सत्कारणत्ववादिनाम् अखिलं परेणाक्षिप्तं युज्यते । कथम् । बाधविधुरेण प्रमाणेन जगतः सत्यत्वसिद्धौ मधुरादीनां पुष्ययादिकारणानां सत्त्वसिद्धेः । तन्त्वादीनां च विचित्रस्वभावतया प्रमाणेन सिद्धानां न मृदादिकार्यकारित्वप्रसङ्गः । नहि सत इवासतो ऽपि स्वभावभेदो ऽसत्त्वव्याघातात् । प्रमाणेनैव सतः कारणत्वोपलब्धेरनुपपत्तिराभासभूतैव । प्रमाणेन सत्तया प्रमितानां मधुरादीनां सद्बुद्धिमात्रवैलक्षण्यकल्पना त्ययुक्तैव । अन्यथा सद्बुद्धयावगतात्सप्तमरसादपि पीनता सती स्यात् । ईश्वरस्य सर्वकारणत्वे ऽपि तन्त्वाद्यपेक्षा पुरुषप्रयत्नाद्यपेक्षा देशकालादिनियमश्च युज्यत एव । तन्त्वाद्यपेक्षयैव कार्यमुत्पद्यतामितीश्वरस्य प्रसादात् सङ्कल्पात् । नचैवं निर्विशेषस्य शून्यस्य सङ्कल्पो युज्यते । नचैतदप्रामाणिकम् । आरम्भणाधिकरणोक्तरीत्यात्रागमानुमानादीनां प्रमारत्वात् । नच वेदाद्यागमप्रामाण्यमसिद्धम् । प्रथमसूत्रोक्तरीत्याऽगमप्रामाण्यस्य सिद्धत्वात् । अनुमाने ऽतिप्रसङ्गो ऽप्यागमप्रामाण्येनैवापास्त इति । ब्रह्मादीन्सृष्टयादावीश्वरस्तेषु कृपयापेक्षते परमेश्वरनियोगानुष्ठाने तेषां परमपुरुषार्थलाभादिति ज्ञापयितुं प्रसादादित्युक्तम् । *८,२८९* प्राग्विश्व(स्य)सत्यत्वसाधनायोपन्यस्तस्य प्रत्यक्षस्यान्यथासिद्धिमाशङ्कय तत्परिहारत्वेन वैधर्म्याच्च न स्वप्नादिवदिति सूत्रं व्याख्यातम् । इदानीं विश्वमिथ्यात्वे पराभिहितस्य अनुमानस्य दूषकत्वेनापि (तद्वया)व्याख्यातुं मिथ्यात्वे ऽनुमानं तावच्छङ्कते दृश्यत्वादिति ॥ दृश्यत्वाद् विमंत मिथ्या स्वप्नवच्चेद् ॥। सर्वं मिथ्येत्युक्ते सम्प्रतिपन्नमिथ्यात्वे शुक्तिरजतादौ सिद्धसाधनता, शून्ये बाधः (च) स्यात् । अतः सत्यत्वमिथ्यात्वाभ्यां विमतमित्युक्तम् । विमतं गगनादिकं मिथ्या दृश्यत्वात् स्वप्नवदित्यनुमानेन विश्वमिथ्यात्वसिद्धेः कथं (तत्स)सत्यत्वमङ्गीक्रियत इत्यर्थः *८,२९१* दूषयितुं पृच्छति इयं चेति ॥ ॥। इयं च मा तिष्ठतु तावद्विश्वम् । इयं च मा इदमेव दृश्यत्वानुमानम् । मिथ्या सत्यं (त्या वे) वेति शेषः । आद्यं दूषयति मिथ्येति ॥ मिथ्या चेत् साध्यसिद्धिर् न ॥। नहि शब्दे ऽविद्यमानेन चाक्षुषत्वेन शब्दानित्यत्वं सिद्धयतीति भावः । द्वितीये दृश्यत्वं दृश्यमदृश्यं वा । प्रथमं दूषयति व्यभिचार इति ॥ ॥। व्यभिचारो न चेद् भवेत्
satkāraṇatvavādinām akhilaṃ pareṇākṣiptaṃ yujyate / katham / bādhavidhureṇa pramāṇena jagataḥ satyatvasiddhau madhurādīnāṃ puṣyayādikāraṇānāṃ sattvasiddheḥ / tantvādīnāṃ ca vicitrasvabhāvatayā pramāṇena siddhānāṃ na mṛdādikāryakāritvaprasaṅgaḥ / nahi sata ivāsato 'pi svabhāvabhedo 'sattvavyāghātāt / pramāṇenaiva sataḥ kāraṇatvopalabdheranupapattirābhāsabhūtaiva / pramāṇena sattayā pramitānāṃ madhurādīnāṃ sadbuddhimātravailakṣaṇyakalpanā tyayuktaiva / anyathā sadbuddhayāvagatātsaptamarasādapi pīnatā satī syāt / īśvarasya sarvakāraṇatve 'pi tantvādyapekṣā puruṣaprayatnādyapekṣā deśakālādiniyamaśca yujyata eva / tantvādyapekṣayaiva kāryamutpadyatāmitīśvarasya prasādāt saṅkalpāt / nacaivaṃ nirviśeṣasya śūnyasya saṅkalpo yujyate / nacaitadaprāmāṇikam / ārambhaṇādhikaraṇoktarītyātrāgamānumānādīnāṃ pramāratvāt / naca vedādyāgamaprāmāṇyamasiddham / prathamasūtroktarītyā'gamaprāmāṇyasya siddhatvāt / anumāne 'tiprasaṅgo 'pyāgamaprāmāṇyenaivāpāsta iti / brahmādīnsṛṣṭayādāvīśvarasteṣu kṛpayāpekṣate parameśvaraniyogānuṣṭhāne teṣāṃ paramapuruṣārthalābhāditi jñāpayituṃ prasādādityuktam / *8,289* prāgviśva(sya)satyatvasādhanāyopanyastasya pratyakṣasyānyathāsiddhimāśaṅkaya tatparihāratvena vaidharmyācca na svapnādivaditi sūtraṃ vyākhyātam / idānīṃ viśvamithyātve parābhihitasya anumānasya dūṣakatvenāpi (tadvayā)vyākhyātuṃ mithyātve 'numānaṃ tāvacchaṅkate dṛśyatvāditi // dṛśyatvād vimaṃta mithyā svapnavacced ... sarvaṃ mithyetyukte sampratipannamithyātve śuktirajatādau siddhasādhanatā, śūnye bādhaḥ (ca) syāt / ataḥ satyatvamithyātvābhyāṃ vimatamityuktam / vimataṃ gaganādikaṃ mithyā dṛśyatvāt svapnavadityanumānena viśvamithyātvasiddheḥ kathaṃ (tatsa)satyatvamaṅgīkriyata ityarthaḥ *8,291* dūṣayituṃ pṛcchati iyaṃ ceti // ... iyaṃ ca mā tiṣṭhatu tāvadviśvam / iyaṃ ca mā idameva dṛśyatvānumānam / mithyā satyaṃ (tyā ve) veti śeṣaḥ / ādyaṃ dūṣayati mithyeti // mithyā cet sādhyasiddhir na ... nahi śabde 'vidyamānena cākṣuṣatvena śabdānityatvaṃ siddhayatīti bhāvaḥ / dvitīye dṛśyatvaṃ dṛśyamadṛśyaṃ vā / prathamaṃ dūṣayati vyabhicāra iti // ... vyabhicāro na ced bhavet
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.