परीक्षायां चेन्द्रियलिङ्गशब्दजायां पूर्वन्यायेन परीक्षान्तरमनुसरति यावत्साक्षात्स्वविषये सुखादाववतरति । नच स्वात्मन्यनेन कदाप्यन्यथाभावो ऽवगत इति सन्देहाभावात्परीक्षानुसरणान्निवर्तते । नहि ज्ञानस्वरूपं प्रामाण्यं च विषयीकर्तुं स्वमहिम्नैव शक्नोति । तस्य तु मानस्या दोषशङ्कया प्रामाण्यग्रहणशक्तिः प्रतिबद्धा । अतो व्यवस्थैव तत्स्पृशति । न त्ववधारणस्येष्ये । परीक्षया च प्रतिबन्धे ऽपगते निजयैव शक्त्या प्रामाण्यमवधारयति । नचास्य व्युत्पादनस्याप्रामाण्ये ऽपि समत्वात्तस्यापि स्वतो ग्रहणमिति वाच्यम् । वैषम्यात् । प्रामाण्यावधारणे हि परीक्षायाः प्रतिबन्धकनिवर्तकत्वमात्रं शक्यते ऽवधारयितुम् । प्रतिबन्धकरहिते साक्षिप्रामाण्यग्रहे तदनपेक्षणात् । सहकारित्वे हि सर्वत्र तदपेक्षा स्यात् । तथा चानवस्थेत्युक्तम् । अन्यथा कारणत्वं व्याहन्येत । न चाप्रामाण्यं क्वापि परीक्षानपेक्षेण साक्षिणा निश्चितचरम् । येन प्रतिबन्धकनिवर्तकत्वं तस्याः प्रतीमः । किन्तु सार्वत्रिकत्वात्कारणत्वमेव । प्रतिबन्धकस्य सार्वत्रिकत्वादन्यथासिद्धं सार्वत्रिकत्वमिति चेन्न । प्रतिबन्धकनिवृत्तावप्रामाण्यग(हे)हणे च परीक्षायाः कारणत्वोपपत्तेः । एवं सति गौरवमिति चेन्न । विशेषावधारणाया अशक्यत्वस्यैव कल्पकाभावात् । तथापि परीक्षान्वयव्यतिरेकानुविधायि(यक)त्वस्यान्यथासिद्धिः शङ्कयत इति चेत् (न) । प्रतिबन्धकस्य सार्वत्रिकतायाः क्वाप्यदर्शनेनान्यथासिद्धिशङ्कानिरासात् । अन्यथा सर्वत्र सहकारिणां तथात्वं स्यात् । यदि ज्ञानग्राहकातिरिक्तस्य यथाकथमपि प्रवेशात्प्रामाण्यस्य परतस्त्वमिति मतम्, तदा साक्षिण एव स्वतःप्रामाण्यमन्यस्य परत इत्यङ्गीकारे ऽपि न कश्चिद्विरोध इति सङ्क्षेपः । विस्तरस्तु स्वयम्(एव)आचार्येण वक्ष्यते । *४,५७३* अथ मतम् । साक्षी प्रत्यक्षादीनां प्रामाण्यं गृह्णन्नपि कतिपयकालकतिपयपुरुषसम्बन्धिबन्धिवैधुर्यरूपमेव । न पुनरस्य कदाचित्कुत्रापि केनापि स्वार्थव्यभिचारो न भविष्यतीत्येवंरूपम् । तत्कथं तेनात्यन्तिकबाधाभावलक्षणं सत्यत्वं विश्वस्य सिद्धयेदित्यत आह अन्यथेति ॥ अन्यथा श्रुतियुक्तयादिप्रमाणैश्च सहैव तु । अकस्माद् विनिवृत्तिश्च किं विश्वस्य न शङ्कयते
parīkṣāyāṃ cendriyaliṅgaśabdajāyāṃ pūrvanyāyena parīkṣāntaramanusarati yāvatsākṣātsvaviṣaye sukhādāvavatarati / naca svātmanyanena kadāpyanyathābhāvo 'vagata iti sandehābhāvātparīkṣānusaraṇānnivartate / nahi jñānasvarūpaṃ prāmāṇyaṃ ca viṣayīkartuṃ svamahimnaiva śaknoti / tasya tu mānasyā doṣaśaṅkayā prāmāṇyagrahaṇaśaktiḥ pratibaddhā / ato vyavasthaiva tatspṛśati / na tvavadhāraṇasyeṣye / parīkṣayā ca pratibandhe 'pagate nijayaiva śaktyā prāmāṇyamavadhārayati / nacāsya vyutpādanasyāprāmāṇye 'pi samatvāttasyāpi svato grahaṇamiti vācyam / vaiṣamyāt / prāmāṇyāvadhāraṇe hi parīkṣāyāḥ pratibandhakanivartakatvamātraṃ śakyate 'vadhārayitum / pratibandhakarahite sākṣiprāmāṇyagrahe tadanapekṣaṇāt / sahakāritve hi sarvatra tadapekṣā syāt / tathā cānavasthetyuktam / anyathā kāraṇatvaṃ vyāhanyeta / na cāprāmāṇyaṃ kvāpi parīkṣānapekṣeṇa sākṣiṇā niścitacaram / yena pratibandhakanivartakatvaṃ tasyāḥ pratīmaḥ / kintu sārvatrikatvātkāraṇatvameva / pratibandhakasya sārvatrikatvādanyathāsiddhaṃ sārvatrikatvamiti cenna / pratibandhakanivṛttāvaprāmāṇyaga(he)haṇe ca parīkṣāyāḥ kāraṇatvopapatteḥ / evaṃ sati gauravamiti cenna / viśeṣāvadhāraṇāyā aśakyatvasyaiva kalpakābhāvāt / tathāpi parīkṣānvayavyatirekānuvidhāyi(yaka)tvasyānyathāsiddhiḥ śaṅkayata iti cet (na) / pratibandhakasya sārvatrikatāyāḥ kvāpyadarśanenānyathāsiddhiśaṅkānirāsāt / anyathā sarvatra sahakāriṇāṃ tathātvaṃ syāt / yadi jñānagrāhakātiriktasya yathākathamapi praveśātprāmāṇyasya paratastvamiti matam, tadā sākṣiṇa eva svataḥprāmāṇyamanyasya parata ityaṅgīkāre 'pi na kaścidvirodha iti saṅkṣepaḥ / vistarastu svayam(eva)ācāryeṇa vakṣyate / *4,573* atha matam / sākṣī pratyakṣādīnāṃ prāmāṇyaṃ gṛhṇannapi katipayakālakatipayapuruṣasambandhibandhivaidhuryarūpameva / na punarasya kadācitkutrāpi kenāpi svārthavyabhicāro na bhaviṣyatītyevaṃrūpam / tatkathaṃ tenātyantikabādhābhāvalakṣaṇaṃ satyatvaṃ viśvasya siddhayedityata āha anyatheti // anyathā śrutiyuktayādipramāṇaiśca sahaiva tu / akasmād vinivṛttiśca kiṃ viśvasya na śaṅkayate
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.