अनेन न्यायेन सर्वस्या स्मृतेः सर्वस्य चानुवादस्य सफलत्वात्स्वरूपासिद्ध एव हेतुः स्यात् । भागासिद्धता तु स्पष्टफलोपलम्भा(भावा)भिप्रायेणोक्तेति भावः । इयांस्तु विशेषः । तृणादिदर्शनस्य फलं सर्वथा(प्य)व्यक्तम् नैवं स्मृत्यादेरित्युक्तं दृश्यते ऽपि हीति । अत्रानुवादो ऽपि ग्राह्यः । तथाहि । इष्यार्थस्मृतौ सुखं, तज्जातीये रागः, संस्कारपाटवं च । अनिष्यार्थस्मृतौ दुःखं, तज्जातीये द्वेषः, संस्कारपाटवं च । प्रशस्तार्थस्मरणे धर्मः, अप्रशस्तार्थस्मरणे त्वधर्मः । एवमनुवादे ऽपि द्रष्टव्यम् । अन्यथा प्रणिधानादिवैयथ्यर्प्रसङ्गात् । "शब्दार्थयोः पुनर्वचनं पुनरुक्तम् अन्यत्रानुवादात्ऽ; इति वदताक्षपादेनाप्यनुवादस्य साफल्यमङ्गीकृतम् । निगमनस्य च प्रयोजनानि न्यायविद्भिरुपपादितानीति । *५,२६८* अथापि स्यात् । प्राकट्यापरपर्यायामर्थगतां ज्ञाततामुपजनयदेव प्रमाणम् । यथा प्रत्यक्षादि । नच स्मृत्यादिना ऽर्थे ज्ञाततोपजनिः सम्भवति । अनुभवेनैव तस्या जातत्वात् । नहि छिन्ने छिदा पुनरुत्पद्यते । तत्कथं तस्य प्रामाण्यं स्यादिति । तत्राह नेति ॥ न परिच्छेदकार्येव प्रमाणमिति च प्रमा किमधिगते ऽर्थे ऽधिगत्यन्तस्यानुदयः, किंवा विफलत्वम्, उताविशिष्टफलत्वम्, अथ अनपेक्षितफलत्वम् । नाद्यः । स्यादप्येवं यदि ज्ञानाभवो ऽपि ज्ञानसामग्षेकदेशः स्यात् । ज्ञानं वा तत्प्रतिबन्धकं भवेत् । नचैवम् । तथात्वे स्मृतेरेवानुदयप्रसङ्गात् । न द्वितीयः । उक्तोत्तरत्वात् । न तृतीयः । आद्ये ऽप्यापत्तेः । न चतुर्थः । तृणादिदर्शने, हेयदशर्ने च प्रसङ्गात् । ननु च करणविशेषः प्रमाणम् । कारणं च साधकतमम् । नच साध्यसिद्धौ तज्जातीयस्यापि साधकतमत्वमस्ति, छिन्ने परशोरिवेति चेत् । मैवम् । नहि करणस्य साधकतमत्वं साधकतमान्तरापेक्षया । किन्तु प्रधानक्रियाकारकान्तरापेक्षया । अन्यथा यत्र करणानां समुच्चयस्तत्र परस्परापेक्षयानतिशयितत्वादकरणत्वं स्यात् । छिन्ने कुठारस्याकरणत्वं तु फलानुदयात् । नच प्रकृते तथास्तीत्युक्तमिति । *५,२९१* नन्वनपेक्षत्वं प्रामाण्यस्य व्यापकम्, अन्योन्यनिरपेक्षा(स्तु) धारावाहिका बुद्धयः । अतः प्रामाण्यमश्नुवते । न चैवं स्मृत्यादीत्यप्रमाणमेवेति चेन्न । अस्या अपि व्याप्तेरप्रामाणिकत्वादित्याह नेति ॥ परिच्छेदो ऽनपेक्षं ज्ञानम् । किञ्चानपेक्षत्वं सर्वथा चेदनित्यप्रमाणेषु नास्ति । ज्ञानान्तरानपेक्षत्वं चेदनुमित्यादौ तदभावः । उत्पत्तावेवानुमित्यादिकं लिङ्गाद्यपेक्षं नार्थपरिच्छेद इति चेत्(न) । ज्ञानव्यतिरिक्तस्यार्थपरिच्छेदस्यैवाभावात् । स्मृत्यादावप्येवमेव सुवचत्वाच्च । समानविषय(क)ज्ञानानपेक्षत्वं चेद्धर्मिणमादायानुमित्यादावपि तदभावः । प्रकारतो ऽपि स्मृत्यादावस्तीत्यसिद्धिरिति । अननुभवत्वात्स्मृतिरप्रमाणम् । अनुभवतत्साधनयोरेव प्रामाण्यादित्येतदप्यसत् । पूर्ववद्वयाप्तेरसिद्धेरित्याह नेति ॥ परिच्छेदो ऽनुभवः । *५,२९४* एवं प्रमाणसामान्यलक्षणमभिधाय तद्विशेषान् लिलक्षयिषुरादौ प्रत्यक्षस्योद्दिष्टत्वात्तल्लक्षणमाह निर्दोषेति ॥ निर्दोषाक्षोद्भवं ह्य् अत्र प्रत्यक्षमिति गीयते
anena nyāyena sarvasyā smṛteḥ sarvasya cānuvādasya saphalatvātsvarūpāsiddha eva hetuḥ syāt / bhāgāsiddhatā tu spaṣṭaphalopalambhā(bhāvā)bhiprāyeṇokteti bhāvaḥ / iyāṃstu viśeṣaḥ / tṛṇādidarśanasya phalaṃ sarvathā(pya)vyaktam naivaṃ smṛtyāderityuktaṃ dṛśyate 'pi hīti / atrānuvādo 'pi grāhyaḥ / tathāhi / iṣyārthasmṛtau sukhaṃ, tajjātīye rāgaḥ, saṃskārapāṭavaṃ ca / aniṣyārthasmṛtau duḥkhaṃ, tajjātīye dveṣaḥ, saṃskārapāṭavaṃ ca / praśastārthasmaraṇe dharmaḥ, apraśastārthasmaraṇe tvadharmaḥ / evamanuvāde 'pi draṣṭavyam / anyathā praṇidhānādivaiyathyarprasaṅgāt / "śabdārthayoḥ punarvacanaṃ punaruktam anyatrānuvādāt'; iti vadatākṣapādenāpyanuvādasya sāphalyamaṅgīkṛtam / nigamanasya ca prayojanāni nyāyavidbhirupapāditānīti / *5,268* athāpi syāt / prākaṭyāparaparyāyāmarthagatāṃ jñātatāmupajanayadeva pramāṇam / yathā pratyakṣādi / naca smṛtyādinā 'rthe jñātatopajaniḥ sambhavati / anubhavenaiva tasyā jātatvāt / nahi chinne chidā punarutpadyate / tatkathaṃ tasya prāmāṇyaṃ syāditi / tatrāha neti // na paricchedakāryeva pramāṇamiti ca pramā kimadhigate 'rthe 'dhigatyantasyānudayaḥ, kiṃvā viphalatvam, utāviśiṣṭaphalatvam, atha anapekṣitaphalatvam / nādyaḥ / syādapyevaṃ yadi jñānābhavo 'pi jñānasāmagṣekadeśaḥ syāt / jñānaṃ vā tatpratibandhakaṃ bhavet / nacaivam / tathātve smṛterevānudayaprasaṅgāt / na dvitīyaḥ / uktottaratvāt / na tṛtīyaḥ / ādye 'pyāpatteḥ / na caturthaḥ / tṛṇādidarśane, heyadaśarne ca prasaṅgāt / nanu ca karaṇaviśeṣaḥ pramāṇam / kāraṇaṃ ca sādhakatamam / naca sādhyasiddhau tajjātīyasyāpi sādhakatamatvamasti, chinne paraśoriveti cet / maivam / nahi karaṇasya sādhakatamatvaṃ sādhakatamāntarāpekṣayā / kintu pradhānakriyākārakāntarāpekṣayā / anyathā yatra karaṇānāṃ samuccayastatra parasparāpekṣayānatiśayitatvādakaraṇatvaṃ syāt / chinne kuṭhārasyākaraṇatvaṃ tu phalānudayāt / naca prakṛte tathāstītyuktamiti / *5,291* nanvanapekṣatvaṃ prāmāṇyasya vyāpakam, anyonyanirapekṣā(stu) dhārāvāhikā buddhayaḥ / ataḥ prāmāṇyamaśnuvate / na caivaṃ smṛtyādītyapramāṇameveti cenna / asyā api vyāpteraprāmāṇikatvādityāha neti // paricchedo 'napekṣaṃ jñānam / kiñcānapekṣatvaṃ sarvathā cedanityapramāṇeṣu nāsti / jñānāntarānapekṣatvaṃ cedanumityādau tadabhāvaḥ / utpattāvevānumityādikaṃ liṅgādyapekṣaṃ nārthapariccheda iti cet(na) / jñānavyatiriktasyārthaparicchedasyaivābhāvāt / smṛtyādāvapyevameva suvacatvācca / samānaviṣaya(ka)jñānānapekṣatvaṃ ceddharmiṇamādāyānumityādāvapi tadabhāvaḥ / prakārato 'pi smṛtyādāvastītyasiddhiriti / ananubhavatvātsmṛtirapramāṇam / anubhavatatsādhanayoreva prāmāṇyādityetadapyasat / pūrvavadvayāpterasiddherityāha neti // paricchedo 'nubhavaḥ / *5,294* evaṃ pramāṇasāmānyalakṣaṇamabhidhāya tadviśeṣān lilakṣayiṣurādau pratyakṣasyoddiṣṭatvāttallakṣaṇamāha nirdoṣeti // nirdoṣākṣodbhavaṃ hy atra pratyakṣamiti gīyate
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.