महादादिकार्यमित्यर्थः । अचेतनवशं स्वतन्त्राचेतनाधीनोत्पत्तिकम् । प्रतिपन्नवत् । प्रधानवत् । आस्तां तावद्दूषणान्तरम् इति प्रत्यनुमानेनैव प्रतिषिद्धस्य प्रधानस्वातन्त्र्यस्य मूलानुमा साधिकानुमा केन सामर्थ्येन भवेत् प्रमाणमिति शेषः । मूलानुमेति वाऽवर्तनीयम् । किम् आक्षेपे । अकार्यत्वमत्रोपाधिरिति चेन्न । पटादौ साध्याव्याप्तेः । पटादेः कुविन्दाद्यधिष्ठिततन्त्वादिकायर्त्वस्यान्वयव्यतिरेकाभ्यामुपलम्भात् । *७,९१* एवं प्रधानस्य रचनायाः स्वतन्त्रप्रवृत्तेरनुमानविरोधेनानुपपत्तेर्नानुमानं तत्र प्रमाणमिति सूत्राक्षरयोजनां मनसि निधाय सूत्रतात्पर्यमुक्तम् । इदानीं तामेव विवृण्वन्प्रतिपक्षान्तरमाह स्वतन्त्रेति ॥ स्वतन्त्रवृत्ती रचना सा चैवाचेतने कुतः चशब्दो ऽनुमानान्तरसमुच्चये । कुत एवेत्यन्वयः । अयमत्र प्रयोगः । प्रधानं स्वतन्त्रप्रवृत्तिरहितम् अचेतनत्वात् । तन्त्वादिवदिति । *७,९२* नन्वचेतनत्वे ऽपि प्रधानस्य स्वातन्त्र्येण प्रवृत्तिरस्तु को विरोधः । तथाच विपक्षे बाधकाभावादप्रयोजको ऽयं हेतुरित्यत आह अचेतनत्वमिति ॥ अचेतनत्वं स्वातन्त्र्यमिति चात्मप्रमाहतम्
mahādādikāryamityarthaḥ / acetanavaśaṃ svatantrācetanādhīnotpattikam / pratipannavat / pradhānavat / āstāṃ tāvaddūṣaṇāntaram iti pratyanumānenaiva pratiṣiddhasya pradhānasvātantryasya mūlānumā sādhikānumā kena sāmarthyena bhavet pramāṇamiti śeṣaḥ / mūlānumeti vā'vartanīyam / kim ākṣepe / akāryatvamatropādhiriti cenna / paṭādau sādhyāvyāpteḥ / paṭādeḥ kuvindādyadhiṣṭhitatantvādikāyartvasyānvayavyatirekābhyāmupalambhāt / *7,91* evaṃ pradhānasya racanāyāḥ svatantrapravṛtteranumānavirodhenānupapatternānumānaṃ tatra pramāṇamiti sūtrākṣarayojanāṃ manasi nidhāya sūtratātparyamuktam / idānīṃ tāmeva vivṛṇvanpratipakṣāntaramāha svatantreti // svatantravṛttī racanā sā caivācetane kutaḥ caśabdo 'numānāntarasamuccaye / kuta evetyanvayaḥ / ayamatra prayogaḥ / pradhānaṃ svatantrapravṛttirahitam acetanatvāt / tantvādivaditi / *7,92* nanvacetanatve 'pi pradhānasya svātantryeṇa pravṛttirastu ko virodhaḥ / tathāca vipakṣe bādhakābhāvādaprayojako 'yaṃ heturityata āha acetanatvamiti // acetanatvaṃ svātantryamiti cātmapramāhatam
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.