अनभ्युपगमात् । द्वितीये किमसावाकाशस्वरूपमेवाथार्थान्तरम् । आद्यो ऽन्त्ये ऽन्तर्भवति । द्वितीयो ऽप्यभ्युपगमविरुद्धः । औपाधिकाङ्गीकारे त्वात्माश्रयादिकम् । न द्वितीयः । भेरीसंयोगस्यापि तथात्वापत्तेः । तथाच सर्वत्र शब्दोपलब्धिप्रसङ्गात् । अतः परमाणुसंयोगार्थमाकाशो ऽणुरभ्युपगन्तव्य इति व्यभिचारश्च । न द्वितीयः । परस्परविरोधादन्यत्र सर्वत्र । स हि सर्वत्र सहानवस्थानदर्शनाद्वा कल्पनीयः । उत क्वचित् । किं वा विमतिपदादन्यत्र सर्वत्र । नाद्यः । ब्रह्मणि श्रुत्यादिना सहावस्थानस्य दर्शनात् । न द्वितीयः । आकाशमनसोः परस्परपरिहारेण वर्तमानयोरपि भूतत्वमूर्तत्वयोर्विरोधाभावात् । अन्यथा पृथिव्यादौ तदुभयं न स्यात् । न तृतीयः । नित्यत्वज्ञानत्वयोरशरीरत्वकर्तृत्वयोश्चान्यत्र सर्वत्र सहानवस्थितयोरीश्वरबुद्धावीश्वरे च समावेशाभावप्रसङ्गात् । *४,३१फ़्।* किञ्च । संयोगादीनां प्रदेशवृत्तित्वमङ्गीकुर्वता न तावत्प्रदेशवृत्तित्वमवयववृत्तित्वमङ्गीकर्तुमुचितम् । आकाशादीनां तदभावात् । अन्यधर्मस्यान्यवृत्तित्वाभ्युपगमे ऽतिप्रसङ्गाच्च । किन्तु स्वात्यन्ताभावसमानाधिकरणत्वमेव वक्तव्यम् । तथाच भावाभावयोरन्यत्र सर्वत्र सहानवस्थितं कथं विरोधो न भवेत् । दर्शनादिति चेत्समं प्रकृते ऽपि । तस्मादन्यत्र सर्वत्र सहानवस्थितं कथं नाम सहावतिष्ठत इत्येवं प्रश्नमात्रमवशिष्यते । तत्र वस्तुस्वभाव एव तादृश इति परिहारः । न चैवमतिप्रसङ्गः । प्रमाणभावाभावाभ्यां तद्व्युदासात् । एवं सति वाक्यव्यवस्था न क्वाप्याश्रयणीयेति चेन्न । प्रमाणस्वरूपावधारणे त्वेवमेतदित्यङ्गीकारात् । अत एव न मीमांसावैयर्थ्यमिति । *४,३४* एवं तावदस्थूलादिपदानामणुत्वाद्यभिधायकत्वपक्षमुपादाय श्रुतेर्ब्रह्मविषयत्वमुपपादितम् । इदानीं स्थूलत्वादिनिवृत्तिपरत्वे ऽपि न दाष इत्येवंपरतया सूत्रं व्याचष्टे अन्येति ॥ अन्यवस्तुस्वभावानां स्थौल्यादीनामपाकृतिम् । नारायणे श्रुतिर्वक्ति नतु तस्यास्वभावताम्
anabhyupagamāt / dvitīye kimasāvākāśasvarūpamevāthārthāntaram / ādyo 'ntye 'ntarbhavati / dvitīyo 'pyabhyupagamaviruddhaḥ / aupādhikāṅgīkāre tvātmāśrayādikam / na dvitīyaḥ / bherīsaṃyogasyāpi tathātvāpatteḥ / tathāca sarvatra śabdopalabdhiprasaṅgāt / ataḥ paramāṇusaṃyogārthamākāśo 'ṇurabhyupagantavya iti vyabhicāraśca / na dvitīyaḥ / parasparavirodhādanyatra sarvatra / sa hi sarvatra sahānavasthānadarśanādvā kalpanīyaḥ / uta kvacit / kiṃ vā vimatipadādanyatra sarvatra / nādyaḥ / brahmaṇi śrutyādinā sahāvasthānasya darśanāt / na dvitīyaḥ / ākāśamanasoḥ parasparaparihāreṇa vartamānayorapi bhūtatvamūrtatvayorvirodhābhāvāt / anyathā pṛthivyādau tadubhayaṃ na syāt / na tṛtīyaḥ / nityatvajñānatvayoraśarīratvakartṛtvayoścānyatra sarvatra sahānavasthitayorīśvarabuddhāvīśvare ca samāveśābhāvaprasaṅgāt / *4,31f.* kiñca / saṃyogādīnāṃ pradeśavṛttitvamaṅgīkurvatā na tāvatpradeśavṛttitvamavayavavṛttitvamaṅgīkartumucitam / ākāśādīnāṃ tadabhāvāt / anyadharmasyānyavṛttitvābhyupagame 'tiprasaṅgācca / kintu svātyantābhāvasamānādhikaraṇatvameva vaktavyam / tathāca bhāvābhāvayoranyatra sarvatra sahānavasthitaṃ kathaṃ virodho na bhavet / darśanāditi cetsamaṃ prakṛte 'pi / tasmādanyatra sarvatra sahānavasthitaṃ kathaṃ nāma sahāvatiṣṭhata ityevaṃ praśnamātramavaśiṣyate / tatra vastusvabhāva eva tādṛśa iti parihāraḥ / na caivamatiprasaṅgaḥ / pramāṇabhāvābhāvābhyāṃ tadvyudāsāt / evaṃ sati vākyavyavasthā na kvāpyāśrayaṇīyeti cenna / pramāṇasvarūpāvadhāraṇe tvevametadityaṅgīkārāt / ata eva na mīmāṃsāvaiyarthyamiti / *4,34* evaṃ tāvadasthūlādipadānāmaṇutvādyabhidhāyakatvapakṣamupādāya śruterbrahmaviṣayatvamupapāditam / idānīṃ sthūlatvādinivṛttiparatve 'pi na dāṣa ityevaṃparatayā sūtraṃ vyācaṣṭe anyeti // anyavastusvabhāvānāṃ sthaulyādīnāmapākṛtim / nārāyaṇe śrutirvakti natu tasyāsvabhāvatām
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.