ओतप्रोतात्मकत्वं नाम तन्तूनां संयोगविशेषः पटे लक्षणमिति शेषः । अङ्गसंस्थितिः करचरणाद्यङ्गानां सन्निवेशविशेषः । आदिशब्दः प्रकारवचनः । अनित्यता लक्ष्यस्येति शेषः । यावल्लक्ष्यभाविनां लक्षणानां निवृत्तिरेव लक्ष्यानित्यत्वनिमित्तम् । तादृशं चात्मनश्चैतन्यम् । तच्च कदापि न निवर्तते इति कथं तस्य विनाशप्रसङ्ग इति । यदुक्तमात्मा स्वप्रभ इति तदप्यसत् । स्वप्रभावतः प्रदीपादेरिव रूपस्पर्शापत्तेः । रूपादिमत्वाच्च विनाशित्वापत्तेः । यद्रूपादिमत्तदनित्यत्वमिति परेणैव व्याप्तेरङ्गीकृतत्वात् इति । *८,३८१* ननु सिद्धान्ते ऽप्यात्मनो रूपादिमत्त्वमङ्गीक्रियत एव । रूपादिमतो ऽनित्यत्वमिति व्याप्तिश्च । "रूपादिमत्त्वाच्च विपर्ययो दर्शनात्ऽ; इत्युक्तत्वात् । तत्कथमनित्यत्वपरिहार इत्यत आह भौतिकं त्विति ॥ भौतिकं त्वेव रूपादि व्याप्तं नाशेन नो मते तुशब्दो विशेषार्थः । स एव भौतिकमिति विवृतः । न रूपादिमात्रमित्येवार्थः । नच भौतिकं रूपादिकमात्मन्यस्ति । तस्मान्नानित्यताप्रसङ्ग इति भावः । यथा भवद्भिरन्यथाभावो विशेष्यते । यावल्लक्ष्यभावि(विशेष)लक्षणव्यावृत्तिरूपो ऽन्यथाभावो ऽनित्यत्वव्याप्त इति । रूपादिमत्त्वं च भौतिकत्वेन । तथास्मन्मते ऽपि विशेषणप्रक्षेपे नोक्तदोष इत्यत आह नैवमिति ॥ नैवं तस्य ॥। तस्य क्षपणकस्य मते नैवमन्यथाभावो रूपादिमत्त्वं च विशेष्यते । किन्तु सामान्यमेवानित्यत्वव्याप्ततयाङ्गीक्रियते ततो नोक्तदोषपरिहार इत्यर्थः । तत्कथमित्यत आह अन्यथेति ॥ ॥। अन्यथाभावो यस्यानित्यत्वमीरितम्
otaprotātmakatvaṃ nāma tantūnāṃ saṃyogaviśeṣaḥ paṭe lakṣaṇamiti śeṣaḥ / aṅgasaṃsthitiḥ karacaraṇādyaṅgānāṃ sanniveśaviśeṣaḥ / ādiśabdaḥ prakāravacanaḥ / anityatā lakṣyasyeti śeṣaḥ / yāvallakṣyabhāvināṃ lakṣaṇānāṃ nivṛttireva lakṣyānityatvanimittam / tādṛśaṃ cātmanaścaitanyam / tacca kadāpi na nivartate iti kathaṃ tasya vināśaprasaṅga iti / yaduktamātmā svaprabha iti tadapyasat / svaprabhāvataḥ pradīpāderiva rūpasparśāpatteḥ / rūpādimatvācca vināśitvāpatteḥ / yadrūpādimattadanityatvamiti pareṇaiva vyāpteraṅgīkṛtatvāt iti / *8,381* nanu siddhānte 'pyātmano rūpādimattvamaṅgīkriyata eva / rūpādimato 'nityatvamiti vyāptiśca / "rūpādimattvācca viparyayo darśanāt'; ityuktatvāt / tatkathamanityatvaparihāra ityata āha bhautikaṃ tviti // bhautikaṃ tveva rūpādi vyāptaṃ nāśena no mate tuśabdo viśeṣārthaḥ / sa eva bhautikamiti vivṛtaḥ / na rūpādimātramityevārthaḥ / naca bhautikaṃ rūpādikamātmanyasti / tasmānnānityatāprasaṅga iti bhāvaḥ / yathā bhavadbhiranyathābhāvo viśeṣyate / yāvallakṣyabhāvi(viśeṣa)lakṣaṇavyāvṛttirūpo 'nyathābhāvo 'nityatvavyāpta iti / rūpādimattvaṃ ca bhautikatvena / tathāsmanmate 'pi viśeṣaṇaprakṣepe noktadoṣa ityata āha naivamiti // naivaṃ tasya ... tasya kṣapaṇakasya mate naivamanyathābhāvo rūpādimattvaṃ ca viśeṣyate / kintu sāmānyamevānityatvavyāptatayāṅgīkriyate tato noktadoṣaparihāra ityarthaḥ / tatkathamityata āha anyatheti // ... anyathābhāvo yasyānityatvamīritam
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.