यद्वा वेदशब्देन पञ्चरात्रादयो ऽपि गृह्यन्ते । अधिकारस्येत्युपलक्षणम् । साधनानुष्ठानस्येत्यपि द्रष्टव्यम् । दुर्निरूपत्वमस्मदाद्यप्रत्यक्षत्वम् । सदेति स्वभावत एव न तु देशादिव्यवधानेनेत्यर्थः । नियमो व्यभिचारो वा फलस्येति शेषः । हिशब्दो यस्मादित्यर्थे । तस्मात्फलसंवादेन प्रामाण्यादि नानुमीयत इति शेषः । एतदुक्तं भवति । प्रमितं खलु लिङ्गमनुमितेः करणम् । न सत्तामात्रेण । अतिप्रसङ्गात् । अत्र (च) एवं प्रयोक्तव्यम् । पञ्चरात्रादिकं प्रमाणम् । समर्थप्रवृत्तिजनकत्वात्सम्प्रतिपन्नवदिति । तस्य चायमर्थः । एतद्विहितसाधनानुष्ठानवद्भिस्तत्फलस्य नियमेन प्राप्तेरिति । नचैतल्लिङ्गं शक्यावधारणम् । व्यभिचारस्य बहुलमुपलम्भेन नियमस्य प्रत्येतुमशक्यत्वात् । तदवधारणे च काकतालीयतायाः शङ्कनात् । तत्रैतावद्वक्तव्यम् । कार्यं कारणसामग्रीसम्पाद्यं नतु तदेकदेशेन । तथात्वे ऽतिप्रसक्तेः । प्रकृते चोभयकुलशुद्धिवैदिकनिषेकादिसंस्काराद्यधिकारपूर्वकं विशुद्धाभिसन्ध्यादिमता सम्यगनुष्ठित कर्म असति प्रतिबन्धके, सति चेश्वरेच्छादौ हि सहकारिणि, सम्पदादिफलजननायालम् । तथा च यत्र फलं नोपलब्धं तत्राधिकारादिवैगुण्यमितरत्र तु तत्साद्गुण्यमित्यतो नियमनिश्चय इति । न चैतद्युक्तम् । परगतयोरधिकारादिभावाभावयोरस्मदादिभिरवगन्तुमशक्यत्वात् । नहि खलु परकीयपितृपितामहादीनां मानसादिविशुद्धिर्धा, निषेकादिसमीचीनता वा, मन्त्राणामयातयामत्वादिकं वा द्रव्यादीनां शुचित्वादिकं वा, अर्वाचीनैरवगन्तुं शक्यते । तथाचास्य फलनियम एव व्यभिचारस्तु वैगुण्यनिमित्त इति वास्तु । व्यभिचार एवास्य । क्वचित्फलोपलम्भस्तु काकतालीयो ऽन्यनिमित्त एवेति वा भवत्विति सन्देहो न निवर्तते । नच सन्दिग्धेन प्रामाण्यानुमानं युज्यते । प्रामाण्यसिद्धयुत्तरकालं तु व्यभिचारस्य वैगुण्यनिमित्तताकल्पनायामितरेतराश्रयत्वं स्यात् । वेदसंवादेन तु प्रामाण्ये ऽवधारिते शक्यते फलव्यभिचारस्यान्या गतिः कल्पयितुम् । अतो वेदसंवादेनैव प्रामाण्यं पञ्चरात्रादीनामवधार्यते न प्रवृत्तिसामर्थ्येनेति । *५,६७* एवं न्यायसाम्याभावेन प्रतिबन्दी मोचिता । यदपि प्रतिबन्दीमाददानस्य विवक्षितम् । यथा च पञ्चरात्रादिप्रामाण्यमभिलषता फलव्यभिचारस्याधिकारादिवैकल्यनिबन्धनता कल्प्या तथाहमपि पाशुपतादिस्मृतिषु कल्पयिष्यामीति, तदयुक्तं वैषम्यादित्याह अधिकारो हीति ॥ अधिकारो हि सुलभः कथितो ऽन्यागमेष्वलम् । वेदोक्तो ह्य् अधिकारस्तु दुर्लभः सर्वमानुषैः
yadvā vedaśabdena pañcarātrādayo 'pi gṛhyante / adhikārasyetyupalakṣaṇam / sādhanānuṣṭhānasyetyapi draṣṭavyam / durnirūpatvamasmadādyapratyakṣatvam / sadeti svabhāvata eva na tu deśādivyavadhānenetyarthaḥ / niyamo vyabhicāro vā phalasyeti śeṣaḥ / hiśabdo yasmādityarthe / tasmātphalasaṃvādena prāmāṇyādi nānumīyata iti śeṣaḥ / etaduktaṃ bhavati / pramitaṃ khalu liṅgamanumiteḥ karaṇam / na sattāmātreṇa / atiprasaṅgāt / atra (ca) evaṃ prayoktavyam / pañcarātrādikaṃ pramāṇam / samarthapravṛttijanakatvātsampratipannavaditi / tasya cāyamarthaḥ / etadvihitasādhanānuṣṭhānavadbhistatphalasya niyamena prāpteriti / nacaitalliṅgaṃ śakyāvadhāraṇam / vyabhicārasya bahulamupalambhena niyamasya pratyetumaśakyatvāt / tadavadhāraṇe ca kākatālīyatāyāḥ śaṅkanāt / tatraitāvadvaktavyam / kāryaṃ kāraṇasāmagrīsampādyaṃ natu tadekadeśena / tathātve 'tiprasakteḥ / prakṛte cobhayakulaśuddhivaidikaniṣekādisaṃskārādyadhikārapūrvakaṃ viśuddhābhisandhyādimatā samyaganuṣṭhita karma asati pratibandhake, sati ceśvarecchādau hi sahakāriṇi, sampadādiphalajananāyālam / tathā ca yatra phalaṃ nopalabdhaṃ tatrādhikārādivaiguṇyamitaratra tu tatsādguṇyamityato niyamaniścaya iti / na caitadyuktam / paragatayoradhikārādibhāvābhāvayorasmadādibhiravagantumaśakyatvāt / nahi khalu parakīyapitṛpitāmahādīnāṃ mānasādiviśuddhirdhā, niṣekādisamīcīnatā vā, mantrāṇāmayātayāmatvādikaṃ vā dravyādīnāṃ śucitvādikaṃ vā, arvācīnairavagantuṃ śakyate / tathācāsya phalaniyama eva vyabhicārastu vaiguṇyanimitta iti vāstu / vyabhicāra evāsya / kvacitphalopalambhastu kākatālīyo 'nyanimitta eveti vā bhavatviti sandeho na nivartate / naca sandigdhena prāmāṇyānumānaṃ yujyate / prāmāṇyasiddhayuttarakālaṃ tu vyabhicārasya vaiguṇyanimittatākalpanāyāmitaretarāśrayatvaṃ syāt / vedasaṃvādena tu prāmāṇye 'vadhārite śakyate phalavyabhicārasyānyā gatiḥ kalpayitum / ato vedasaṃvādenaiva prāmāṇyaṃ pañcarātrādīnāmavadhāryate na pravṛttisāmarthyeneti / *5,67* evaṃ nyāyasāmyābhāvena pratibandī mocitā / yadapi pratibandīmādadānasya vivakṣitam / yathā ca pañcarātrādiprāmāṇyamabhilaṣatā phalavyabhicārasyādhikārādivaikalyanibandhanatā kalpyā tathāhamapi pāśupatādismṛtiṣu kalpayiṣyāmīti, tadayuktaṃ vaiṣamyādityāha adhikāro hīti // adhikāro hi sulabhaḥ kathito 'nyāgameṣvalam / vedokto hy adhikārastu durlabhaḥ sarvamānuṣaiḥ
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.