उक्तमार्गेण श्रुतिरेव प्रमा हि न इत्युक्तरीत्या श्रुतिविरुद्धभाषित्वादित्यर्थः । वक्तुः साङ्खयप्रणेतुः । यद्वा इतरेषां चानुपलब्धेरित्युक्तमार्गेण । साङ्खयशास्त्रे ऽपि ह्याख्यायिकासु योग्यानुपलब्धिबाधिता बहवो ऽर्थाः प्रतिपाद्यन्ते । अथवा"अविप्रलम्भस्तज्ज्ञानम्ऽ; इत्याद्युक्तमार्गेणाप्तत्वनिश्चायकप्रमाणाभावादित्यर्थः । "कपिलो वासुदेवाख्यस्तन्त्रं साङ्खयं जगाद ह । ब्रह्मादिभ्यश्च देवेभ्यो भृग्वादिभ्यस्तथैव च । तथैवासुरये सर्ववेदार्थपरिबृंहितम् । सर्ववेदविरुद्धं च कपिलो ऽन्यो जगाद ह । साङ्खयमासुरये ऽन्यस्मै कुतर्कपरिबृंहितम्ऽ; इति पुराणोक्तमार्गेणेति वा । "ऋषिं प्रसूतं कपिलम्ऽ; इत्यादिश्रुत्युदाहरणमप्यनेनैव निरस्तम् । एतेनैव"आगमाद्योगिप्रत्यक्षावगमेऽ; इत्यपाकृतम् । *७,७७* न केवलमुक्तमार्गेणाप्तत्वानुपपत्तिः । किन्नामानुपपन्नभाषित्वादपीत्याह अप्रामाण्येति ॥ अप्रामाण्यस्वतस्त्वस्य स्वीकारादपि ॥। अपिशब्देन प्रामाण्यस्वतस्त्वमपि समुच्चिनोति । ज्ञानानां प्रामाण्यमप्रामाण्यं ज्ञानकारणमात्राधीनोत्पत्तिकमिति स्वीकरोति साङ्खयः । तच्चानुपपन्नमित्यतो ऽप्यसौ नाप्तः । कथं प्रामाण्याप्रामाण्ययोः स्वतस्त्वमनुपपन्नमित्यत आह मायिवदिति ॥ ॥। मायिवत् । स्वोक्ताखिलनिषेधी स्यान् ॥। प्रामाण्याप्रामाण्ययोर्ज्ञानकारणमात्रजन्यत्वे साङ्खयस्य वचनेनोत्पन्नं ज्ञानं प्रमाणमप्रमाणं चेत्युभयात्मकं वा स्यात् । परस्परविराधेनोभयविकलं वा ज्ञानमात्रमुत्प(द्येत)द्यते । निःस्वभावस्य ज्ञानस्यानुपपत्त्या नोत्प(द्यते)द्येत वा । आद्ये सदसद्विलक्षणं विश्वं मन्यमानो मायावादी यथा स्वोक्तनिषेधी सद्विलक्षणमित्युक्त्या प्राप्तस्यासत्त्वस्य, स्वयमेव असद्विलक्षणमिति निषेधात् । असद्विलक्षणमित्युक्त्या च प्राप्तस्य सत्त्वस्य स्वयमेव सद्विलक्षणमिति निषेधात् । तथा साङ्खयो ऽपि स्वोक्ताखिलनिषेधी स्यात् । तद्वाक्यजनितज्ञानस्य याथार्थ्ये हि प्रकृतिर्जगत्कारणमित्यादिको ऽर्थो यो लब्धः, स एवार्थस्तस्यायाथार्थ्ये निषिद्धः स्यात् । अयाथाथ्यर्स्य विषयविपर्यासानतिरेकात् । उभयस्वतस्त्वे वस्तुनो विरुद्धाकारद्वयालिङ्गितत्वं प्रसज्येतेति भावः । मायाशब्दस्य व्रीह्यादित्वान्मायीति साधु । *७,८०* नन्वेवमपि याथार्थ्येन प्रकृतिर्जगत्कारणमित्यादिको ऽर्थस्तावत्सिद्धयतीत्यत आह नचेति ॥ ॥। न च किञ्चित् प्रसिद्धयति
uktamārgeṇa śrutireva pramā hi na ityuktarītyā śrutiviruddhabhāṣitvādityarthaḥ / vaktuḥ sāṅkhayapraṇetuḥ / yadvā itareṣāṃ cānupalabdherityuktamārgeṇa / sāṅkhayaśāstre 'pi hyākhyāyikāsu yogyānupalabdhibādhitā bahavo 'rthāḥ pratipādyante / athavā"avipralambhastajjñānam'; ityādyuktamārgeṇāptatvaniścāyakapramāṇābhāvādityarthaḥ / "kapilo vāsudevākhyastantraṃ sāṅkhayaṃ jagāda ha / brahmādibhyaśca devebhyo bhṛgvādibhyastathaiva ca / tathaivāsuraye sarvavedārthaparibṛṃhitam / sarvavedaviruddhaṃ ca kapilo 'nyo jagāda ha / sāṅkhayamāsuraye 'nyasmai kutarkaparibṛṃhitam'; iti purāṇoktamārgeṇeti vā / "ṛṣiṃ prasūtaṃ kapilam'; ityādiśrutyudāharaṇamapyanenaiva nirastam / etenaiva"āgamādyogipratyakṣāvagame'; ityapākṛtam / *7,77* na kevalamuktamārgeṇāptatvānupapattiḥ / kinnāmānupapannabhāṣitvādapītyāha aprāmāṇyeti // aprāmāṇyasvatastvasya svīkārādapi ... apiśabdena prāmāṇyasvatastvamapi samuccinoti / jñānānāṃ prāmāṇyamaprāmāṇyaṃ jñānakāraṇamātrādhīnotpattikamiti svīkaroti sāṅkhayaḥ / taccānupapannamityato 'pyasau nāptaḥ / kathaṃ prāmāṇyāprāmāṇyayoḥ svatastvamanupapannamityata āha māyivaditi // ... māyivat / svoktākhilaniṣedhī syān ... prāmāṇyāprāmāṇyayorjñānakāraṇamātrajanyatve sāṅkhayasya vacanenotpannaṃ jñānaṃ pramāṇamapramāṇaṃ cetyubhayātmakaṃ vā syāt / parasparavirādhenobhayavikalaṃ vā jñānamātramutpa(dyeta)dyate / niḥsvabhāvasya jñānasyānupapattyā notpa(dyate)dyeta vā / ādye sadasadvilakṣaṇaṃ viśvaṃ manyamāno māyāvādī yathā svoktaniṣedhī sadvilakṣaṇamityuktyā prāptasyāsattvasya, svayameva asadvilakṣaṇamiti niṣedhāt / asadvilakṣaṇamityuktyā ca prāptasya sattvasya svayameva sadvilakṣaṇamiti niṣedhāt / tathā sāṅkhayo 'pi svoktākhilaniṣedhī syāt / tadvākyajanitajñānasya yāthārthye hi prakṛtirjagatkāraṇamityādiko 'rtho yo labdhaḥ, sa evārthastasyāyāthārthye niṣiddhaḥ syāt / ayāthāthyarsya viṣayaviparyāsānatirekāt / ubhayasvatastve vastuno viruddhākāradvayāliṅgitatvaṃ prasajyeteti bhāvaḥ / māyāśabdasya vrīhyāditvānmāyīti sādhu / *7,80* nanvevamapi yāthārthyena prakṛtirjagatkāraṇamityādiko 'rthastāvatsiddhayatītyata āha naceti // ... na ca kiñcit prasiddhayati
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.