ gatau naitāvān prayāsaḥ śiṣṭānām aphalo 'bhyupagantuṃ nyāyya iti. svarasyeti cet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* ७।१०१: ए२: ५,१९६; ए६: ३,१५ * * ७।१०२: व्ग्ल्। निघण्टु ११ * नार्थाभावाच् छ्रुतेर् असंबन्धः

* 7/101: E2: 5,196; E6: 3,15 * * 7/102: Vgl. Nighaṇṭu 11 * nārthābhāvāc chruter asaṃbandhaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* ७।१०३: ए२: श्रुतेः पदानां परस्परेणाभिसंबन्धो * स्वरस् तूत्पत्तिषु स्यान् मात्रावर्णाविभक्तत्वात्

* 7/103: E2: śruteḥ padānāṃ paraspareṇābhisaṃbandho * svaras tūtpattiṣu syān mātrāvarṇāvibhaktatvāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* ७।१०४: ए२: ५,३९७; ए६: ३,१६ * लिङ्गदर्शनाच् च

* 7/104: E2: 5,397; E6: 3,16 * liṅgadarśanāc ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* ७।१०५: स्व् ६८०, ६८१ * * ७।१०६: स्व् ८०९-८१० * अश्रुतेस् तु विकारस्योत्तरासु यथाश्रुति

* 7/105: SV 680, 681 * * 7/106: SV 809-810 * aśrutes tu vikārasyottarāsu yathāśruti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* ७।१०७: ए२: ५,३९८; ए६: ३,१६ * शब्दानां चासामञ्जस्यम्

* 7/107: E2: 5,398; E6: 3,16 * śabdānāṃ cāsāmañjasyam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* ७।१०८: ए२: अवस्थिते * * ७।१०९: ए२: चासमञ्जसो * * ७।११०: ताण्ड्। ब्र्। ७।७।१५ * * ७।१११: आध्स् १।२।७ * अपि तु कर्मशब्दः स्याद् भावो ऽर्थः प्रसिद्धग्रहणत्वाद् विकारो ह्य् अविशिष्टो ऽन्यैः

* 7/108: E2: avasthite * * 7/109: E2: cāsamañjaso * * 7/110: Tāṇḍ. Br. 7.7.15 * * 7/111: ĀDhS 1.2.7 * api tu karmaśabdaḥ syād bhāvo 'rthaḥ prasiddhagrahaṇatvād vikāro hy aviśiṣṭo 'nyaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* ७।११२: म्स् १।४।३ * * ७।११३: ए२: ५,३९९; ए६: ३,१७ * * ७।११४: श्प्ब्र्। ८।१।३।३ * अद्रव्यं चापि दृश्यते

* 7/112: MS 1.4.3 * * 7/113: E2: 5,399; E6: 3,17 * * 7/114: ŚPBr. 8.1.3.3 * adravyaṃ cāpi dṛśyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* ७।११५: मैत्। स्। ३।३।५ * * ७।११६: ए२: ५,३९९; ए६: ३,१८ * * ७।११७: ए२: गीताव् एव * तस्य च क्रिया ग्रहणार्था नानार्थेषु विरूपित्वाद् अर्थो ह्य् आसामलौकिको विधानात्

* 7/115: Mait. S. 3.3.5 * * 7/116: E2: 5,399; E6: 3,18 * * 7/117: E2: gītāv eva * tasya ca kriyā grahaṇārthā nānārtheṣu virūpitvād artho hy āsāmalaukiko vidhānāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* ७।११८: ए१ हत् इत्य् अर्थः इन् क्लम्मेर्न् * * ७।११९: ए२ ओम्। योग्या * तस्मिन् संज्ञाविशेषाः स्युर् विकारपृथक्त्वात्

* 7/118: E1 hat ity arthaḥ in Klammern * * 7/119: E2 om. yogyā * tasmin saṃjñāviśeṣāḥ syur vikārapṛthaktvāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* ७।१२०: ए२: गानत्वे गानविशेषो * * ७।१२१: ए२: ५,४००; ए६: ३,१८ * * ७।१२२: ए२: वर्धमानकगीतिः * योनिशस् याश् च तुल्यवद् इतराभिर्विधीयन्ते

* 7/120: E2: gānatve gānaviśeṣo * * 7/121: E2: 5,400; E6: 3,18 * * 7/122: E2: vardhamānakagītiḥ * yoniśas yāś ca tulyavad itarābhirvidhīyante

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* ७।१२३: ऋव् ७।१००।६ * * ७।१२४: ऋव् ४।३१।१; स्व् १६९ * * ७।१२५: ए२: विधानम् * * ७।१२६: ए२: निष्कैवल्यं * अयोनौ चापि दृश्यते ऽतथायोनि

* 7/123: ṚV 7.100.6 * * 7/124: ṚV 4.31.1; SV 169 * * 7/125: E2: vidhānam * * 7/126: E2: niṣkaivalyaṃ * ayonau cāpi dṛśyate 'tathāyoni

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* ७।१२७: ए२: ५,४०१; ए६: ३,१९ * * ७।१२८: ए२: तस्य विलेशः। यतरद् वर्षीयस् तस्य संशरः * एकार्थ्ये नास्ति वैरूप्यम् इति चेत्

* 7/127: E2: 5,401; E6: 3,19 * * 7/128: E2: tasya vileśaḥ. yatarad varṣīyas tasya saṃśaraḥ * ekārthye nāsti vairūpyam iti cet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यद् उक्तम्, तस्य क्रिया ग्रहणार्थेति। तत्र परिचोद्यते। ऐकार्थ्ये नास्ति वैरूप्यम् इति। रथन्तरगीतेर् बृहद्गीतिर् अर्थान्तरम्। तेन रथन्तरगीतौ गृहीतायां बृहद्गीतिर् अगृहीता भवतीति युक्तो रथन्तरे गृहीते बृहतः शिक्षार्थम् अकर्मकाले प्रयोगः। रथन्तरगीतेस् त्व् एक एवार्थः। तस्य योन्यां प्रयोगे शिक्षिते पुनर् उत्तरासु न शिक्षितव्यम्। तास्व् अकर्मकाले प्रयोगः संस्कारकर्मत्वे न युक्तो भवति। तस्मान् न संस्कारस्य सामशब्द इति स्थितायां प्रतिज्ञायां सूत्रेण परिचोदयति। स्याद् अर्थान्तरेषु अनिष्पत्तेर् यथा पाके

yad uktam, tasya kriyā grahaṇārtheti. tatra paricodyate. aikārthye nāsti vairūpyam iti. rathantaragīter bṛhadgītir arthāntaram. tena rathantaragītau gṛhītāyāṃ bṛhadgītir agṛhītā bhavatīti yukto rathantare gṛhīte bṛhataḥ śikṣārtham akarmakāle prayogaḥ. rathantaragītes tv eka evārthaḥ. tasya yonyāṃ prayoge śikṣite punar uttarāsu na śikṣitavyam. tāsv akarmakāle prayogaḥ saṃskārakarmatve na yukto bhavati. tasmān na saṃskārasya sāmaśabda iti sthitāyāṃ pratijñāyāṃ sūtreṇa paricodayati. syād arthāntareṣu aniṣpatter yathā pāke

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* ७।१२९: ए२: आश्रयभेदाद् भिद्यते। यथा * * ७।१३०: ए२: ५,४०२; ए६: ३,२० * शब्दानां च सामञ्जस्यम्

* 7/129: E2: āśrayabhedād bhidyate. yathā * * 7/130: E2: 5,402; E6: 3,20 * śabdānāṃ ca sāmañjasyam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* ७।१३१: ताण्ड्। ब्र्। ११।४।२ * * ७।१३२: ताण्ड्। ब्र्। ११।४।२ * उक्तं क्रियाभिधानं तच्छ्रुताव् अन्यत्र धर्मप्रदेशाः स्यात्

* 7/131: Tāṇḍ. Br. 11.4.2 * * 7/132: Tāṇḍ. Br. 11.4.2 * uktaṃ kriyābhidhānaṃ tacchrutāv anyatra dharmapradeśāḥ syāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* ७।१३३: अद् म्स् २।३।२४ * * ७।१३४: व्ग्ल्। ताण्ड्। ब्र्। २५।४।१ * * ७।१३५: ए२: ५,४०३; ए६: ३,१३ * * ७।१३६: ए२: अपि शक्ष्यति * अपूर्वे वापि भागित्वात्

* 7/133: Ad MS 2.3.24 * * 7/134: Vgl. Tāṇḍ. Br. 25.4.1 * * 7/135: E2: 5,403; E6: 3,13 * * 7/136: E2: api śakṣyati * apūrve vāpi bhāgitvāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वापीति विपर्यासेन प्रयुक्ते। अपि वेत्य् अर्थः। अपि वापूर्वे एते उभे अपि कर्मणी स्याताम्, न कौण्डपायिनाम् अयनीयो जुहोतिर् नैयमिकपूर्वः, साधारणं च नामधेयम् उभयोः। कुतः। भागित्वात्। अयम् अपि जुहोतिर् भागी एतस्य नामधेयस्य। यथैव तत्राग्निहोत्रं जुहोतीति समुच्चारणम्, एवम् इहापि, तत्र तुल्ये समुच्चारणे तस्यैवैतन् नामधेयम्, नास्येत्य् अत्र विशेषहेतुर् नास्ति। तस्माद् उभयोः साधारणं नामेति, नास्ति धर्मप्रदेशः। नैतद् युक्तम्। कुतः। नाम्नस् त्व् औत्पत्तिकत्वात्

vāpīti viparyāsena prayukte. api vety arthaḥ. api vāpūrve ete ubhe api karmaṇī syātām, na kauṇḍapāyinām ayanīyo juhotir naiyamikapūrvaḥ, sādhāraṇaṃ ca nāmadheyam ubhayoḥ. kutaḥ. bhāgitvāt. ayam api juhotir bhāgī etasya nāmadheyasya. yathaiva tatrāgnihotraṃ juhotīti samuccāraṇam, evam ihāpi, tatra tulye samuccāraṇe tasyaivaitan nāmadheyam, nāsyety atra viśeṣahetur nāsti. tasmād ubhayoḥ sādhāraṇaṃ nāmeti, nāsti dharmapradeśaḥ. naitad yuktam. kutaḥ. nāmnas tv autpattikatvāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* ७।१३७: ए२: ५,४०४; ए६: ३,१४ * प्रत्यक्षाद् गुणसंयोगात् क्रियाभिधानं स्यात् तदभावे ऽप्रसिद्धं स्यात्

* 7/137: E2: 5,404; E6: 3,14 * pratyakṣād guṇasaṃyogāt kriyābhidhānaṃ syāt tadabhāve 'prasiddhaṃ syāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* ७।१३८: तैत्। ब्र्। २।१।५।७ * * ७।१३९: भरद्वाज श्स्। १।५।२ * * ७।१४०: ए२: जुहोति, एतस्मिन् काले जुहोतीत्य् एवं प्रत्यक्षाद् * * ७।१४१: मैत्। स्। ४।७।७ * * ७।१४२: तैत्। स्। ५।४।९ * * ७।१४३: मैत्। स्। १।८।७ * * ७।१४४: ए२: ५,४०५; ए६: ३,२२ * अपि वा सत्रकर्मणि गुणार्थैषा श्रुतिः स्यात्

* 7/138: Tait. Br. 2.1.5.7 * * 7/139: Bharadvāja ŚS. 1.5.2 * * 7/140: E2: juhoti, etasmin kāle juhotīty evaṃ pratyakṣād * * 7/141: Mait. S. 4.7.7 * * 7/142: Tait. S. 5.4.9 * * 7/143: Mait. S. 1.8.7 * * 7/144: E2: 5,405; E6: 3,22 * api vā satrakarmaṇi guṇārthaiṣā śrutiḥ syāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* ७।१४५: ऋव् ३।२६।१ * * ७।१४६: ताण्ड्। ब्र्। ४।२।१ * * ७।१४७: प्रकरणान्तरे प्रयोजनान्यत्वम्, म्स् २।३।२४ * * ७।१४८: ए२: एव * * ७।१४९: ए२: प्रवर्तन्ते * * ७।१५०: तैत्। स्। ७।४।६ * विश्वजिति सर्वपृष्ठे तत्पूर्वकत्वाज् ज्यौतिष्टोमिकानि पृष्ठान्य् अस्ति च पृष्ठशब्दः

* 7/145: ṚV 3.26.1 * * 7/146: Tāṇḍ. Br. 4.2.1 * * 7/147: prakaraṇāntare prayojanānyatvam, MS 2.3.24 * * 7/148: E2: eva * * 7/149: E2: pravartante * * 7/150: Tait. S. 7.4.6 * viśvajiti sarvapṛṣṭhe tatpūrvakatvāj jyautiṣṭomikāni pṛṣṭhāny asti ca pṛṣṭhaśabdaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* ७।१५१: तैत्। स्। ७।२।५ * * ७।१५२: ए२: विधिर् वेति * * ७।१५३: ए२: ५,४०६; ए६: ३,२३ * * ७।१५४: ए१ हत् ज्योतिष्टोमपूर्वकत्वात् इन् क्लम्मेर्न् * षडहाद् वा, तत्र हि चोदनाः

* 7/151: Tait. S. 7.2.5 * * 7/152: E2: vidhir veti * * 7/153: E2: 5,406; E6: 3,23 * * 7/154: E1 hat jyotiṣṭomapūrvakatvāt in Klammern * ṣaḍahād vā, tatra hi codanāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* ७।१५५: ए२: ऽनर्थकः * * ७।१५६: तैत्। ब्र्। १।२।२।३ * * ७।१५७: ए२: आतिदेशिको * लिङ्गाच् च

* 7/155: E2: 'narthakaḥ * * 7/156: Tait. Br. 1.2.2.3 * * 7/157: E2: ātideśiko * liṅgāc ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* ७।१५८: तैत्। ब्र्। १।२।२।३ * उत्पन्नाधिकारो ज्योतिष्टोमः

* 7/158: Tait. Br. 1.2.2.3 * utpannādhikāro jyotiṣṭomaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* ७।१५९: ए२: ५,४०७; ए६: ३,३६ * * ७।१६०: ए२ ओम्। पृष्ठं * द्वयोर् विधिर् इति चेत्

* 7/159: E2: 5,407; E6: 3,36 * * 7/160: E2 om. pṛṣṭhaṃ * dvayor vidhir iti cet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* ७।१६१: ए२: ऽभ्युपगतो भवति * * ७।१६२: ए१ हत् सर्वपृष्ठो भवति इन् क्लम्मेर्न् * * ७।१६३: तैत्। स्। ३।७।१ * न व्यर्थत्वात् सर्वशब्दस्य

* 7/161: E2: 'bhyupagato bhavati * * 7/162: E1 hat sarvapṛṣṭho bhavati in Klammern * * 7/163: Tait. S. 3.7.1 * na vyarthatvāt sarvaśabdasya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* ७।१६४: ए१ हत् अर्थशून्यः इन् क्लम्मेर्न् * * ७।१६५: ए२: विधारयति * * ७।१६६: ए२: ५,४०८; ए६: ३,२४ * तथावभृथः सोमात्

* 7/164: E1 hat arthaśūnyaḥ in Klammern * * 7/165: E2: vidhārayati * * 7/166: E2: 5,408; E6: 3,24 * tathāvabhṛthaḥ somāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* ७।१६७: तैत्। ब्र्। १।६।५।५; मैत्स्। ४।५।९ * * ७।१६८: तैत्। स्। ७।२।१० * * ७।१६९: म्स् ७।३।१ * प्रकृतेर् इति चेत्

* 7/167: Tait. Br. 1.6.5.5; Mait.S. 4.5.9 * * 7/168: Tait. S. 7.2.10 * * 7/169: MS 7.3.1 * prakṛter iti cet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ यद् उक्तम्, दार्शपौर्णमासिके ऽवभृथे गुणविधिर् भवत्व् इति, तस्य कः परिहार इत्य् आभाषान्तं सूत्रम्। न भक्तित्वात्

atha yad uktam, dārśapaurṇamāsike 'vabhṛthe guṇavidhir bhavatv iti, tasya kaḥ parihāra ity ābhāṣāntaṃ sūtram. na bhaktitvāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* ७।१७०: तैत्। स्। ७।२।१० * * ७।१७१: ए२: ५,४०९; ए६: ३,२५ * * ७।१७२: ए२: निर्ज्ञातावभृथत्वस्य वा पदार्थस्य दर्शपूर्णमाससंबन्ध * लिङ्गदर्शनाच् च

* 7/170: Tait. S. 7.2.10 * * 7/171: E2: 5,409; E6: 3,25 * * 7/172: E2: nirjñātāvabhṛthatvasya vā padārthasya darśapūrṇamāsasaṃbandha * liṅgadarśanāc ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* ७।१७३: आपस्त्श्स् ८।७।१७ * * ७।१७४: ए२: ५,४१०; ए६: ३,२५ * द्रव्यादेशे तद्द्रव्यः श्रुतिसंयोगात् पुरोडाशस् त्व् अनादेशे तत्प्रकृतित्वात्

* 7/173: Āpast.ŚS 8.7.17 * * 7/174: E2: 5,410; E6: 3,25 * dravyādeśe taddravyaḥ śrutisaṃyogāt puroḍāśas tv anādeśe tatprakṛtitvāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* ७।१७५: ए२: ५,४१०; ए६: ३,४० * * ७।१७६: तैत्। स्। ६।२।१ * * ७।१७७: ए२: अविहितधर्मके * * ७।१७८: ए२: धर्माणां ग्राहक * * ७।१७९: उक्तं क्रियाभिधानम्, व्ग्ल्। म्स् ७।३।१ * * ७।१८०: ए२: इत्य् अत्र * गुणविधिस् तु न गृह्णीयात् समत्वात्

* 7/175: E2: 5,410; E6: 3,40 * * 7/176: Tait. S. 6.2.1 * * 7/177: E2: avihitadharmake * * 7/178: E2: dharmāṇāṃ grāhaka * * 7/179: uktaṃ kriyābhidhānam, vgl. MS 7.3.1 * * 7/180: E2: ity atra * guṇavidhis tu na gṛhṇīyāt samatvāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* ७।१८१: ए२,६: विष्णुदेवतां * निर्मन्थ्यादिषु चैवम्

* 7/181: E2,6: viṣṇudevatāṃ * nirmanthyādiṣu caivam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* ७।१८२: ए२: ५,४११; ए६: ३,२७ * * ७।१८३: मैत्। स्। ३।९।५ (१५) * * ७।१८४: तैत्। ब्र्। ३।७।५।१० * * ७।१८५: तैत्। स्। ६।३।३ * * ७।१८६: श्प्ब्र्। ११।५।३।२,५,८ * प्रणयनं तु सौमिकम् अवाच्यं *७।१८७* हीतरत्

* 7/182: E2: 5,411; E6: 3,27 * * 7/183: Mait. S. 3.9.5 (15) * * 7/184: Tait. Br. 3.7.5.10 * * 7/185: Tait. S. 6.3.3 * * 7/186: ŚPBr. 11.5.3.2,5,8 * praṇayanaṃ tu saumikam avācyaṃ *7/187* hītarat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* ७।१८७: ए२: सौमिकं तु प्रणयनम् अवाच्यं * * ७।१८८: ए१ हत् दार्शपौर्णमासिकम् इन् क्लम्मेर्न् * * ७।१८९: ए२: ५,४१२; ए६: ३,२८ * उत्तरवेदिप्रतिषेधश् च तद्वत्

* 7/187: E2: saumikaṃ tu praṇayanam avācyaṃ * * 7/188: E1 hat dārśapaurṇamāsikam in Klammern * * 7/189: E2: 5,412; E6: 3,28 * uttaravedipratiṣedhaś ca tadvat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* ७।१९०: ए२: शुनासीरीय * प्राकृतं वानामत्वात्

* 7/190: E2: śunāsīrīya * prākṛtaṃ vānāmatvāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* ७।१९१: ए२: चैतत् * * ७।१९२: ए२: एव * परिसङ्ख्यार्थं श्रवणं गुणार्थम् अर्थवादो वा

* 7/191: E2: caitat * * 7/192: E2: eva * parisaṅkhyārthaṃ śravaṇaṃ guṇārtham arthavādo vā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* ७।१९३: म्स् ७।३।१९ * * ७।१९४: ए२: ५,४१५; ए६: ३,२८ * प्रथमोत्तमयोः प्रणयनम् उत्तरवेदिप्रतिषेधात्

* 7/193: MS 7.3.19 * * 7/194: E2: 5,415; E6: 3,28 * prathamottamayoḥ praṇayanam uttaravedipratiṣedhāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* ७।१९५: ए२: शुनासीरीय * मध्यमयोर् वा गत्यर्थवादात्

* 7/195: E2: śunāsīrīya * madhyamayor vā gatyarthavādāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* ७।१९६: ए२: चैते * * ७।१९७: ए२ ओम्। च * * ७।१९८: श्प्ब्र्। ११।५।२।३,५ * * ७।१९९: ए२: ५,४१६; ए६: ३,२९ * औत्तरवेदिको नारभ्यवादप्रतिषेधः *७।२००*

* 7/196: E2: caite * * 7/197: E2 om. ca * * 7/198: ŚPBr. 11.5.2.3,5 * * 7/199: E2: 5,416; E6: 3,29 * auttaravediko nārabhyavādapratiṣedhaḥ *7/200*

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* ७।२००: ए२,६: ऽनारभ्यवादप्रतिषेधः * * ७।२०१: मैत्र्। स्। १।१०।१३ * * ७।२०२: ए२ ओम्। चातुर्भास्यानां वा प्रकरणम् * * ७।२०३: ए२: ५,४१६; ए६: ३,३० * स्वरसामैककपालामिक्षं च लिङ्गदर्शनात्

* 7/200: E2,6: 'nārabhyavādapratiṣedhaḥ * * 7/201: Maitr. S. 1.10.13 * * 7/202: E2 om. cāturbhāsyānāṃ vā prakaraṇam * * 7/203: E2: 5,416; E6: 3,30 * svarasāmaikakapālāmikṣaṃ ca liṅgadarśanāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* ७।२०४: तैत्। स्। ७।३।१० * * ७।२०५: ताण्ड्। ब्र्। ४।५।५; तैत्। ब्र्। १।२।२।१ * * ७।२०६: तैत्। ब्र्। १।२।२।३,४ * * ७।२०७: मैत्। स्। १।१०।७ * * ७।२०८: आपस्त्श्स्। ६।३०।१ * * ७।२०९: म्स् ७।३।१७ * * ७।२१०: ए२,६: स्वरसामानाव् * * ७।२११: ताण्ड्। ब्र्। ४।५।१४ * * ७।२१२: ए२: ५,४१७; ए६: ३,३० * * ७।२१३: ए२: ऽहुतः * * ७।२१४: श्प्ब्र्। २।४।३।९ * * ७।२१५: तैत्। स्। १।८।१९ * चोदनासामान्याद् वा

* 7/204: Tait. S. 7.3.10 * * 7/205: Tāṇḍ. Br. 4.5.5; Tait. Br. 1.2.2.1 * * 7/206: Tait. Br. 1.2.2.3,4 * * 7/207: Mait. S. 1.10.7 * * 7/208: Āpast.Ś.S. 6.30.1 * * 7/209: MS 7.3.17 * * 7/210: E2,6: svarasāmānāv * * 7/211: Tāṇḍ. Br. 4.5.14 * * 7/212: E2: 5,417; E6: 3,30 * * 7/213: E2: 'hutaḥ * * 7/214: ŚPBr. 2.4.3.9 * * 7/215: Tait. S. 1.8.19 * codanāsāmānyād vā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* ७।२१६: म्स् ८।१।२ * * ७।२१७: तैत्। ब्र्। १।१।६।११ * * ७।२१८: ए२: ५,४१८; ए६: ३,३१ * कर्मजे कर्म यूपवत्

* 7/216: MS 8.1.2 * * 7/217: Tait. Br. 1.1.6.11 * * 7/218: E2: 5,418; E6: 3,31 * karmaje karma yūpavat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कर्मज एतस्मिन् वास, आदौ द्रव्ये श्रूयंआणे, कर्म प्राप्यते। कथम्। यूपवत्, यथा यूपशब्दो जोषणादिक्रियानिमित्तः, स यत्र श्रूयते, तत्र जोषणाद्याः क्रियाः प्राप्यन्ते, एवम् इहापीति। रूपं वाशेषभूतत्वात्

karmaja etasmin vāsa, ādau dravye śrūyaṃāṇe, karma prāpyate. katham. yūpavat, yathā yūpaśabdo joṣaṇādikriyānimittaḥ, sa yatra śrūyate, tatra joṣaṇādyāḥ kriyāḥ prāpyante, evam ihāpīti. rūpaṃ vāśeṣabhūtatvāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* ७।२१९: ए२: अथोच्येत * * ७।२२०: ए२: अकृतिनिमित्ततां * * ७।२२१: ए२: यद् एवं * * ७।२२२: ए२: ५,४१९; ए६: ३,३१ * विशये लौकिकः स्यात् सर्वार्थत्वात्

* 7/219: E2: athocyeta * * 7/220: E2: akṛtinimittatāṃ * * 7/221: E2: yad evaṃ * * 7/222: E2: 5,419; E6: 3,31 * viśaye laukikaḥ syāt sarvārthatvāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* ७।२२३: ताण्ड्। ब्र्। २१।२।९ * * ७।२२४: ए२,६: अत्र * * ७।२२५: ए२: उपविधेयः * * ७।२२६: ए२: लौकिकः स्यात्। कुतः सर्वार्थत्वात्। लौकिकः सर्वार्थः। न तस्य कार्यं किंचिन् निर्दिष्टम्। अतो यद् यद् अग्निना कर्तव्यं दृष्टम् अदृष्टं वा तत् तद् उपादीयमानम् अविरुद्धम्। तस्माल् लौकिकः स्यात्। अथ यद् उक्तम् * न वैदिकम् अर्थनिर्देशात्

* 7/223: Tāṇḍ. Br. 21.2.9 * * 7/224: E2,6: atra * * 7/225: E2: upavidheyaḥ * * 7/226: E2: laukikaḥ syāt. kutaḥ sarvārthatvāt. laukikaḥ sarvārthaḥ. na tasya kāryaṃ kiṃcin nirdiṣṭam. ato yad yad agninā kartavyaṃ dṛṣṭam adṛṣṭaṃ vā tat tad upādīyamānam aviruddham. tasmāl laukikaḥ syāt. atha yad uktam * na vaidikam arthanirdeśāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न वैदिकम् अग्निद्रव्यं शास्त्रेणोत्पादितम्। तस्य शास्त्रेणैव कार्यं निर्दिष्टम्, यदाहवनीये जुहोतीतीय् आरभ्य। तस्मिन् सर्वार्थे कल्प्यमाने निर्देशो ऽनर्थकः स्यात्। तस्माल् लौकिको ऽग्निर् उपनिधेयः। सर्वार्थत्वं चैषां स्वे स्वे कार्ये वर्तमानानां भविष्यति। एवम् उभयम् अविरुद्धम्, सर्वार्थत्वं निर्देशश् चेति। अथ धैष्णा अग्नयः कस्मान् नोपनिधीयन्ते। अत्रोच्यते, तथोत्पत्तिर् इतरेषां समत्वात्

na vaidikam agnidravyaṃ śāstreṇotpāditam. tasya śāstreṇaiva kāryaṃ nirdiṣṭam, yadāhavanīye juhotītīy ārabhya. tasmin sarvārthe kalpyamāne nirdeśo 'narthakaḥ syāt. tasmāl laukiko 'gnir upanidheyaḥ. sarvārthatvaṃ caiṣāṃ sve sve kārye vartamānānāṃ bhaviṣyati. evam ubhayam aviruddham, sarvārthatvaṃ nirdeśaś ceti. atha dhaiṣṇā agnayaḥ kasmān nopanidhīyante. atrocyate, tathotpattir itareṣāṃ samatvāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* ७।२२७: ए२: ५,४२०; ए६: ३,३२ * * ७।२२८: तैत्। स्। ६।३।१ * संस्कृतं स्यात् तच्छब्दत्वात्

* 7/227: E2: 5,420; E6: 3,32 * * 7/228: Tait. S. 6.3.1 * saṃskṛtaṃ syāt tacchabdatvāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकादशिन्यां श्रूय्ते, उपशयो यूपो भवतीति। तत्र संदेहः। किम् एतद् उपशयद्रव्यं संस्कृतम्, जोषणादयः संस्कारा अत्र कर्तव्याः, उत नेति। किं युक्तम्। संस्कृतं स्यत्। कर्तव्या अत्र जोषणादयः संस्काराः। कुतः। तच्छब्दत्वात्। अयं यूपशब्दः संस्कारनिमित्तः। स एषो ऽसत्सु संस्कारेषु नोपपद्यते। तस्मात् ते कार्या इति। भक्त्या वायज्ञशेषत्वाद् गुणानाम् अभिधानत्वात्

ekādaśinyāṃ śrūyte, upaśayo yūpo bhavatīti. tatra saṃdehaḥ. kim etad upaśayadravyaṃ saṃskṛtam, joṣaṇādayaḥ saṃskārā atra kartavyāḥ, uta neti. kiṃ yuktam. saṃskṛtaṃ syat. kartavyā atra joṣaṇādayaḥ saṃskārāḥ. kutaḥ. tacchabdatvāt. ayaṃ yūpaśabdaḥ saṃskāranimittaḥ. sa eṣo 'satsu saṃskāreṣu nopapadyate. tasmāt te kāryā iti. bhaktyā vāyajñaśeṣatvād guṇānām abhidhānatvāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* ७।२२९: ए२: निर्वर्तयतीति * * ७।२३०: ए२: ५,४२१; ए६: ३,३३ * * ७।२३१: ए१ हत् यूपसंस्काराणाम् इन् क्लम्मेर्न् * * ७।२३२: तैत्। स्। ५।५।८; औछ् श्भ् अद् म्स् ७।३।३५, ३६ * * ७।२३३: व्ग्ल्। ताण्ड्। ब्र्। १४।९।७ वैरूपपृष्ठम् * * ७।२३४: व्ग्ल्। ताण्ड्। ब्र्। १२।१०।१०: वैराजः पृष्ठः * * ७।२३५: ए२: उपतिष्ठत * कर्मणः पृष्ठशब्दः स्यात् तथाभूतोपदेशात्

* 7/229: E2: nirvartayatīti * * 7/230: E2: 5,421; E6: 3,33 * * 7/231: E1 hat yūpasaṃskārāṇām in Klammern * * 7/232: Tait. S. 5.5.8; auch ŚBh ad MS 7.3.35, 36 * * 7/233: Vgl. Tāṇḍ. Br. 14.9.7 vairūpapṛṣṭham * * 7/234: Vgl. Tāṇḍ. Br. 12.10.10: vairājaḥ pṛṣṭhaḥ * * 7/235: E2: upatiṣṭhata * karmaṇaḥ pṛṣṭhaśabdaḥ syāt tathābhūtopadeśāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* ७।२३६: ए२: कर्मणो वाचकः पृष्ठशब्दः * * ७।२३७: ए२: ५,४२२; ए६: ३,३३ * * ७।२३८: ए२: यथाभूतः * * ७।२३९: ए२: स * * ७।२४०: हिएर्ज़ु उन्द् ज़ुम् फ़ोल्गेन्देन् व्ग्ल्। अद् म्स् १।४।३ * * ७।२४१: ए२: यद्य् अत्रान्यार्थः * * ७।२४२: ए२: उपतिष्ठते * * ७।२४३: ए२: उपतिष्ठत * अभिधानोपदेशाद् वा विप्रतिषेधाद् द्रव्येषु पृष्ठशब्दः स्यात्

* 7/236: E2: karmaṇo vācakaḥ pṛṣṭhaśabdaḥ * * 7/237: E2: 5,422; E6: 3,33 * * 7/238: E2: yathābhūtaḥ * * 7/239: E2: sa * * 7/240: Hierzu und zum Folgenden vgl. ad MS 1.4.3 * * 7/241: E2: yady atrānyārthaḥ * * 7/242: E2: upatiṣṭhate * * 7/243: E2: upatiṣṭhata * abhidhānopadeśād vā vipratiṣedhād dravyeṣu pṛṣṭhaśabdaḥ syāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* ७।२४४: ए२: उपतिष्ठत * * ७।२४५: ए२: ऽभिधानार्थशक्यो * * ७।२४६: ए२: ५,४२३; ए६: ३,३४ * * ७।२४७: ए२ ओम्। भवति * * ७।२४८: ए२: उपतिष्ठत * * ७।२४९: ए२: ५,४२४; ए६: ३,३५ * इतिकर्तव्यताविधेर् यजतेः पूर्ववत्त्वम्

* 7/244: E2: upatiṣṭhata * * 7/245: E2: 'bhidhānārthaśakyo * * 7/246: E2: 5,423; E6: 3,34 * * 7/247: E2 om. bhavati * * 7/248: E2: upatiṣṭhata * * 7/249: E2: 5,424; E6: 3,35 * itikartavyatāvidher yajateḥ pūrvavattvam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* ७।२५०: ए२: चरूर् * * ७।२५१: व्ग्ल्। मैत्र्स्। २।२।२; तैत्। स्। २।३।२ * * ७।२५२: व्ग्ल्। अद् म्स् २।३।१४ * * ७।२५३: ए२: एतेषां * * ७।२५४: व्ग्ल्। अद् म्स् ६।१।३ * * ७।२५५: व्ग्ल्। मैत्र्स्। २।२।२; तैत्। स्। २।३।२ * * ७।२५६: आपस्त्श्स्। १०।२।१ * * ७।२५७: ए२: ईप्सिततमत्वस्य * * ७।२५८: ए२: ५,४२५; ए६: ३,३५ * * ७।२५९: ए२: यस्मान् नोक्ता * * ७।२६०: ए२: प्रज्ञातेतिकर्तव्यताको * * ७।२६१: ए२: अधर्मकात् * * ७।२६२: ए२: पादेन वा यथाकथंचिद् * * ७।२६३: ए२: देवताया * * ७।२६४: ए२: ५,४२६; ए६: ३,३६ * * ७।२६५: ए२: देवताया * * ७।२६६: ए६ ओम्। विकृतौ * स लौकिकः स्याद् दृष्टप्रवृत्तित्वात्

* 7/250: E2: carūr * * 7/251: Vgl. Maitr.S. 2.2.2; Tait. S. 2.3.2 * * 7/252: Vgl. ad MS 2.3.14 * * 7/253: E2: eteṣāṃ * * 7/254: Vgl. ad MS 6.1.3 * * 7/255: Vgl. Maitr.S. 2.2.2; Tait. S. 2.3.2 * * 7/256: Āpast.Ś.S. 10.2.1 * * 7/257: E2: īpsitatamatvasya * * 7/258: E2: 5,425; E6: 3,35 * * 7/259: E2: yasmān noktā * * 7/260: E2: prajñātetikartavyatāko * * 7/261: E2: adharmakāt * * 7/262: E2: pādena vā yathākathaṃcid * * 7/263: E2: devatāyā * * 7/264: E2: 5,426; E6: 3,36 * * 7/265: E2: devatāyā * * 7/266: E6 om. vikṛtau * sa laukikaḥ syād dṛṣṭapravṛttitvāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* ७।२६७: ए२: वैदिक्य् एवेति * * ७।२६८: ए२: आग्रहायणे कर्मणि * वचनात् तु ततो ऽन्यत्वम्

* 7/267: E2: vaidiky eveti * * 7/268: E2: āgrahāyaṇe karmaṇi * vacanāt tu tato 'nyatvam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* ७।२६९: ए२: ५,४२८; ए६: ३,३७ * लिङ्गेन वा नियम्येत लिङ्गस्य तद्गुणत्वात्

* 7/269: E2: 5,428; E6: 3,37 * liṅgena vā niyamyeta liṅgasya tadguṇatvāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* ७।२७०: ए२: प्रयाजे पर्याजे * * ७।२७१: तैत्। स्। २।३।२ * * ७।२७२: काठक स्। १५।५ * * ७।२७३: ए२: पितृयज्ञे, न होतारं * * ७।२७४: ए२: लिङ्गस्य सद्गुणत्वात् * अपि वान्यायपूर्वत्वाद् यत्र नित्यानुवादवचनानि स्युः

* 7/270: E2: prayāje paryāje * * 7/271: Tait. S. 2.3.2 * * 7/272: Kāṭhaka S. 15.5 * * 7/273: E2: pitṛyajñe, na hotāraṃ * * 7/274: E2: liṅgasya sadguṇatvāt * api vānyāyapūrvatvād yatra nityānuvādavacanāni syuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* ७।२७५: ए२: यत्र बर्हिस् तत्रैव * * ७।२७६: ए२: बर्हिष एतद् उच्यते * * ७।२७७: ए२: ५,४२८; ए६: ३,३७ * * ७।२७८: ए२: च युगपच् छक्यो वक्तुम् * मिथो विप्रतिषेधाच् च गुणानां यथार्थकल्पना स्यात्

* 7/275: E2: yatra barhis tatraiva * * 7/276: E2: barhiṣa etad ucyate * * 7/277: E2: 5,428; E6: 3,37 * * 7/278: E2: ca yugapac chakyo vaktum * mitho vipratiṣedhāc ca guṇānāṃ yathārthakalpanā syāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* ७।२८०: ए२ लिएस्त् वोर् म्स्७।४।७ नोछ्: तर्हि न प्रयाजाव् अन्वयति। प्रयाजेषु कृष्णलहोमं विधास्यति। न चासत्सु प्रयाजेषु कृष्णलहोमः शक्यः कर्तुम् इत्य् अर्थात् प्रयाजान् करिष्यतीति * * ७।२८१: अमर २।८।४६ * * ७।२८२: ए२: ५,४३०; ए६: ३,३९ * उत्पत्तीनां समत्वाद् वा यथाधिकारं भावः स्यात्

* 7/280: E2 liest vor MS7.4.7 noch: tarhi na prayājāv anvayati. prayājeṣu kṛṣṇalahomaṃ vidhāsyati. na cāsatsu prayājeṣu kṛṣṇalahomaḥ śakyaḥ kartum ity arthāt prayājān kariṣyatīti * * 7/281: Amara 2.8.46 * * 7/282: E2: 5,430; E6: 3,39 * utpattīnāṃ samatvād vā yathādhikāraṃ bhāvaḥ syāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* ७।२८३: ए२: यत्र * * ७।२८४: ए२: संस् तद्धर्मान् * * ७।२८५: व्ग्ल्। मैत्र्स्। २।२।२; तैत्। स्। २।३।२ * उत्पत्तिशेषवचनं च विप्रतिषिद्धम् एकस्मिन्

* 7/283: E2: yatra * * 7/284: E2: saṃs taddharmān * * 7/285: Vgl. Maitr.S. 2.2.2; Tait. S. 2.3.2 * utpattiśeṣavacanaṃ ca vipratiṣiddham ekasmin

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* ७।२८६: ए२: ५,४३१; ए६: ३,३९ * विध्यन्तो वा प्रकृतिवच् चोदनायां प्रवर्तेत, तथा हि लिङ्गदर्शनम्

* 7/286: E2: 5,431; E6: 3,39 * vidhyanto vā prakṛtivac codanāyāṃ pravarteta, tathā hi liṅgadarśanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* ७।२८७: महाभाष्य १।१।३।९२ * * ७।२८८: ए२: तस्याभ्याजेति विध्यादिः * * ७।२८९: तैत्। स्। ३।२।२ * * ७।२९०: ए२: अश्रुतः शब्दः कल्प्येत * * ७।२९१: वाज। स्। २४।२० * * ७।२९२: वाज। स्। २४।२० * * ७।२९३: ए२: ननु यदि * * ७।२९४: ए२: यो यस्य कर्मणः * लिङ्गहेतुत्वाद् अलिङ्गे लौकिकं स्यात्

* 7/287: Mahābhāṣya 1.1.3.92 * * 7/288: E2: tasyābhyājeti vidhyādiḥ * * 7/289: Tait. S. 3.2.2 * * 7/290: E2: aśrutaḥ śabdaḥ kalpyeta * * 7/291: Vāja. S. 24.20 * * 7/292: Vāja. S. 24.20 * * 7/293: E2: nanu yadi * * 7/294: E2: yo yasya karmaṇaḥ * liṅgahetutvād aliṅge laukikaṃ syāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* ७।२९५: ए२: ५,४३३; ए६: ३,४१ * लिङ्गस्य पूर्ववत्त्वाच् चोदनाशब्दसामान्याद् एकेनापि निरूप्येत यथा स्थालीपुलोकेन

* 7/295: E2: 5,433; E6: 3,41 * liṅgasya pūrvavattvāc codanāśabdasāmānyād ekenāpi nirūpyeta yathā sthālīpulokena

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* ७।२९६: ए२: लिङ्गवताम् अलिङ्गवतां * * ७।२९७: ए२: भागित्वस्यापूर्वेतिकर्तव्यतात्वं * * ७।२९८: ए२: असाव् इति ज्ञायते * * ७।२९९: ए२: ५,४३४; ए६: ३,४२ * * ७।३००: तुल्यं च साम्प्रदायिकम् (म्स् १।२।८) * द्वादशाहिकम् अहर्गणे तत्प्रकृतित्वाद् ऐकाहिकम् अधिकागमात् तदाख्यं स्याद् एकाहवत्

* 7/296: E2: liṅgavatām aliṅgavatāṃ * * 7/297: E2: bhāgitvasyāpūrvetikartavyatātvaṃ * * 7/298: E2: asāv iti jñāyate * * 7/299: E2: 5,434; E6: 3,42 * * 7/300: tulyaṃ ca sāmpradāyikam (MS 1.2.8) * dvādaśāhikam ahargaṇe tatprakṛtitvād aikāhikam adhikāgamāt tadākhyaṃ syād ekāhavat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* ७।३०१: ताण्ड्। ब्र्। ४।१।४,७ * * ७।३०२: ऐत्। ब्र्। १८।१५; तैत्। स्। ७।४।४ * * ७।३०३: अद् म्स् ८।१।१७ * * ७।३०४: म्स् ८।१।१७ * * ७।३०५: ए२: ५,४३५; ए६: ३,४२ * * ७।३०६: ताण्ड्। ब्र्। ५।८।४ * * ७।३०७: ए२: गौरिवीतम् * * ७।३०८: ऐत्। ब्र्। १८।१५ * * ७।३०९: ताण्ड्। ब्र्। १६।५।२४ * * ७।३१०: व्ग्ल्। अद् म्स् ७।३।६ फ़्फ़् * लिङ्गाच् च

* 7/301: Tāṇḍ. Br. 4.1.4,7 * * 7/302: Ait. Br. 18.15; Tait. S. 7.4.4 * * 7/303: Ad MS 8.1.17 * * 7/304: MS 8.1.17 * * 7/305: E2: 5,435; E6: 3,42 * * 7/306: Tāṇḍ. Br. 5.8.4 * * 7/307: E2: gaurivītam * * 7/308: Ait. Br. 18.15 * * 7/309: Tāṇḍ. Br. 16.5.24 * * 7/310: Vgl. ad MS 7.3.6 ff * liṅgāc ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* ७।३११: तैत्। स्। ७।४।९ * * ७।३१२: ए२: त्र्युपसत्त्वं * * ७।३१३: तैत्। स्। ६।२।५ * * ७।३१४: ए२: अप्रियं * * ७।३१५: तैत्। ब्र्। १।२।५।३ * * ७।३१६: ए२: ५,४३६; ए६: ३,४३ * * ७।३१७: ए२: कुर्वत इति * न वा क्रत्वभिधानाद् अधिकानाम् अशब्दत्वम्

* 7/311: Tait. S. 7.4.9 * * 7/312: E2: tryupasattvaṃ * * 7/313: Tait. S. 6.2.5 * * 7/314: E2: apriyaṃ * * 7/315: Tait. Br. 1.2.5.3 * * 7/316: E2: 5,436; E6: 3,43 * * 7/317: E2: kurvata iti * na vā kratvabhidhānād adhikānām aśabdatvam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* ७।३१८: म्स् १।४।२ * * ७।३१९: ए२: ५,४३७; ए६: ३,४४ * लिङ्गं संघातधर्मः स्यात् तदर्थापत्तेर् द्रव्यवत्

* 7/318: MS 1.4.2 * * 7/319: E2: 5,437; E6: 3,44 * liṅgaṃ saṃghātadharmaḥ syāt tadarthāpatter dravyavat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* ७।३२०: ए२: तत्कार्यापन्नेषु नीवारेषु प्रतिनिधिभूतेषु * न वार्थधर्मत्वात् संघातस्य गुणत्वात्

* 7/320: E2: tatkāryāpanneṣu nīvāreṣu pratinidhibhūteṣu * na vārthadharmatvāt saṃghātasya guṇatvāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* ७।३२३: ए२: यच् चोक्तम् * प्रवृत्त्या नियतस्य लिङ्गदर्शनम्

* 7/323: E2: yac coktam * pravṛttyā niyatasya liṅgadarśanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* ७।३२४: ए२: कारणं * * ७।३२५: ए२: तस्मान् मुख्यया * * ७।३२६: म्स् १२।२।२४ * * ७।३२७: म्स् १२।२।२५ * * ७।३२८: ए२: ५,४३९; ए६: ३,४५ * विहारदर्शनं विशिष्टस्यानारभ्यवादानां प्रकृत्यर्थत्वात्

* 7/324: E2: kāraṇaṃ * * 7/325: E2: tasmān mukhyayā * * 7/326: MS 12.2.24 * * 7/327: MS 12.2.25 * * 7/328: E2: 5,439; E6: 3,45 * vihāradarśanaṃ viśiṣṭasyānārabhyavādānāṃ prakṛtyarthatvāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.