निगृह्यते पराजीयते एभिरिति निग्रहाः निग्रहस्थानानि । ननु च प्रतिज्ञाहान्यादीनां वक्तृदोषाणां कथमर्थवचनदोषेषु विरोधासङ्गतिन्यूनाधिक्येष्वनुप्रवेश इत्यत उक्तम् संवादानुक्तिसंयुक्तां इति ॥ तथाप्यनुपपत्तिरेव । विरोधादिचतुष्ययस्यानुमानदोषत्वेनोक्तत्वात् । निग्रहस्थानानां च नियमेनानुमानाश्रयत्वाभावात् । नहि पुनरुक्तिरनुमान एव सम्भाविनी । प्रश्नादावप्युपपत्तेरित्यतो ऽस्त्यत्र विशेष इति तुशब्देनाह । द्विविधं हि विरोधादिचतुष्ययम् । समयबन्धादिकथासर्वरूपसाधारणमसाधारणं च । तत्रानुमानस्यैव यदसाधारणं विरोधादि तत्रानुमानदोषाणां सर्वेषां प्रवेशो ऽभिहितः । साधारणे तु सर्वनिग्रहस्थानानामिति न कश्चिद्विरोधः । यद्वा कथाबाह्यादीनामेषां निग्रहस्थानताव्यवच्छेदार्थस्तुशब्दः । *५,४८२* ननु केयं कथा नामेत्यपेक्षायां तत्स्वरूपं निरूपयन्सामान्यलक्षणं विभागमुद्देशं चाह वाद इति ॥ वादो जल्पो वितण्डेति कथास्तिस्रो विजानताम् अत्र कथेति लक्ष्यपदमावर्तनीयम् । विचारगोचरेत्युपस्कर्तव्यम् । विजानतामिति जातौ बहुवचनम् । तथा चानेकविद्व(त्कर्तृ)द्वक्तृकविचारगोचरा कथा वाक्यसन्दृद्धिः(न्दर्भः) कथेति सामान्यलक्षणसिद्धिः । ताश्च कथा वादादिभेदेन तिस्रः त्रिविधा इत्यर्थः । विजानतां मतेन तिस्र इति वा । तेन न्यूनाधिकसङ्खयोक्तिस्तद्विरोधादयुक्तेत्युक्तं भवति । *५,४८८* वादलक्षणमाह स्वार्थमिति ॥ स्वार्थं परार्थमपि वा तत्त्वनिर्णयसाधनी
nigṛhyate parājīyate ebhiriti nigrahāḥ nigrahasthānāni / nanu ca pratijñāhānyādīnāṃ vaktṛdoṣāṇāṃ kathamarthavacanadoṣeṣu virodhāsaṅgatinyūnādhikyeṣvanupraveśa ityata uktam saṃvādānuktisaṃyuktāṃ iti // tathāpyanupapattireva / virodhādicatuṣyayasyānumānadoṣatvenoktatvāt / nigrahasthānānāṃ ca niyamenānumānāśrayatvābhāvāt / nahi punaruktiranumāna eva sambhāvinī / praśnādāvapyupapatterityato 'styatra viśeṣa iti tuśabdenāha / dvividhaṃ hi virodhādicatuṣyayam / samayabandhādikathāsarvarūpasādhāraṇamasādhāraṇaṃ ca / tatrānumānasyaiva yadasādhāraṇaṃ virodhādi tatrānumānadoṣāṇāṃ sarveṣāṃ praveśo 'bhihitaḥ / sādhāraṇe tu sarvanigrahasthānānāmiti na kaścidvirodhaḥ / yadvā kathābāhyādīnāmeṣāṃ nigrahasthānatāvyavacchedārthastuśabdaḥ / *5,482* nanu keyaṃ kathā nāmetyapekṣāyāṃ tatsvarūpaṃ nirūpayansāmānyalakṣaṇaṃ vibhāgamuddeśaṃ cāha vāda iti // vādo jalpo vitaṇḍeti kathāstisro vijānatām atra katheti lakṣyapadamāvartanīyam / vicāragocaretyupaskartavyam / vijānatāmiti jātau bahuvacanam / tathā cānekavidva(tkartṛ)dvaktṛkavicāragocarā kathā vākyasandṛddhiḥ(ndarbhaḥ) katheti sāmānyalakṣaṇasiddhiḥ / tāśca kathā vādādibhedena tisraḥ trividhā ityarthaḥ / vijānatāṃ matena tisra iti vā / tena nyūnādhikasaṅkhayoktistadvirodhādayuktetyuktaṃ bhavati / *5,488* vādalakṣaṇamāha svārthamiti // svārthaṃ parārthamapi vā tattvanirṇayasādhanī
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.