न विद्यते ऽङ्गीकृतमङ्गीकारो यस्येत्यनङ्गीकृतः । तस्य भावो ऽनङ्गीकृतता । अनङ्गीकारित्वमित्यर्थः । इतिशब्दद्वयं हेतौ । यदि परो ब्रूयान्मया किञ्चिन्नाङ्गीकृतमिति । तदासौ वक्तव्यः । सर्वथानङ्गीकृतत्वम् आत्मनस्त्वयाङ्गीकृतं न वा । आद्ये(ऽपि) किञ्चिदपि नाङ्गीकृतमिति पक्षहानेः आत्मनो ऽनङ्गीकर्तृतापि नाङ्गीकृतेति द्वितीय एवाङ्गीकरणीयः । तथाच असौ मूकः स्यात् । अङ्गीकारानङ्गीकारोदासीनस्य मृतकस्येव वाक्यप्रवृत्तेरयुक्तत्वात् । तथाच मौनमवलम्बमानस्य नास्मत्प्रतिवादितेति किमत्र वक्तव्यम् । सत्यमेतत् । वस्तुतस्तु वयं सर्वतो निवृत्ताः स्वतः सिद्धे चिदात्मनि ब्रह्मतत्वे केवले भारमवलम्ब्य चरितार्थाः सुखमास्महे । ये तु स्वपरिकल्पितसाधनदूषणादिव्यवस्थया विचारमवतार्य तत्त्वं निर्णेतुमिच्छन्ति तान्प्रति ब्रूमो न साध्वीयं भवतां विचारव्यवस्थेति । मैवम् । एवमपि परकीयविचारव्यवस्थितेरसाधुत्वस्यावश्यमङ्गीकरणीयत्वात् । अन्यथा तद्व्युत्पादनं व्यर्थं स्यात् । अथ तन्मात्रमङ्गीकृत्य प्रमाणादिव्यवस्था नाङ्गीकृतेति मन्यसे । तन्न । प्रमाणादिना विना परव्यवस्थाया असाधुत्वस्य व्युत्पादयितुमशक्यत्वात् । भवत्कल्पितव्यवस्थैव व्याहतत्वादसाध्वी भवद्वयवस्थेति ब्रूमो न पुनरत्र किमपि प्रमाणमङ्गीकुर्म इति चेन्न, यत्स्वाभ्युपगतव्यवस्थाविरुद्धं तदसाध्वित्यस्यापि प्रमाणस्याङ्गीकर्तव्यत्वात् । एतदपि परेणाभ्युपगतमेवाश्रीयत इति चेत् न । किं परकीयव्यवस्थाया असाधुत्वस्वयमवबुद्धय परं प्रति बोध्यते ऽनवबुद्धयैव वा । द्वितीये विप्रलम्भकत्वं स्यात् । विजिगीषुकथायामेवमेवेत चेत् न । शिष्यस्यापि बोद्धयत्वात् । आद्ये ऽस्मादन्यस्माद्वा प्रमाणात्स्वयं बोद्धव्यम् । तत्कथं प्रमाणाद्यनङ्गीकर्तृत्वम् । प्रमितिकरणत्वादिनोपादानस्यैव प्रमाणाद्यङ्गीकारित्वात् । तस्मात् सत्त्वासत्त्वा(सत्यत्वासत्यत्वा)भ्युपगमोदासीनैः प्रमाणादिकमङ्गीकृत्योच्यत इति वक्तव्यम् । तच्च प्रागेव निरस्तमिति । *४,४४८* एवं विश्वस्य ब्रह्मविवर्तत्वं निराकृत्य तत्स(त्ता)त्यतायां प्रमाणमाह विश्वमिति ॥ विश्वं सत्यं यच्चिकेत प्रघान्वस्य यथार्थतः । इत्यादिश्रुतयः सर्वा विश्वसत्यत्ववाचकाः
na vidyate 'ṅgīkṛtamaṅgīkāro yasyetyanaṅgīkṛtaḥ / tasya bhāvo 'naṅgīkṛtatā / anaṅgīkāritvamityarthaḥ / itiśabdadvayaṃ hetau / yadi paro brūyānmayā kiñcinnāṅgīkṛtamiti / tadāsau vaktavyaḥ / sarvathānaṅgīkṛtatvam ātmanastvayāṅgīkṛtaṃ na vā / ādye('pi) kiñcidapi nāṅgīkṛtamiti pakṣahāneḥ ātmano 'naṅgīkartṛtāpi nāṅgīkṛteti dvitīya evāṅgīkaraṇīyaḥ / tathāca asau mūkaḥ syāt / aṅgīkārānaṅgīkārodāsīnasya mṛtakasyeva vākyapravṛtterayuktatvāt / tathāca maunamavalambamānasya nāsmatprativāditeti kimatra vaktavyam / satyametat / vastutastu vayaṃ sarvato nivṛttāḥ svataḥ siddhe cidātmani brahmatatve kevale bhāramavalambya caritārthāḥ sukhamāsmahe / ye tu svaparikalpitasādhanadūṣaṇādivyavasthayā vicāramavatārya tattvaṃ nirṇetumicchanti tānprati brūmo na sādhvīyaṃ bhavatāṃ vicāravyavastheti / maivam / evamapi parakīyavicāravyavasthiterasādhutvasyāvaśyamaṅgīkaraṇīyatvāt / anyathā tadvyutpādanaṃ vyarthaṃ syāt / atha tanmātramaṅgīkṛtya pramāṇādivyavasthā nāṅgīkṛteti manyase / tanna / pramāṇādinā vinā paravyavasthāyā asādhutvasya vyutpādayitumaśakyatvāt / bhavatkalpitavyavasthaiva vyāhatatvādasādhvī bhavadvayavastheti brūmo na punaratra kimapi pramāṇamaṅgīkurma iti cenna, yatsvābhyupagatavyavasthāviruddhaṃ tadasādhvityasyāpi pramāṇasyāṅgīkartavyatvāt / etadapi pareṇābhyupagatamevāśrīyata iti cet na / kiṃ parakīyavyavasthāyā asādhutvasvayamavabuddhaya paraṃ prati bodhyate 'navabuddhayaiva vā / dvitīye vipralambhakatvaṃ syāt / vijigīṣukathāyāmevameveta cet na / śiṣyasyāpi boddhayatvāt / ādye 'smādanyasmādvā pramāṇātsvayaṃ boddhavyam / tatkathaṃ pramāṇādyanaṅgīkartṛtvam / pramitikaraṇatvādinopādānasyaiva pramāṇādyaṅgīkāritvāt / tasmāt sattvāsattvā(satyatvāsatyatvā)bhyupagamodāsīnaiḥ pramāṇādikamaṅgīkṛtyocyata iti vaktavyam / tacca prāgeva nirastamiti / *4,448* evaṃ viśvasya brahmavivartatvaṃ nirākṛtya tatsa(ttā)tyatāyāṃ pramāṇamāha viśvamiti // viśvaṃ satyaṃ yacciketa praghānvasya yathārthataḥ / ityādiśrutayaḥ sarvā viśvasatyatvavācakāḥ
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.