तावदेव ह्यनेनाशङ्कनीयं यस्मिन्नाशङ्कयमाने स्ववचनस्वक्रियास्वन्यायप्रमाणान्तरविरोधो न प्रादुष्यात् । नहि कश्चिदेवं शङ्कते । मूको ऽपि वक्ता किन्न स्यात् । शब्दो ऽप्रतिपादकः किन्न भवेत् । अनुमानत्वात् अनुमानमात्रमप्रमाणं कुतो न स्यात् । अग्निरनुष्णः कुतो न भवेदिति । न ह्येषा शङ्कापिशाची कदाचिच्छान्तिमुपागच्छति । तस्मादेवामाशङ्कमानो न लौकिको नापि परीक्षक इत्युन्मत्तवदुपेक्षणीयः । प्रकृते चाचेतनत्वं स्वातन्त्र्यं चात्मप्रमाहतम् । स्वव्याहतं प्रमाणविरुद्धं च । तस्मादचेतनत्वे ऽपि स्वतन्त्रप्रवृत्तिरस्तु प्रधानस्येति शङ्कैव नोत्पत्तुमर्हतीति किमत्र बाधकोपन्यासेनेति । *७,९३* नन्वचेतनस्य स्वातन्त्र्यशङ्कायां कथं स्वव्याहतिः । नहि स्वातन्त्र्यं नाम चैतन्यम् । नाप्यचेतनत्वं नामास्वातन्त्र्यम् । कथंच प्रमाणविरोधः, इत्यत स्वव्याघातं तावदुपपादयितुं स्वातन्त्र्यं व्याख्याति स्वेच्छेति ॥ स्वेच्छानुसारितामेव स्वातन्त्र्यं हि विदो विदुः प्रवृत्ताविति शेषः । विदो विदुरित्यनेन सकलविद्वत्सम्मतमेतदित्याह । अत एव हि स्वातन्त्र्याभावाद्वृक्षस्तिष्ठतीत्यादिकर्तृत्वव्यवहारो गौण इति सर्वे प्रतिपन्नाः । *७,९७* तथापि कथं स्वव्याहतिः । नह्यचेतनत्वं नामेच्छाविरहः । किन्नाम चैतन्यविरह इत्यत आह कुत इति ॥ कुत इच्छाचेतनस्य ॥। अचेतनस्येच्छा कुतः कारणाज्जायते । न कुतश्चित् । ज्ञानमेव हीच्छाया जनकमित्यर्थः । तथापि किमित्यत आह सेच्छं चेदिति ॥ *७,९८* ॥। सेच्छं चेत् किमचेतनम्
tāvadeva hyanenāśaṅkanīyaṃ yasminnāśaṅkayamāne svavacanasvakriyāsvanyāyapramāṇāntaravirodho na prāduṣyāt / nahi kaścidevaṃ śaṅkate / mūko 'pi vaktā kinna syāt / śabdo 'pratipādakaḥ kinna bhavet / anumānatvāt anumānamātramapramāṇaṃ kuto na syāt / agniranuṣṇaḥ kuto na bhavediti / na hyeṣā śaṅkāpiśācī kadācicchāntimupāgacchati / tasmādevāmāśaṅkamāno na laukiko nāpi parīkṣaka ityunmattavadupekṣaṇīyaḥ / prakṛte cācetanatvaṃ svātantryaṃ cātmapramāhatam / svavyāhataṃ pramāṇaviruddhaṃ ca / tasmādacetanatve 'pi svatantrapravṛttirastu pradhānasyeti śaṅkaiva notpattumarhatīti kimatra bādhakopanyāseneti / *7,93* nanvacetanasya svātantryaśaṅkāyāṃ kathaṃ svavyāhatiḥ / nahi svātantryaṃ nāma caitanyam / nāpyacetanatvaṃ nāmāsvātantryam / kathaṃca pramāṇavirodhaḥ, ityata svavyāghātaṃ tāvadupapādayituṃ svātantryaṃ vyākhyāti sveccheti // svecchānusāritāmeva svātantryaṃ hi vido viduḥ pravṛttāviti śeṣaḥ / vido vidurityanena sakalavidvatsammatametadityāha / ata eva hi svātantryābhāvādvṛkṣastiṣṭhatītyādikartṛtvavyavahāro gauṇa iti sarve pratipannāḥ / *7,97* tathāpi kathaṃ svavyāhatiḥ / nahyacetanatvaṃ nāmecchāvirahaḥ / kinnāma caitanyaviraha ityata āha kuta iti // kuta icchācetanasya ... acetanasyecchā kutaḥ kāraṇājjāyate / na kutaścit / jñānameva hīcchāyā janakamityarthaḥ / tathāpi kimityata āha secchaṃ cediti // *7,98* ... secchaṃ cet kimacetanam
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.