यस्य क्षीरस्य विकारो यद्दधि तस्मात्क्षीरादन्यता तस्य दध्नः केनापि क्वापि न दृश्यत इत्यर्थः । एवमन्यतादर्शनस्य सिद्धा विकारविकारिभावाद्वयावृत्तिः । ततः किमित्यत आह सर्वज्ञादिति ॥ सर्वज्ञाद् ब्रह्मणो ऽन्यत्वं जगतो ह्यनुभूयते हिशब्दो यस्मादित्यर्थे । तस्मान्न तयोर्विकारविकारिभाव इति शेषः । अयमत्र प्रयोगः । जगत् ब्रह्मविकारो न भवति ततो ऽन्यत्वेनोपलभ्यमानत्वात् । यो यतो ऽन्यत्वेनोपलभ्यते न स तद्विकारो यथा घटः पटस्य । यश्च यद्विकारो नासौ ततो ऽन्यत्वेनोपलभ्यते, यथा दधि क्षीरादिति । *४,३१७* यद्वा जगद्ब्रह्मणी नान्योन्यविकारविकारिणी । अन्योन्यमन्यत्वेनोपलभ्यमानत्वात् । घटपटवदिति प्रयोगः । नचायमसिद्धो हेतुः, यः सवर्ज्ञ इति ब्रह्मणः सर्वज्ञत्वश्रवणात् । ज्ञानकार्यस्य सर्वथाप्यनुपलम्भेन जगतो ज्ञानाभावानुमानात् । विरुद्धधर्माधिकरणयोश्चान्योन्यमन्यत्वोपलम्भनियमादिति भावेनोक्तम् सर्वज्ञादिति ॥ ननु विकारविकारिणोर्भेदाभ्युपगमात् कथमयं हेतुरिति चेन्न, भेदेनैवोपलम्भस्य हेतुत्वात् । तत्किं त्वदभ्युपगममात्रेण घटपटयोरभेदः, उतोपलम्भात् । नाद्यः, मदभ्युपगमेन शुद्धभेदस्यैव ग्राह्यत्वात् । न द्वितीयः । असिद्धेः । अभेदानुपलम्भो वा हेतुत्वेन विवक्षितः । *४,३१८* नन्वयमसिद्धो हेतुः । जगत् ब्रह्मणाभिन्नं सत्त्वाद्ब्रह्मवदित्यनुमानेनाभेदोपलम्भादिति चे(त्)न्न । खर्वं स्वर्णेनाभिन्नं, सत्त्वात्स्वणर्वदित्याभासमानयोगक्षेमत्वादित्याह अभेद इति ॥ अभेदः सत्त्वमात्रेण स्याद् खर्वस्वणयोरपि
yasya kṣīrasya vikāro yaddadhi tasmātkṣīrādanyatā tasya dadhnaḥ kenāpi kvāpi na dṛśyata ityarthaḥ / evamanyatādarśanasya siddhā vikāravikāribhāvādvayāvṛttiḥ / tataḥ kimityata āha sarvajñāditi // sarvajñād brahmaṇo 'nyatvaṃ jagato hyanubhūyate hiśabdo yasmādityarthe / tasmānna tayorvikāravikāribhāva iti śeṣaḥ / ayamatra prayogaḥ / jagat brahmavikāro na bhavati tato 'nyatvenopalabhyamānatvāt / yo yato 'nyatvenopalabhyate na sa tadvikāro yathā ghaṭaḥ paṭasya / yaśca yadvikāro nāsau tato 'nyatvenopalabhyate, yathā dadhi kṣīrāditi / *4,317* yadvā jagadbrahmaṇī nānyonyavikāravikāriṇī / anyonyamanyatvenopalabhyamānatvāt / ghaṭapaṭavaditi prayogaḥ / nacāyamasiddho hetuḥ, yaḥ savarjña iti brahmaṇaḥ sarvajñatvaśravaṇāt / jñānakāryasya sarvathāpyanupalambhena jagato jñānābhāvānumānāt / viruddhadharmādhikaraṇayoścānyonyamanyatvopalambhaniyamāditi bhāvenoktam sarvajñāditi // nanu vikāravikāriṇorbhedābhyupagamāt kathamayaṃ heturiti cenna, bhedenaivopalambhasya hetutvāt / tatkiṃ tvadabhyupagamamātreṇa ghaṭapaṭayorabhedaḥ, utopalambhāt / nādyaḥ, madabhyupagamena śuddhabhedasyaiva grāhyatvāt / na dvitīyaḥ / asiddheḥ / abhedānupalambho vā hetutvena vivakṣitaḥ / *4,318* nanvayamasiddho hetuḥ / jagat brahmaṇābhinnaṃ sattvādbrahmavadityanumānenābhedopalambhāditi ce(t)nna / kharvaṃ svarṇenābhinnaṃ, sattvātsvaṇarvadityābhāsamānayogakṣematvādityāha abheda iti // abhedaḥ sattvamātreṇa syād kharvasvaṇayorapi
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.