जगद्वृक्षं पञ्चस्कन्धात्मना स्थितमाहुः । पञ्चस्कन्धानाह संस्कारेति ॥ संस्काररूपविज्ञानसञ्ज्ञादुःखात्मना स्थितिः स्थितिः स्कन्धानामिति शेषः । समनन्तरप्रत्ययः संस्कारस्कन्धः । रूपरसगन्धस्पर्शशब्दात्मकाः परमाणवो रूपस्कन्धः । निर्विकल्पकं ज्ञानं विज्ञानस्कन्धः । सविकल्पकं ज्ञानं संज्ञास्कन्धः । वेदनापरपर्यायं दुःखं चैकस्कन्धः । अत्र रूपस्कन्धो बाह्यः । अन्ये चत्वार आभ्यन्तरा इत्याहुरिति सम्बन्धः । *८,१७३* सुखादीनां पदार्थान्तरेण विद्यमानत्वात्कथं पञ्चैव स्कन्धा इत्यत आह दुःखाभावादिति ॥ दुःखाभावं सुखं चाहुर् ॥। चशब्देन केचित्सुखं वेदनास्कन्धे ऽन्तर्भावयन्तीति सूचितं भवति । यद्वानुक्तसमुच्चयार्थश्चशब्दः । यथा मूर्ताभाव एवाकाशं, रूपादय एव पृथिव्याद्याः, सङ्खयादयस्तु गुणाः पृथगनुपलम्भान्न सन्त्येव । देशान्तरोत्पाद एव कर्मप्रत्ययालम्बनम् । क्षणिकस्य वास्तवकर्मायोगात् । सन्निकृष्टविप्रकृष्टतयोत्पाद एव संयोगादिव्यवहारगोचरः । अतद्वयावृत्तिरेव गोत्वादिसामान्यबुद्धिबोध्येत्यादि । ॥। अरूपज्ञानसन्ततिम्
jagadvṛkṣaṃ pañcaskandhātmanā sthitamāhuḥ / pañcaskandhānāha saṃskāreti // saṃskārarūpavijñānasañjñāduḥkhātmanā sthitiḥ sthitiḥ skandhānāmiti śeṣaḥ / samanantarapratyayaḥ saṃskāraskandhaḥ / rūparasagandhasparśaśabdātmakāḥ paramāṇavo rūpaskandhaḥ / nirvikalpakaṃ jñānaṃ vijñānaskandhaḥ / savikalpakaṃ jñānaṃ saṃjñāskandhaḥ / vedanāparaparyāyaṃ duḥkhaṃ caikaskandhaḥ / atra rūpaskandho bāhyaḥ / anye catvāra ābhyantarā ityāhuriti sambandhaḥ / *8,173* sukhādīnāṃ padārthāntareṇa vidyamānatvātkathaṃ pañcaiva skandhā ityata āha duḥkhābhāvāditi // duḥkhābhāvaṃ sukhaṃ cāhur ... caśabdena kecitsukhaṃ vedanāskandhe 'ntarbhāvayantīti sūcitaṃ bhavati / yadvānuktasamuccayārthaścaśabdaḥ / yathā mūrtābhāva evākāśaṃ, rūpādaya eva pṛthivyādyāḥ, saṅkhayādayastu guṇāḥ pṛthaganupalambhānna santyeva / deśāntarotpāda eva karmapratyayālambanam / kṣaṇikasya vāstavakarmāyogāt / sannikṛṣṭaviprakṛṣṭatayotpāda eva saṃyogādivyavahāragocaraḥ / atadvayāvṛttireva gotvādisāmānyabuddhibodhyetyādi / ... arūpajñānasantatim
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.