अङ्गीकृतं तत् पितृवन् ॥। एवं हि वदता पितुरिव पुत्रजन्मनि जगदुत्पत्तौ ब्रह्मणो ऽपायावधित्वलक्षणमपादानत्वमिष्यं स्यात् । सर्वथा निर्विकारस्य ब्रह्मणो विकारिप्रधानशरीरकस्य तदधिष्ठातृत्वेनापादानतयोदितत्वात् । एवंभूतं चोपादानत्वम् (ब्रह्मणः) अस्माभिरप्यङ्गीकृतमेवेति नात्रास्माकं प्रद्वेषः । *४,३०३* ननूपादानत्वं चेद्ब्रह्मणो ऽङ्गीकृतं कथं तर्हि तन्निराकरणमित्यत आह न त्विति ॥ ॥। नतु विश्वात्मना भवः शुद्धचैतन्यस्यैव ब्रह्मणो विश्वात्मना भवो भास्कराद्यभ्युपगतो नास्माभिर(ङ्गीक्रिय)भ्युपगम्यते । अतस्तन्निराकरणमुपपन्नमि(मेवे)ति । अत्रायमभिसन्धिः । यद्यपि परव्युत्पादितं जगदुपादानत्वं ब्रह्मणो नास्माकमर्थतो विरोधि । तथापि नैतेषां सूत्राणामर्थः । तथाहि । किमत्रास्य व्युत्पादनस्य प्रयोजनम् । न तावद्भास्करस्येव निमित्तोपादानभेदनिराकरणम् । प्रधानस्योपादानतयाङ्गीकृतत्वात् । विकारिवस्त्वधिष्ठातृत्वमेव मुख्यमुपादानत्वमिति चेन्न । लोकविरोधात् । लोकव्यवहारानुसारेण हि परीक्षकैर्लक्षणं कार्यम् । नतु स्वाभिप्रायानुसारेण लोकव्यवहारो नियन्तव्यः । लोके च विक्रियावदुपादान(मु)मित्युच्यते । अथ पातञ्जलाः प्रधानस्यैव स्वातन्त्र्येण जगदुपादानत्वम् ईश्वरस्य तु तदनुग्राहकत्वमेवेति मन्यन्ते । तन्निरासार्थं ब्रह्मशरीरतया ब्रह्मात्मकमेव प्रधानम् । तदीयमुपादानत्वमपि ब्रह्मण एवेत्यत्र व्युत्पाद्यत इति ब्रूषे । तदानवसरदुःस्थत्वम्, अस्य समयपादे कर्तव्यत्वात् । करिष्यते च"अन्यत्राभावात्ऽ; इति । तस्मान्नेदं सूत्रतात्पर्यमिति । *४,३०४* पितृत्वादित्युक्तं दृष्टान्तममृष्टमाणो ब्रह्मपरिणामवादी वदति"पिता पुत्रस्योपादानमेवातो नायं दृष्टान्तो युक्तःऽ; इति, तत्राह न चेति ॥ न चोर्णनाभिजनितृमातृणां च विकारिता
aṅgīkṛtaṃ tat pitṛvan ... evaṃ hi vadatā pituriva putrajanmani jagadutpattau brahmaṇo 'pāyāvadhitvalakṣaṇamapādānatvamiṣyaṃ syāt / sarvathā nirvikārasya brahmaṇo vikāripradhānaśarīrakasya tadadhiṣṭhātṛtvenāpādānatayoditatvāt / evaṃbhūtaṃ copādānatvam (brahmaṇaḥ) asmābhirapyaṅgīkṛtameveti nātrāsmākaṃ pradveṣaḥ / *4,303* nanūpādānatvaṃ cedbrahmaṇo 'ṅgīkṛtaṃ kathaṃ tarhi tannirākaraṇamityata āha na tviti // ... natu viśvātmanā bhavaḥ śuddhacaitanyasyaiva brahmaṇo viśvātmanā bhavo bhāskarādyabhyupagato nāsmābhira(ṅgīkriya)bhyupagamyate / atastannirākaraṇamupapannami(meve)ti / atrāyamabhisandhiḥ / yadyapi paravyutpāditaṃ jagadupādānatvaṃ brahmaṇo nāsmākamarthato virodhi / tathāpi naiteṣāṃ sūtrāṇāmarthaḥ / tathāhi / kimatrāsya vyutpādanasya prayojanam / na tāvadbhāskarasyeva nimittopādānabhedanirākaraṇam / pradhānasyopādānatayāṅgīkṛtatvāt / vikārivastvadhiṣṭhātṛtvameva mukhyamupādānatvamiti cenna / lokavirodhāt / lokavyavahārānusāreṇa hi parīkṣakairlakṣaṇaṃ kāryam / natu svābhiprāyānusāreṇa lokavyavahāro niyantavyaḥ / loke ca vikriyāvadupādāna(mu)mityucyate / atha pātañjalāḥ pradhānasyaiva svātantryeṇa jagadupādānatvam īśvarasya tu tadanugrāhakatvameveti manyante / tannirāsārthaṃ brahmaśarīratayā brahmātmakameva pradhānam / tadīyamupādānatvamapi brahmaṇa evetyatra vyutpādyata iti brūṣe / tadānavasaraduḥsthatvam, asya samayapāde kartavyatvāt / kariṣyate ca"anyatrābhāvāt'; iti / tasmānnedaṃ sūtratātparyamiti / *4,304* pitṛtvādityuktaṃ dṛṣṭāntamamṛṣṭamāṇo brahmapariṇāmavādī vadati"pitā putrasyopādānamevāto nāyaṃ dṛṣṭānto yuktaḥ'; iti, tatrāha na ceti // na corṇanābhijanitṛmātṛṇāṃ ca vikāritā
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.