Nyāyasudhā a subcommentary on Mādhva's Anuvyākhāna, a commentary on Bādarāyaṇa's Brahmasūtra, integrated version 1.4

विवक्षात्र तु नित्यत्वे प्राधान्ये चोक्तवर्त्मना अर्थान्तरस्य दूषितत्वादित्यर्थः । चशब्दावितरोतरसमुच्चये । तुशब्देन नित्यत्वं विशिनष्टि । नित्यत्वं प्राधान्योपपादकमेव न तु स्वतन्त्रमेकविज्ञानेन सर्वविज्ञानस्येति । मृत्पिण्डादिदृष्टान्तत्रयं सादृश्यविषयम् । वाचारम्भणमित्यादि तु प्राधान्यविषयमिति विवेक्तव्यम् । वाचारम्भणदृष्टान्तस्य पूर्वमेव व्याख्यातत्वात्किं पुनर्वचनेनेति चेन्न । बुद्धयारोहार्थमुक्तस्याप्यनुक्तेन सहैकेन वाक्येनोक्तिसम्भवादित्याशयेनोक्तम् उक्तेति ॥ सादृश्यादेकविज्ञानेन सर्वविज्ञानमाचार्येणान्यत्र व्युत्पादितमत्रानुसन्धेयम् । तथा मृत्पिण्डादिदृष्टान्तानामवान्तरभेदो ऽपीति । *४,६५७फ़्।* नन्वस्मिन्नपि पक्षे"सदेव सोम्येदमग्र आसीत्ऽ; इत्यादेरुत्तरग्रन्थस्य सङ्गत्यभावो दोषः । अस्माकं तु कार्यकारणभावादिप्रपञ्चार्थत्वेन अस्त्युपयोग इत्यत आह प्राधान्येति ॥ प्राधान्यप्रतिपत्त्यर्थं सृष्टयादेश्चैव विस्तरः

vivakṣātra tu nityatve prādhānye coktavartmanā arthāntarasya dūṣitatvādityarthaḥ / caśabdāvitarotarasamuccaye / tuśabdena nityatvaṃ viśinaṣṭi / nityatvaṃ prādhānyopapādakameva na tu svatantramekavijñānena sarvavijñānasyeti / mṛtpiṇḍādidṛṣṭāntatrayaṃ sādṛśyaviṣayam / vācārambhaṇamityādi tu prādhānyaviṣayamiti vivektavyam / vācārambhaṇadṛṣṭāntasya pūrvameva vyākhyātatvātkiṃ punarvacaneneti cenna / buddhayārohārthamuktasyāpyanuktena sahaikena vākyenoktisambhavādityāśayenoktam ukteti // sādṛśyādekavijñānena sarvavijñānamācāryeṇānyatra vyutpāditamatrānusandheyam / tathā mṛtpiṇḍādidṛṣṭāntānāmavāntarabhedo 'pīti / *4,657f.* nanvasminnapi pakṣe"sadeva somyedamagra āsīt'; ityāderuttaragranthasya saṅgatyabhāvo doṣaḥ / asmākaṃ tu kāryakāraṇabhāvādiprapañcārthatvena astyupayoga ityata āha prādhānyeti // prādhānyapratipattyarthaṃ sṛṣṭayādeścaiva vistaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आदिपदेन प्रलये ऽवस्थानं त्रिवृत्करणं जीवरूपेण प्रवेशनमित्यादिकं गृह्यते । प्राधान्याद्ब्रह्मज्ञानेन सर्वज्ञानस्य फलं भवतीत्युक्ते, कुतस्तस्य प्राधान्यमित्याशङ्कायां, तत्प्रतिपत्त्यर्थं सृष्टयादेः प्रतिपादक एव ग्रन्थविस्तरः प्रवृत्तो ऽतः कथमसङ्गतिरिति । चशब्दो ऽवधारणे । न तूपादानत्वादिप्रतिपत्त्यर्थमिति । न ह्युपादनां प्रेक्षापूर्वं कार्यं करोति । नाप्यधिष्ठानमध्यस्तम् । एष चेति वा सम्बन्धः । तेन"अपागादग्नेरग्नित्वम्ऽ; इत्याद्यपि परस्य ब्रह्मणः प्राधान्यप्रतिपत्त्यर्थमेवेत्युक्तं भवति । तथाचोक्तं भाष्ये । *४,६५९* विवर्तमतनिराकरणमुपसंहरति तस्मादिति ॥ तस्मात् केनापि मार्गेण न विवर्तमतं भवेत् केनापि मार्गेणेति ॥ ब्रह्माविद्यापेक्षया वा, जीवाविद्यापक्षेण वा, एकजीवमतेन वा, अनेकजीवमतेन वा, स्वपक्षसाधनेन वा, परपक्षनिरासेन वा, युक्तिपर्यालोचनया वा, श्रुतिपर्यालोचनया वा, विचारितमिति शेषः । न भवेत् उपपन्नमित्यध्याहारः । ततः किमित्यत आह तदिति ॥ तदसङ्खयातदोषेतं हेयमेव शुभार्थिभिः

ādipadena pralaye 'vasthānaṃ trivṛtkaraṇaṃ jīvarūpeṇa praveśanamityādikaṃ gṛhyate / prādhānyādbrahmajñānena sarvajñānasya phalaṃ bhavatītyukte, kutastasya prādhānyamityāśaṅkāyāṃ, tatpratipattyarthaṃ sṛṣṭayādeḥ pratipādaka eva granthavistaraḥ pravṛtto 'taḥ kathamasaṅgatiriti / caśabdo 'vadhāraṇe / na tūpādānatvādipratipattyarthamiti / na hyupādanāṃ prekṣāpūrvaṃ kāryaṃ karoti / nāpyadhiṣṭhānamadhyastam / eṣa ceti vā sambandhaḥ / tena"apāgādagneragnitvam'; ityādyapi parasya brahmaṇaḥ prādhānyapratipattyarthamevetyuktaṃ bhavati / tathācoktaṃ bhāṣye / *4,659* vivartamatanirākaraṇamupasaṃharati tasmāditi // tasmāt kenāpi mārgeṇa na vivartamataṃ bhavet kenāpi mārgeṇeti // brahmāvidyāpekṣayā vā, jīvāvidyāpakṣeṇa vā, ekajīvamatena vā, anekajīvamatena vā, svapakṣasādhanena vā, parapakṣanirāsena vā, yuktiparyālocanayā vā, śrutiparyālocanayā vā, vicāritamiti śeṣaḥ / na bhavet upapannamityadhyāhāraḥ / tataḥ kimityata āha taditi // tadasaṅkhayātadoṣetaṃ heyameva śubhārthibhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दोषाणामतिबहुत्वेन कांश्चिदुक्त्वा केषाञ्चिदुपलक्षणे(णत्वे)नैवोपरन्तव्यम् । उपलक्षणं चैतावतापि भवतीत्युपरम्यत इति । सर्वे ऽपि वक्तव्याः, किमुपलक्षणत्वेनेत्यत उक्तम् ग्रन्थेति ॥ ग्रन्थाधिक्ये हि श्रोतॄणां प्रवृत्तिर्न स्यात् । तथाच कृतमप्यकृतं स्यादिति भयादपीत्यर्थः । यदि नोपादानतया विभ्रमाधिष्ठानतया वा, ब्रह्मणो जगत्कारणत्वं, कीदृशं तर्हि जन्मादिसूत्रे ऽभितिहमित्यत आह तत इति ॥ ॥। ततो विष्णुरिच्छापूर्वकमश्रमः । करोति पितृवद् विश्वं ॥। परिणामादिवादस्य निरस्तत्वादित्यर्थः । पितृवदिच्छापूर्वकमिति कतृत्वेन निमित्तत्वमभिप्रैति । विचित्रानेककार्यकर्तृत्वे श्रमादिदोषाः प्रसज्यन्त इत्यत उक्तम् अश्रम इति ॥ तदुक्तमन्तर्याम्यधिकरणे । यद्वाश्रम इत्येनेनेदमभिप्रैति । "अधिकं तु भेदनिर्देशात्ऽ; इत्यादिना ब्रह्मणः श्रमादिर्निरसिष्यते । नचापादानादेः श्रमादिप्रसक्तिरस्ति । अतो ऽपि कर्तृत्वमेवाभिप्रेतं सूत्रकारस्येति । एवमस्मिन्नध्याये परब्रह्मणि नारायणे प्रतिपादितस्य सकलश्रुतिसमन्वयस्य फलं जन्मादिसूत्रोदितलक्षणसिद्धिमुपसंहरति पूर्णेति ॥ ॥। पूर्णशेषगुणात्मकः

doṣāṇāmatibahutvena kāṃściduktvā keṣāñcidupalakṣaṇe(ṇatve)naivoparantavyam / upalakṣaṇaṃ caitāvatāpi bhavatītyuparamyata iti / sarve 'pi vaktavyāḥ, kimupalakṣaṇatvenetyata uktam grantheti // granthādhikye hi śrotṝṇāṃ pravṛttirna syāt / tathāca kṛtamapyakṛtaṃ syāditi bhayādapītyarthaḥ / yadi nopādānatayā vibhramādhiṣṭhānatayā vā, brahmaṇo jagatkāraṇatvaṃ, kīdṛśaṃ tarhi janmādisūtre 'bhitihamityata āha tata iti // ... tato viṣṇuricchāpūrvakamaśramaḥ / karoti pitṛvad viśvaṃ ... pariṇāmādivādasya nirastatvādityarthaḥ / pitṛvadicchāpūrvakamiti katṛtvena nimittatvamabhipraiti / vicitrānekakāryakartṛtve śramādidoṣāḥ prasajyanta ityata uktam aśrama iti // taduktamantaryāmyadhikaraṇe / yadvāśrama ityenenedamabhipraiti / "adhikaṃ tu bhedanirdeśāt'; ityādinā brahmaṇaḥ śramādirnirasiṣyate / nacāpādānādeḥ śramādiprasaktirasti / ato 'pi kartṛtvamevābhipretaṃ sūtrakārasyeti / evamasminnadhyāye parabrahmaṇi nārāyaṇe pratipāditasya sakalaśrutisamanvayasya phalaṃ janmādisūtroditalakṣaṇasiddhimupasaṃharati pūrṇeti // ... pūrṇaśeṣaguṇātmakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.