तैरसद्भिः प्रथमं स्वपक्षसाधनाय माने उक्ते सति सद्भिस्तस्य मानस्य दूषणं वक्तव्यम् । असतो वादिभूतस्य स्वपक्षसाधनं परपक्षनिराकरणं च करणीयम् । सतस्तु प्रतिवादिनः तत्प्रमाणदूषणेनैव चरितार्थत्वमित्युक्तं भवति । क्वचित्सतामेवेत्यादिसार्धश्लोको वादजल्पयोरित्यतःपरं पठितः । तत एतामेव सङ्गतिमाश्रित्य टीकाकृता तत्रैव व्याख्यातः । *५,४९६फ़्।* किञ्च गुरुशिष्यादयो ऽसमानविद्या अपि वादे ऽधिक्रियन्ते । तत्त्वनिर्णयार्थित्वात् । जल्पवितण्डयोस्तु सम्भावितसमानविद्ययोरेवाधिकारः । "ययोरेव समं वित्तं ययोरेव समं श्रुतम् । तयोर्विवाहो वादश्च नोत्तमाधमयोः क्वचित्ऽ; इति स्मरणात् । वादो जल्पवितण्डालक्षणो विवादः । अन्यथात्यन्तापकृष्टो ऽप्युत्कृष्टतमेन वैयात्यात् घटमानो यदि वा दैवायत्तमभिभावयेत् तदा वृथाख्यातिं लभेत । तथाच प्राश्निकादीनामसुज्ञात्वं प्रत्यवायश्च स्यात् । अपूज्यः पूज्यते यत्रेति वचनात् । एवं च वादाज्जल्पवितण्डयोर्भेदः । नन्वेतदयुक्तम् । परबुद्धेरप्रत्यक्षत्वेन विद्यासाम्यवैषम्ययोर्ज्ञातुमशक्यत्वादिति चेन्न । जल्पवितण्डार्थिनोर्विद्यासाम्यादेः परीक्षया निश्चयोपपत्तेः । तदेतदाह विद्येति । विद्यापरीक्षापूर्वैव वितण्डा जल्प एव च विद्यापरीक्षा पूर्वा कारणभूता यस्याः सा तथोक्ता । विद्यापरीक्षया निश्चितसाम्ययोरेव वितण्डा दातव्या, न विषमविद्ययोः । जल्पश्चैवम् विद्यापरीक्षापूर्वं एवेति व्याख्येयम् । द्वितीयैवशब्दो वादव्यावृत्त्यर्थः । समानविद्ययोरेवेत्ययं नियमो न वादे ऽस्तीति । *५,४९८* ननु जल्पवितण्डार्थिनोविर्द्यासाम्यादिनिश्चयाय कर्तव्या परीक्षा किं कथया, उतान्यथा । नान्यथा । अन्योन्यसङ्घर्षणेन विना तदसिद्धेः । आद्ये ऽपि किं वादेन जल्पवितण्डाभ्यां वा । न प्रथमः । ख्यात्यादिकामयोः स्पर्धावतोर्वादानुपपत्तेः । न द्वितीयः । अनवस्थापातादिति चेन्न । वादेन तावद्विद्यापरीक्षणस्येष्टत्वादित्याशयवान्वादस्य विद्यापरीक्षायां कार(तत्कार)णत्वमन्वयव्यतिरेकाभ्यां साधयितुमुपोद्घातं तावदाह उच्चेति ॥ उच्चनीचत्वनिर्णीतिर्यतो जयपराजयौ
tairasadbhiḥ prathamaṃ svapakṣasādhanāya māne ukte sati sadbhistasya mānasya dūṣaṇaṃ vaktavyam / asato vādibhūtasya svapakṣasādhanaṃ parapakṣanirākaraṇaṃ ca karaṇīyam / satastu prativādinaḥ tatpramāṇadūṣaṇenaiva caritārthatvamityuktaṃ bhavati / kvacitsatāmevetyādisārdhaśloko vādajalpayorityataḥparaṃ paṭhitaḥ / tata etāmeva saṅgatimāśritya ṭīkākṛtā tatraiva vyākhyātaḥ / *5,496f.* kiñca guruśiṣyādayo 'samānavidyā api vāde 'dhikriyante / tattvanirṇayārthitvāt / jalpavitaṇḍayostu sambhāvitasamānavidyayorevādhikāraḥ / "yayoreva samaṃ vittaṃ yayoreva samaṃ śrutam / tayorvivāho vādaśca nottamādhamayoḥ kvacit'; iti smaraṇāt / vādo jalpavitaṇḍālakṣaṇo vivādaḥ / anyathātyantāpakṛṣṭo 'pyutkṛṣṭatamena vaiyātyāt ghaṭamāno yadi vā daivāyattamabhibhāvayet tadā vṛthākhyātiṃ labheta / tathāca prāśnikādīnāmasujñātvaṃ pratyavāyaśca syāt / apūjyaḥ pūjyate yatreti vacanāt / evaṃ ca vādājjalpavitaṇḍayorbhedaḥ / nanvetadayuktam / parabuddherapratyakṣatvena vidyāsāmyavaiṣamyayorjñātumaśakyatvāditi cenna / jalpavitaṇḍārthinorvidyāsāmyādeḥ parīkṣayā niścayopapatteḥ / tadetadāha vidyeti / vidyāparīkṣāpūrvaiva vitaṇḍā jalpa eva ca vidyāparīkṣā pūrvā kāraṇabhūtā yasyāḥ sā tathoktā / vidyāparīkṣayā niścitasāmyayoreva vitaṇḍā dātavyā, na viṣamavidyayoḥ / jalpaścaivam vidyāparīkṣāpūrvaṃ eveti vyākhyeyam / dvitīyaivaśabdo vādavyāvṛttyarthaḥ / samānavidyayorevetyayaṃ niyamo na vāde 'stīti / *5,498* nanu jalpavitaṇḍārthinovirdyāsāmyādiniścayāya kartavyā parīkṣā kiṃ kathayā, utānyathā / nānyathā / anyonyasaṅgharṣaṇena vinā tadasiddheḥ / ādye 'pi kiṃ vādena jalpavitaṇḍābhyāṃ vā / na prathamaḥ / khyātyādikāmayoḥ spardhāvatorvādānupapatteḥ / na dvitīyaḥ / anavasthāpātāditi cenna / vādena tāvadvidyāparīkṣaṇasyeṣṭatvādityāśayavānvādasya vidyāparīkṣāyāṃ kāra(tatkāra)ṇatvamanvayavyatirekābhyāṃ sādhayitumupodghātaṃ tāvadāha ucceti // uccanīcatvanirṇītiryato jayaparājayau
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.