अत्रैवोदाहरणम् आह -- कृत्तिकोदयम् इति। यत्र हि कृत्तिकोदयं दृष्ट्वा रोहिण्यासत्तिः कथ्यते -- अनन्तरम् उदेष्यति रोहिणीति, तस्मिन्न् अनुमाने विशेषस्यैव विशेषेण व्याप्तिः। न हि तयोस् सामान्यम् अस्ति। व्यक्तिभेदे प्रमाणाभावात्। प्रत्यभिज्ञायते हि सैवेयं कृत्तिका, सैवेयं रोहिणीति। कथम् अन्या भविष्यति। अतस् सिद्धं विशेषयोर् एवात्र व्याप्तिर् इति। यदि तर्हि व्याप्तिर् अनुमानाङ्गम्, अस्ति खल्व् असौ हिंसात्वस्याधर्मत्वेन बाह्यहिंसास्व् इत्य् अतः क्रताव् अपि हिंसात्वाद् अधर्मत्वम् अनुमीयते। तत्र ३,२० दैक्षपशुहिंसादीनाम् अधर्मत्वं प्रसज्येतेत्य् अत आह -- व्याप्तेश् चेति द्वयेन। अयम् अभिप्रायः -- सत्यम् आपाताद् भवति भ्रमः, यथा किल हिंसात्वमात्रानुबन्ध्यधर्मत्वम् इति। न त्व् एतद् एवम्। निर्ज्ञातेन ह्य् अधर्मत्वेन हिंसात्वं व्याप्यते। न च शास्त्रादृते तज्ज्ञानोपायस् सम्भवति। न च हिंसात्वमात्रम् अनर्थसाधनम् इति शास्त्रम् अस्ति। विशेषहिंसाया विहितत्वात्। विध्यवरुद्धविषये च प्रतिषेधानवकाशात्। प्रतिषेधम् अन्तरेण चानर्थसाधनत्वज्ञानोपायाभावात्। अतः परिहृत्यापवादविषयम् उत्सर्गो ऽभिनिविशत इति हिंसान्तराणि न हिंस्याद् इति प्रतिषेधो ऽवलम्बते। एवं च यद्य् अपि बाह्यहिंसासु हिंसात्वाधर्मत्वयोस् साहित्यम् अवगतं, तथापि न हिंसात्वम् अधर्मत्वप्रयोजकम्। किन् तु निषिद्धत्वम्। असत्य् अपि हिंसात्वे निषिद्धत्वमात्रेण सुरापानादाव् अधर्मत्वसिद्धेः। अतो य एवास्मिन् सत्य् एवास्य भवितुं शक्तिर् अस्ति इत्य् अनेन रूपेण निरूप्यते। व्याप्यतयावगम्यत इति यावत्। स एव धर्मः प्रयोजक इत्य् उच्यते। परप्रयुक्तव्याप्त्युपजीविनस् तु हिंसात्वादयः, न तैर् अधर्मत्वादिव्यापकांशो ऽवधारयितुं शक्यते। न हि बाह्यहिंसा हिंसेत्य् एवाधर्मः, किन् तु निषिद्धेति। अतो न क्वचिद् विहितानां दैक्षपश्वादिहिंसानाम् अधर्मत्वम् इति
atraivodāharaṇam āha -- kṛttikodayam iti. yatra hi kṛttikodayaṃ dṛṣṭvā rohiṇyāsattiḥ kathyate -- anantaram udeṣyati rohiṇīti, tasminn anumāne viśeṣasyaiva viśeṣeṇa vyāptiḥ. na hi tayos sāmānyam asti. vyaktibhede pramāṇābhāvāt. pratyabhijñāyate hi saiveyaṃ kṛttikā, saiveyaṃ rohiṇīti. katham anyā bhaviṣyati. atas siddhaṃ viśeṣayor evātra vyāptir iti. yadi tarhi vyāptir anumānāṅgam, asti khalv asau hiṃsātvasyādharmatvena bāhyahiṃsāsv ity ataḥ kratāv api hiṃsātvād adharmatvam anumīyate. tatra 3,20 daikṣapaśuhiṃsādīnām adharmatvaṃ prasajyetety ata āha -- vyāpteś ceti dvayena. ayam abhiprāyaḥ -- satyam āpātād bhavati bhramaḥ, yathā kila hiṃsātvamātrānubandhyadharmatvam iti. na tv etad evam. nirjñātena hy adharmatvena hiṃsātvaṃ vyāpyate. na ca śāstrādṛte tajjñānopāyas sambhavati. na ca hiṃsātvamātram anarthasādhanam iti śāstram asti. viśeṣahiṃsāyā vihitatvāt. vidhyavaruddhaviṣaye ca pratiṣedhānavakāśāt. pratiṣedham antareṇa cānarthasādhanatvajñānopāyābhāvāt. ataḥ parihṛtyāpavādaviṣayam utsargo 'bhiniviśata iti hiṃsāntarāṇi na hiṃsyād iti pratiṣedho 'valambate. evaṃ ca yady api bāhyahiṃsāsu hiṃsātvādharmatvayos sāhityam avagataṃ, tathāpi na hiṃsātvam adharmatvaprayojakam. kin tu niṣiddhatvam. asaty api hiṃsātve niṣiddhatvamātreṇa surāpānādāv adharmatvasiddheḥ. ato ya evāsmin saty evāsya bhavituṃ śaktir asti ity anena rūpeṇa nirūpyate. vyāpyatayāvagamyata iti yāvat. sa eva dharmaḥ prayojaka ity ucyate. paraprayuktavyāptyupajīvinas tu hiṃsātvādayaḥ, na tair adharmatvādivyāpakāṃśo 'vadhārayituṃ śakyate. na hi bāhyahiṃsā hiṃsety evādharmaḥ, kin tu niṣiddheti. ato na kvacid vihitānāṃ daikṣapaśvādihiṃsānām adharmatvam iti
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.