न केवलमीशरमामुक्तेषु (किन्तु) संसारगेष्वपि शुद्धमिन्द्रियमङ्गीकरणीयम् । कुतः सुखदुःखादिविषयम् । अयमर्थः । अस्ति तावत्संसारिणां सुखदुःखेच्छादिविषये(यो)ऽपरोक्षावभासः । लिङ्गाद्यननुसन्धानेनैवाहं सुखीत्यादिस्पष्टावभासदर्शनात् । नचेन्द्रियविषयतामन्तरेणापरोक्षावभासित्वं सुखादीनां युक्तम् । धर्मादेरपि तत्प्रसङ्गात् । तस्मात्सुखदुःखादिविषयमिन्द्रियमङ्गीकर्तव्यम् । तदेव शुद्धमिति । अस्तु सुखदुःखादिविषयमिन्द्रियं संसारिषु । तच्छुद्धमिति कुतः । प्राकृतेनापि तदपरोक्षावभासोपपत्तेरित्यत आह निर्दोषत्वेति ॥ निर्दोषत्वातिनियमात् तद् बलिष्ठतमं मतम् तत्सुखादिविषयमिन्द्रियं तावद्बलिष्ठतमं सर्वथा(प्य)ऽबाध्यं मतं सर्वेषां सम्मतम् । न हि कदाचिदप्यसति सुखे अहं सुखीति प्रत्ययो ऽस्ति । नापि सति नास्ति सुखीति । तथा हि सतीन्द्रियस्य बाध्यता स्यात् । बलिष्ठतमता चेन्द्रियस्य निर्दोषत्वादिनियमादेवोपपद्यते नान्यथा । सदोषाणां बाधदर्शना(नियमा)त् । निर्दोषत्वातिनियमश्च शुद्धस्यैव धर्मो न प्राकृतस्येति सुखादिविषयस्येन्द्रियस्य शुद्धतासिद्धिरिति । एतदुक्तं भवति । सुखादिकमिन्द्रियविषयः अपरोक्षावभासित्वात् घटवत् । सुखादिविषयमिन्द्रियं शुद्धम् निर्दोषतानियमवत्त्वात् ईश्वरादीन्द्रियवत् । विमतं निर्दोषतानिय(तिम)मवत् सर्वथाप्यबाध्यत्वात् तद्वदेवेति । यद्यपि मुक्तानां शुद्धेन्द्रियवत्त्वेन संसारिणां तद्वत्ता शक्यसाधना तस्य तत्स्वरूपतावगमात् । स्वरूपस्य चानागन्तुकत्वात् । तथापि साक्षिणो यत्प्रत्यक्षत्वमुक्तं तद्विभावयितुमयं प्रमाणान्तरोपन्यासः । सुखादिविषयं स्वरूपभूतं चैतन्येन्द्रियं हि साक्षीत्युच्यते । तदभिव्यक्तं ज्ञानं चेति । *५,३५६* ननु प्राकृतशुद्धभेदात् द्विविधमिन्द्रियमित्यसत् । "श्रोत्रं चक्षुःस्पर्शनं च रसनं घ्राणमेव च । अधिष्ठाय मनश्चायम्ऽ; इति पञ्चेन्द्रियमनोभेदेनेन्द्रियषाड्विध्यस्मरणविरोधादित्यत आह पञ्चेति ॥ पञ्चेन्द्रियमनोभेदात् प्राकृतं षड्विधं स्मृतम्
na kevalamīśaramāmukteṣu (kintu) saṃsārageṣvapi śuddhamindriyamaṅgīkaraṇīyam / kutaḥ sukhaduḥkhādiviṣayam / ayamarthaḥ / asti tāvatsaṃsāriṇāṃ sukhaduḥkhecchādiviṣaye(yo)'parokṣāvabhāsaḥ / liṅgādyananusandhānenaivāhaṃ sukhītyādispaṣṭāvabhāsadarśanāt / nacendriyaviṣayatāmantareṇāparokṣāvabhāsitvaṃ sukhādīnāṃ yuktam / dharmāderapi tatprasaṅgāt / tasmātsukhaduḥkhādiviṣayamindriyamaṅgīkartavyam / tadeva śuddhamiti / astu sukhaduḥkhādiviṣayamindriyaṃ saṃsāriṣu / tacchuddhamiti kutaḥ / prākṛtenāpi tadaparokṣāvabhāsopapatterityata āha nirdoṣatveti // nirdoṣatvātiniyamāt tad baliṣṭhatamaṃ matam tatsukhādiviṣayamindriyaṃ tāvadbaliṣṭhatamaṃ sarvathā(pya)'bādhyaṃ mataṃ sarveṣāṃ sammatam / na hi kadācidapyasati sukhe ahaṃ sukhīti pratyayo 'sti / nāpi sati nāsti sukhīti / tathā hi satīndriyasya bādhyatā syāt / baliṣṭhatamatā cendriyasya nirdoṣatvādiniyamādevopapadyate nānyathā / sadoṣāṇāṃ bādhadarśanā(niyamā)t / nirdoṣatvātiniyamaśca śuddhasyaiva dharmo na prākṛtasyeti sukhādiviṣayasyendriyasya śuddhatāsiddhiriti / etaduktaṃ bhavati / sukhādikamindriyaviṣayaḥ aparokṣāvabhāsitvāt ghaṭavat / sukhādiviṣayamindriyaṃ śuddham nirdoṣatāniyamavattvāt īśvarādīndriyavat / vimataṃ nirdoṣatāniya(tima)mavat sarvathāpyabādhyatvāt tadvadeveti / yadyapi muktānāṃ śuddhendriyavattvena saṃsāriṇāṃ tadvattā śakyasādhanā tasya tatsvarūpatāvagamāt / svarūpasya cānāgantukatvāt / tathāpi sākṣiṇo yatpratyakṣatvamuktaṃ tadvibhāvayitumayaṃ pramāṇāntaropanyāsaḥ / sukhādiviṣayaṃ svarūpabhūtaṃ caitanyendriyaṃ hi sākṣītyucyate / tadabhivyaktaṃ jñānaṃ ceti / *5,356* nanu prākṛtaśuddhabhedāt dvividhamindriyamityasat / "śrotraṃ cakṣuḥsparśanaṃ ca rasanaṃ ghrāṇameva ca / adhiṣṭhāya manaścāyam'; iti pañcendriyamanobhedenendriyaṣāḍvidhyasmaraṇavirodhādityata āha pañceti // pañcendriyamanobhedāt prākṛtaṃ ṣaḍvidhaṃ smṛtam
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.