प्रतिज्ञापदेन तदर्थो लक्ष्यते । विषयसप्तमीयम् । असम्बन्धो ऽत्राकाङ्क्षालक्षणसम्बन्धविरहः । अत्रापि युक्तेरिति गौणो निर्देशः । असम्बन्धो ऽसङ्गतिरिति पर्यायावित्यतो व्यवहारसाध्यतासूचनायोक्तेत्युक्तम् । विरोधासङ्गतिस्वरूपस्य स्फुटत्वादन्यैरुपदर्शितत्वाच्च किमत्रोदाहरणोपदर्शनेनेति हिशब्देनाह । *५,४१३* ननु कथं द्वे एवानुमानदूषणे परपरिगणितानामसिद्धत्वादीनां बहूनां सत्त्वादित्यतस्तेषामत्रान्तर्भावं विभावयितु विरोधविभागमाह विरोधो ऽपीति ॥ विरोधो ऽपि त्रिधैव स्यात् ॥। सामान्यविभागेन सह विशेषविभागस्य समुच्चये अपिशब्दः । असङ्गतिरप्यनेकविधेति वा त्रिधैव न त्वेकविधैव येनासिद्धयादीनामन्तर्भावो दुर्घटः स्यात् । यद्वा यावन्तो ऽनुमानाभासाः परपरिगणितास्तावद्भेदतां नि(राकर्तु)वतर्यितुमेवशब्दः । सर्वेषामत्रैवान्तर्भावात् । त्रैविध्यं दर्शयति प्रतिज्ञार्थेति ॥ *५,४१४* ॥। प्रतिज्ञार्थविरुद्धता । लिङ्गराहित्यमव्याप्तिर् ॥। *५,४२७* अनध्यवसितत्वादिभेदो ऽपि किं व्याप्त्यभावे सम्भवतीत्येतावता परिसङ्खयेयो व्यवहारोपयोगित्वाद्वा । नाद्यः । व्यर्थव्युत्पादनस्यातिप्रसङ्गित्वात् । न द्वितीयः । वैयर्थ्यप्रसक्तेः । नेदं साधकमनैकान्तिकत्वादित्यस्य हि सपक्षवृत्तित्वे सति विपक्षवृत्तित्वादित्यर्थः । नचात्र विशेषणव्यवच्छेद्यं किञ्चिदस्ति । एवं विरुद्धत्वादित्यस्य सपक्षावृत्तित्वे सति विपक्षवृत्तित्वादित्यर्थः । तथाच वैयर्थ्यमेव । साध्यविपर्ययव्याप्यत्वादित्यत्रापि सम्बन्धमात्रेण कृतार्थत्वे व्याप्तिग्रहणं व्यर्थमेव । एवमवान्तरभेदव्युत्पादनमपि निरस्तम् । शिष्यमतिवैशद्याय व्युत्पादनं त्वनुमतमेवेति न स्वीयव्यवहारविरोध इति । विरोधवदसङ्गतेरपि प्रभेदाः स्वयमेवोहनीयाः । *५,४२९* एवं साक्षाद्युक्तिदोषमभिधाय वाचनिकदोषमाह न्यूनेति ॥ ॥। न्यूनाधिक्ये तु वाचिके
pratijñāpadena tadartho lakṣyate / viṣayasaptamīyam / asambandho 'trākāṅkṣālakṣaṇasambandhavirahaḥ / atrāpi yukteriti gauṇo nirdeśaḥ / asambandho 'saṅgatiriti paryāyāvityato vyavahārasādhyatāsūcanāyoktetyuktam / virodhāsaṅgatisvarūpasya sphuṭatvādanyairupadarśitatvācca kimatrodāharaṇopadarśaneneti hiśabdenāha / *5,413* nanu kathaṃ dve evānumānadūṣaṇe paraparigaṇitānāmasiddhatvādīnāṃ bahūnāṃ sattvādityatasteṣāmatrāntarbhāvaṃ vibhāvayitu virodhavibhāgamāha virodho 'pīti // virodho 'pi tridhaiva syāt ... sāmānyavibhāgena saha viśeṣavibhāgasya samuccaye apiśabdaḥ / asaṅgatirapyanekavidheti vā tridhaiva na tvekavidhaiva yenāsiddhayādīnāmantarbhāvo durghaṭaḥ syāt / yadvā yāvanto 'numānābhāsāḥ paraparigaṇitāstāvadbhedatāṃ ni(rākartu)vataryitumevaśabdaḥ / sarveṣāmatraivāntarbhāvāt / traividhyaṃ darśayati pratijñārtheti // *5,414* ... pratijñārthaviruddhatā / liṅgarāhityamavyāptir ... *5,427* anadhyavasitatvādibhedo 'pi kiṃ vyāptyabhāve sambhavatītyetāvatā parisaṅkhayeyo vyavahāropayogitvādvā / nādyaḥ / vyarthavyutpādanasyātiprasaṅgitvāt / na dvitīyaḥ / vaiyarthyaprasakteḥ / nedaṃ sādhakamanaikāntikatvādityasya hi sapakṣavṛttitve sati vipakṣavṛttitvādityarthaḥ / nacātra viśeṣaṇavyavacchedyaṃ kiñcidasti / evaṃ viruddhatvādityasya sapakṣāvṛttitve sati vipakṣavṛttitvādityarthaḥ / tathāca vaiyarthyameva / sādhyaviparyayavyāpyatvādityatrāpi sambandhamātreṇa kṛtārthatve vyāptigrahaṇaṃ vyarthameva / evamavāntarabhedavyutpādanamapi nirastam / śiṣyamativaiśadyāya vyutpādanaṃ tvanumatameveti na svīyavyavahāravirodha iti / virodhavadasaṅgaterapi prabhedāḥ svayamevohanīyāḥ / *5,429* evaṃ sākṣādyuktidoṣamabhidhāya vācanikadoṣamāha nyūneti // ... nyūnādhikye tu vācike
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.