अस्य वृश्चिकादिशब्दाभिधेयस्य । प्रदृश्यते हीति ततो निर्गतत्वोपलम्भादित्यर्थः । नन्वेकदेशेनापादानत्वमभ्युपगतमिति । सत्यम् । तच्छरीरापेक्षयेत्युक्तम् कार्यदेहगतस्येति ॥ गोमयाद्युपादानकदेहगतस्येत्यर्थः । अयमत्र समुच्चयार्थः । वृश्चिकादिशब्देन द्वयमुच्यते देहश्चेतनश्च । तत्र गोमयाद्यचेतनमचेतनस्य देहस्योत्पत्तावेकदेशेनोपादानमेकदेशेनापादानं च भवति । चेतनस्य तु प्रादुर्भावलक्षणे जनने निमित्तमेव । देवहेतुत्वात् । तत्रैव चास्य प्रादुर्भावात् । अत एवास्येति प्रत्यक्षवन्निर्देशः कृतः । अपगमने तु अवधित्वेनापादानमेव । अतो नोक्तनियमभङ्ग इति । *४,३६७* एवं ब्रह्मणो जगदुपादानत्वाभावे प्रमाणान्यभिधाय परोपन्यास्तानि प्रमाणानि निराकरिष्यन् क्रमस्याप्रयोजकत्वपरिणामादिति सूत्रार्थतयोक्तां श्रुतिं तावन्निराचष्टे सच्चेति ॥ *४,३६८* सच्च त्यच्चाभवदिति नास्य विश्वत्वमुच्यते "सच्च त्यच्चाभवत् निरुक्तं चानिरुक्तं च निलयनं चानिलयनं च विज्ञानं चाविज्ञानं च सत्यं चानृतं च सत्यमभवत्ऽ; इत्यस्यां श्रुतावस्य ब्रह्मणः सत्त्यदादिशब्दाभिधेयमूर्तामूर्ताराशिद्वयात्मकविश्वभाव उच्यत इति नास्ति । कुतो नेत्यत आह तत्सृष्ट्वेति ॥ तत् सृष्ट्वेति गिरैवास्य पूर्वं विश्वस्य सिद्धितः
asya vṛścikādiśabdābhidheyasya / pradṛśyate hīti tato nirgatatvopalambhādityarthaḥ / nanvekadeśenāpādānatvamabhyupagatamiti / satyam / taccharīrāpekṣayetyuktam kāryadehagatasyeti // gomayādyupādānakadehagatasyetyarthaḥ / ayamatra samuccayārthaḥ / vṛścikādiśabdena dvayamucyate dehaścetanaśca / tatra gomayādyacetanamacetanasya dehasyotpattāvekadeśenopādānamekadeśenāpādānaṃ ca bhavati / cetanasya tu prādurbhāvalakṣaṇe janane nimittameva / devahetutvāt / tatraiva cāsya prādurbhāvāt / ata evāsyeti pratyakṣavannirdeśaḥ kṛtaḥ / apagamane tu avadhitvenāpādānameva / ato noktaniyamabhaṅga iti / *4,367* evaṃ brahmaṇo jagadupādānatvābhāve pramāṇānyabhidhāya paropanyāstāni pramāṇāni nirākariṣyan kramasyāprayojakatvapariṇāmāditi sūtrārthatayoktāṃ śrutiṃ tāvannirācaṣṭe sacceti // *4,368* sacca tyaccābhavaditi nāsya viśvatvamucyate "sacca tyaccābhavat niruktaṃ cāniruktaṃ ca nilayanaṃ cānilayanaṃ ca vijñānaṃ cāvijñānaṃ ca satyaṃ cānṛtaṃ ca satyamabhavat'; ityasyāṃ śrutāvasya brahmaṇaḥ sattyadādiśabdābhidheyamūrtāmūrtārāśidvayātmakaviśvabhāva ucyata iti nāsti / kuto netyata āha tatsṛṣṭveti // tat sṛṣṭveti giraivāsya pūrvaṃ viśvasya siddhitaḥ
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.