यदि हि फलवत्त्वं प्रामाण्यं प्रामाण्यस्य व्यापकमस्माभिः परीक्षकैर्विवक्षितं स्यात् । स्यान्नाम तदा व्यापकस्य तस्य निवृत्त्या स्मृत्यादेः प्रामाण्यनिवृत्तिः । न चैवमित्यर्थः । अयमभिसन्धिः । अप्रमाण(प्रामाण्य)व्यवहारे याथार्थ्याभाव एव प्रयोजकः, अप्रामाण्ये तु करणदोषबाधकप्रत्ययौ न निष्फलत्वमिति । एतेनाफलांशस्यैव पक्षीकरणमिति द्वितीयो ऽपि निरस्तः । *५,३६३* करणदोषबाधकप्रत्ययाविव विफलत्वमप्यप्रामाण्यप्रयोजकं किन्न स्यादित्यत आह तृणादीति ॥ तृणादिदर्शने किं च फलवत्त्वं निगद्यते धर्मस्य धर्म्यधिकरणमिति सप्तमी । ग्रामं गच्छतः पथि परिततृणादिदर्शनस्य । उपलक्षणं चैतत् । स्व(क)कारणसामर्थ्यायातानुमितेश्चेत्यपि द्रष्टव्यम् । किमाक्षेपे । विफलत्वस्याप्रामाण्यप्रयोजकत्वे तृणादिदर्शनादेस्तथात्वेनाप्रामाण्यं स्यात् । न चैवम् । लोकव्यवहारविराधादित्याशयः । यद्वानैकान्तिकश्चायं हेतुरिति अनेनाचष्टे । प्रमाणतया सम्मते विपक्षभूते तृणादिदशर्ने किं फलवत्त्वं निगद्यते न किञ्चिद(किम)पीत्यफलत्वं तत्र गतमिति । *५,२६३फ़्।* ननु कार्यजातं प्राणिनां धर्माधर्माभ्यामुपजायत इति तावदविवादम् । ततश्च धर्माधर्माभ्यामुजनिततृणादिदर्शनं स्वयमसुखदुःखात्मकं यदि सुखं दुःखं वा तत्साधनं वा न जनयेत् तदा धर्माधर्मयोर्वैयर्थ्यं श्रुत्यादेरप्रामाण्यं वा(चा)पद्येत । ततश्च तृणादिदर्शनेनापि सुखदुःखादिकं किञ्चिदुपजनयितव्यमेव । अतः कथं तस्य विफलत्वमित्यत आह सुखेति ॥ सुखदुःखादिकं किञ्चित् स्मृतावपि हि दृश्यते
yadi hi phalavattvaṃ prāmāṇyaṃ prāmāṇyasya vyāpakamasmābhiḥ parīkṣakairvivakṣitaṃ syāt / syānnāma tadā vyāpakasya tasya nivṛttyā smṛtyādeḥ prāmāṇyanivṛttiḥ / na caivamityarthaḥ / ayamabhisandhiḥ / apramāṇa(prāmāṇya)vyavahāre yāthārthyābhāva eva prayojakaḥ, aprāmāṇye tu karaṇadoṣabādhakapratyayau na niṣphalatvamiti / etenāphalāṃśasyaiva pakṣīkaraṇamiti dvitīyo 'pi nirastaḥ / *5,363* karaṇadoṣabādhakapratyayāviva viphalatvamapyaprāmāṇyaprayojakaṃ kinna syādityata āha tṛṇādīti // tṛṇādidarśane kiṃ ca phalavattvaṃ nigadyate dharmasya dharmyadhikaraṇamiti saptamī / grāmaṃ gacchataḥ pathi paritatṛṇādidarśanasya / upalakṣaṇaṃ caitat / sva(ka)kāraṇasāmarthyāyātānumiteścetyapi draṣṭavyam / kimākṣepe / viphalatvasyāprāmāṇyaprayojakatve tṛṇādidarśanādestathātvenāprāmāṇyaṃ syāt / na caivam / lokavyavahāravirādhādityāśayaḥ / yadvānaikāntikaścāyaṃ heturiti anenācaṣṭe / pramāṇatayā sammate vipakṣabhūte tṛṇādidaśarne kiṃ phalavattvaṃ nigadyate na kiñcida(kima)pītyaphalatvaṃ tatra gatamiti / *5,263f.* nanu kāryajātaṃ prāṇināṃ dharmādharmābhyāmupajāyata iti tāvadavivādam / tataśca dharmādharmābhyāmujanitatṛṇādidarśanaṃ svayamasukhaduḥkhātmakaṃ yadi sukhaṃ duḥkhaṃ vā tatsādhanaṃ vā na janayet tadā dharmādharmayorvaiyarthyaṃ śrutyāderaprāmāṇyaṃ vā(cā)padyeta / tataśca tṛṇādidarśanenāpi sukhaduḥkhādikaṃ kiñcidupajanayitavyameva / ataḥ kathaṃ tasya viphalatvamityata āha sukheti // sukhaduḥkhādikaṃ kiñcit smṛtāvapi hi dṛśyate
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.