एवं तावद्धेतुदोषाव् उक्तौ। इदानीं दृष्टान्तदोषं दर्शयति -- न चेति। विषयानुरूपफलदायिता ह्य् अत्र साध्यते। दाने च सम्प्रदानं विषयः। न च दानं दातरि तदनुरूपं फलम् अभिनिष्पादयति, ततो विशिष्टतमस्य महतो ऽभ्युदयस्य दातरि निष्पत्तेः। अल्पा हि प्रीतिर् गां गृहीतवतो भवति। दातुस् तु तां पात्रसात्कृतवतः सवत्सरोमसम्मितानि तानि वत्सराणि स्वर्गो भवतीति शास्त्रानुसारेणावगम्यते। क्वचित् तु समद्विगुणसाहस्रानन्तानि फलान्य् अब्राह्मणब्राह्मणश्रोत्रियवेदपारगेभ्यः इति साध्यहीनो दृष्टान्त इति। अपि चैकार्थेनैव साध्यपदेन पक्षसपक्षयोर् व्याप्तिः कथ्यते। इह च दृष्टान्ते दाने सम्प्रदानं विषयशब्दस्यार्थः। हिंसने तु हिंस्यमानं कर्म। न चैतद् युक्तम् इत्यभिप्रायेणाह -- सम्प्रदानम् इति वैषम्यमन्तेन। यदि तु वैषम्यपरिहारार्थं पक्षे ऽपि सम्प्रदानम् एव विषयशब्दस्यार्थो भवेत्, ततः सिसाधयिषितानर्थविपरीतप्रतिज्ञानाद् विरुद्धः पक्षो भवेद् इत्य् आह -- सम्प्रदाने इति। विरुद्धताम् एव स्फुटयति -- प्रीयत इति। अग्नीषोमदेवतासम्प्रदानको हि पशुयागः। तत्र चाग्नीषोमौ देवता[५६१]प्रीयते[५६२]इति विषयानुरूपफलप्रतिज्ञाने हिंसाकर्तुर् अपि प्रीतिकरी हिंसेति प्रतिज्ञातं भवेत्। एवञ् च नानर्थकरत्वं सिध्यति, प्रीतिफलस्यानर्थत्वासम्भवात्। अतो विरुद्धः पक्षो भवेद् इति। किं पुनर् इदं देवताधिकरणविपरीतविग्रहवत्त्वम् इहाभिप्रेत्य देवता[५६३]प्रीयत[५६४]इत्य् उच्यते। यद्य् अपि अनिराकरणात्मकं सम्प्रदानं देवता स्यात्, तथापि नासौ प्रीयते। १,१८५ श्रुतिसमवायित्वात् कर्मसु। अत आह -- इति स्थितं तवेति। सत्यं, नायं सिद्धान्तः। तव तु साङ्ख्यस्य स्थितम् इदं[५६५]यद् देवता प्रीयत इति। अतस् ते पक्षो विरुद्ध इति
evaṃ tāvaddhetudoṣāv uktau. idānīṃ dṛṣṭāntadoṣaṃ darśayati -- na ceti. viṣayānurūpaphaladāyitā hy atra sādhyate. dāne ca sampradānaṃ viṣayaḥ. na ca dānaṃ dātari tadanurūpaṃ phalam abhiniṣpādayati, tato viśiṣṭatamasya mahato 'bhyudayasya dātari niṣpatteḥ. alpā hi prītir gāṃ gṛhītavato bhavati. dātus tu tāṃ pātrasātkṛtavataḥ savatsaromasammitāni tāni vatsarāṇi svargo bhavatīti śāstrānusāreṇāvagamyate. kvacit tu samadviguṇasāhasrānantāni phalāny abrāhmaṇabrāhmaṇaśrotriyavedapāragebhyaḥ iti sādhyahīno dṛṣṭānta iti. api caikārthenaiva sādhyapadena pakṣasapakṣayor vyāptiḥ kathyate. iha ca dṛṣṭānte dāne sampradānaṃ viṣayaśabdasyārthaḥ. hiṃsane tu hiṃsyamānaṃ karma. na caitad yuktam ityabhiprāyeṇāha -- sampradānam iti vaiṣamyamantena. yadi tu vaiṣamyaparihārārthaṃ pakṣe 'pi sampradānam eva viṣayaśabdasyārtho bhavet, tataḥ sisādhayiṣitānarthaviparītapratijñānād viruddhaḥ pakṣo bhaved ity āha -- sampradāne iti. viruddhatām eva sphuṭayati -- prīyata iti. agnīṣomadevatāsampradānako hi paśuyāgaḥ. tatra cāgnīṣomau devatā[561]prīyate[562]iti viṣayānurūpaphalapratijñāne hiṃsākartur api prītikarī hiṃseti pratijñātaṃ bhavet. evañ ca nānarthakaratvaṃ sidhyati, prītiphalasyānarthatvāsambhavāt. ato viruddhaḥ pakṣo bhaved iti. kiṃ punar idaṃ devatādhikaraṇaviparītavigrahavattvam ihābhipretya devatā[563]prīyata[564]ity ucyate. yady api anirākaraṇātmakaṃ sampradānaṃ devatā syāt, tathāpi nāsau prīyate. 1,185 śrutisamavāyitvāt karmasu. ata āha -- iti sthitaṃ taveti. satyaṃ, nāyaṃ siddhāntaḥ. tava tu sāṅkhyasya sthitam idaṃ[565]yad devatā prīyata iti. atas te pakṣo viruddha iti
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.