प्रकृतसम्बन्धार्थो ऽपिशब्दः । यच्छब्दो ऽध्याहार्यः । विरोधादेव बाधितमित्यप्रामाण्यप्रयोजकतयोक्तो विरोधो ऽपि स एव यः प्रत्यक्षेणागमेन वा स्यात् । न पुनरनुमानेन । अयमभिसन्धिः । अप्रामाण्यप्रयोजकतया यदस्माभिरभिहितं तत्पक्षे ऽप्युपपादयितुं खलु परस्यायं प्रयत्नः । अस्माभिश्च प्रत्यक्षागमविरोध एव तथाभिप्रेतो नानुमानविरोधः । तथाच पक्षे तद्व्युत्पादनं प्रकृतासङ्गतमेव । स्वतन्त्रानुमानविरोधं तूत्तरत्र निराकरिष्यति सूत्रकृदिति । ननु प्रमाणविरोध एवाप्रामाण्ये प्रयोजको ऽस्तु किं प्रत्यक्षेणागमेन वेति विशेषणेन । तथा चोक्तनुमानविरीधाद्वेदादेरप्रामाण्यमिति । मैवम् । वक्ष्यामो ह्यत्र ब्रह्मादिवस्तुषु प्रमाणं वेद एवैक इति वैदिके ऽर्थे ऽनुमानस्यानवकाशम् । यत्र च यस्याप्रवेशो न तस्य तद्बाधकम् । नहि नयनं स्पर्शापबाधनस्येष्ये । तथाच कथमनुमानं वेदा(द्यर्)थबाधकेन तदप्रामाण्ये प्रयोजकं स्यात् । प्रकृतं च वेदादिकमेवेति । *५,१०९* नन्वेवं (सति) तर्हि वेदार्थमीमांसा नारम्भणीया स्यात् मीमांसाया युक्त्यनुसन्धानात्मकतवादित्यत आह आगमेनेति ॥ आगमेनागमस्यैव विरोधे युक्तिरिष्यते एवशब्दो विरोध इत्यतः परो द्रष्टव्यः । निर्णयार्थमिति शेषः । एतदुक्तं भवति । अनुमानं हि धर्म्यादिप्रमितिमपेक्षते । नच धर्म्यादिरूपं ब्रह्मादिकं वेदादृते सिद्धयतीति तदनपेक्षायामाश्रयासिद्धयादिकम्, अपेक्षायां तु विरोधिनो धर्म्यादिग्राहकविरोध इत्येवं वैदिके ऽर्थे ऽनुमानस्यानवकाशो ऽभिधिस्तितः । मीमांसायां तु क्वचिदागमस्यागमान्तरेण विरोध एवार्थनिर्णयार्थं युक्तिरुपादीयते । सा खल्वन्यतरागम(प्रामाण्य)मुपोद्बलयन्त्य(न्त्या)न्यतरागमबाधया ऽर्थनिर्णयाय प्रभवति । अन्यतरागमसिद्धधर्म्याद्याश्रयणेना(येण)श्रयासिद्धयाद्यनवकाशात् । अन्यतरागमस्य धर्म्यादिग्राहकत्वाभावेनाप्रबलस्य, आगमसूचितयोपपत्तेस्ततो दुर्बलस्य, अकिञ्चित्करत्वात् । तदेवमेवंविधोपपत्तेरागमिके ऽप्यर्थे सावकाशत्वादुपपन्ना मीमांसेति । *५,११०* अपि च प्रत्यक्षागमविरोधो ऽपि न स्वरूपेणाप्रामाण्यं प्रयोजयति । किन्तु तयोरुपजीव्यत्वादिना प्राबल्ये सत्येव दुर्बलयोः स्वयं बाधितत्वेन समबलयोः प्रतिबन्धमात्रहेतुत्वेनाप्रामाण्यनिश्चयानुपपत्तेः । उपजीव्यादिविरोधेन चाप्रामाण्यं भवद्वेदस्य न सर्वथायथार्थत्वलक्षणम् । किन्नाम प्रतीतार्थप्रच्यावनमात्रम् । अपौरुषेयतया निर्दोषस्य सर्वथाप्रामाण्यानुपपत्तेः । तथाचान्यार्थकल्पनावश्यं कार्येत्याशयवानाह उपजीव्येति । उपजीव्यविरोधे तु वेदस्यान्यार्थकल्पना
prakṛtasambandhārtho 'piśabdaḥ / yacchabdo 'dhyāhāryaḥ / virodhādeva bādhitamityaprāmāṇyaprayojakatayokto virodho 'pi sa eva yaḥ pratyakṣeṇāgamena vā syāt / na punaranumānena / ayamabhisandhiḥ / aprāmāṇyaprayojakatayā yadasmābhirabhihitaṃ tatpakṣe 'pyupapādayituṃ khalu parasyāyaṃ prayatnaḥ / asmābhiśca pratyakṣāgamavirodha eva tathābhipreto nānumānavirodhaḥ / tathāca pakṣe tadvyutpādanaṃ prakṛtāsaṅgatameva / svatantrānumānavirodhaṃ tūttaratra nirākariṣyati sūtrakṛditi / nanu pramāṇavirodha evāprāmāṇye prayojako 'stu kiṃ pratyakṣeṇāgamena veti viśeṣaṇena / tathā coktanumānavirīdhādvedāderaprāmāṇyamiti / maivam / vakṣyāmo hyatra brahmādivastuṣu pramāṇaṃ veda evaika iti vaidike 'rthe 'numānasyānavakāśam / yatra ca yasyāpraveśo na tasya tadbādhakam / nahi nayanaṃ sparśāpabādhanasyeṣye / tathāca kathamanumānaṃ vedā(dyar)thabādhakena tadaprāmāṇye prayojakaṃ syāt / prakṛtaṃ ca vedādikameveti / *5,109* nanvevaṃ (sati) tarhi vedārthamīmāṃsā nārambhaṇīyā syāt mīmāṃsāyā yuktyanusandhānātmakatavādityata āha āgameneti // āgamenāgamasyaiva virodhe yuktiriṣyate evaśabdo virodha ityataḥ paro draṣṭavyaḥ / nirṇayārthamiti śeṣaḥ / etaduktaṃ bhavati / anumānaṃ hi dharmyādipramitimapekṣate / naca dharmyādirūpaṃ brahmādikaṃ vedādṛte siddhayatīti tadanapekṣāyāmāśrayāsiddhayādikam, apekṣāyāṃ tu virodhino dharmyādigrāhakavirodha ityevaṃ vaidike 'rthe 'numānasyānavakāśo 'bhidhistitaḥ / mīmāṃsāyāṃ tu kvacidāgamasyāgamāntareṇa virodha evārthanirṇayārthaṃ yuktirupādīyate / sā khalvanyatarāgama(prāmāṇya)mupodbalayantya(ntyā)nyatarāgamabādhayā 'rthanirṇayāya prabhavati / anyatarāgamasiddhadharmyādyāśrayaṇenā(yeṇa)śrayāsiddhayādyanavakāśāt / anyatarāgamasya dharmyādigrāhakatvābhāvenāprabalasya, āgamasūcitayopapattestato durbalasya, akiñcitkaratvāt / tadevamevaṃvidhopapatterāgamike 'pyarthe sāvakāśatvādupapannā mīmāṃseti / *5,110* api ca pratyakṣāgamavirodho 'pi na svarūpeṇāprāmāṇyaṃ prayojayati / kintu tayorupajīvyatvādinā prābalye satyeva durbalayoḥ svayaṃ bādhitatvena samabalayoḥ pratibandhamātrahetutvenāprāmāṇyaniścayānupapatteḥ / upajīvyādivirodhena cāprāmāṇyaṃ bhavadvedasya na sarvathāyathārthatvalakṣaṇam / kinnāma pratītārthapracyāvanamātram / apauruṣeyatayā nirdoṣasya sarvathāprāmāṇyānupapatteḥ / tathācānyārthakalpanāvaśyaṃ kāryetyāśayavānāha upajīvyeti / upajīvyavirodhe tu vedasyānyārthakalpanā
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.