अचेतनेच्छापगतेत्यादाविच्छास्वामित्वमेवेच्छावत्त्वमुक्तम् । नचापरमिच्छोपादानत्वलक्षणम् । एतदुक्तं भवति । स्यादत्र पूर्वापरविरोधः । यदि यदेवेच्छावत्त्वं प्राङ्मनसो निषिद्धं तदेवात्र पुनरङ्गीक्रियेत । न चैतदस्ति । पूर्वं हीच्छास्वामित्वलक्षणमिच्छावत्त्वमात्मन एव न त्वचेतनस्येत्युक्तम् । तस्यैव कर्तृत्वोपयोगात् । श्रुत्यर्थतया त्विच्छोपादानत्वलक्षणमिच्छावत्वमिदानीं मनसो ऽभ्युपगम्यत इति कुतो विरोध इति । *७,१५६* यद्वा कामस्य द्वैविध्येन मनसो ऽपि कामवत्त्वात्कर्तृत्वमुपपत्स्यत इत्यत आह द्वैविध्ये ऽपीति ॥ द्वयोः कामवत्त्वे ऽपि कामस्वामित्वमात्मन एव न तु मनसः । निरपवादसाक्ष्यनुभवसिद्धत्वात् । मनसस्तु कामोपादानत्वमेवेति । ततः किमित्यत आह इच्छेति ॥ इच्छास्वामित्वलक्षणमेवेच्छावत्त्वं प्राक् कर्तृत्वोपयुक्तमुक्तम् । न पुनरिच्छोपादानत्वलक्षणम् । यो हीच्छति स प्रयतते न तु यदिच्छा भवति तदिति । तस्मादिच्छास्वामित्वाच्चेतनस्यैव कर्तृत्वं नाचेतनस्य । तस्येच्छोपादानत्वे ऽपीच्छास्वामित्वाभावादिति । *७,१५७* स्यादेतत् । स्वं नाम तद्भवति, यद्यथेष्यविनियोगयोग्यम् । यथा गवादि । स्वामी च स उच्यते यो यथेष्यविनियोक्ता । नचेच्छात्मनोरेतदस्ति । यस्मादास्तिककामुकस्य निषिद्धेच्छां नियच्छतो ऽपि (इच्छा)साऽविर्भवति । प्रयतमानस्यापि विहितेच्छा नोदेति । तत्कथमिच्छास्वामित्वमात्मनः स्यादिति चेत् । किमिच्छाऽत्मनः सर्वथापि वशा न भवति इत्युच्यते । उत किञ्चिद्वशत्वमङ्गीक्रियते । नाद्यः । अनुभवविरोधात् । इच्छति देवदत्त इत्यादिव्यवहारविरहप्रसङ्गाच्च । द्वितीये तु सिद्धं स्वामित्वमित्याह किञ्चिदिति ॥ किञ्चित् तद्वशगत्वे ऽपि स्वामित्वं लोकवद् भवेत् प्रबलविरोधिवशादत्यन्तवशत्वाभावे ऽपीच्छायाः किञ्चिदात्मवशत्वमात्रेणापि तां प्रत्यात्मनः स्वामित्वं भवेदे(वत्ये)व । कथम् । यथात्यन्तमवशायामपि गवि किञ्चिद्वशत्वमात्रेण देवदत्तस्वामित्वं लोके दृष्टं तथैव । अन्यथा तदपि न स्यादिति । *७,१५८* नन्वेवं सत्येकं सन्धि(दि)त्सतो (परं प्रच्य)न्यच्च्यवत इत्यापन्नम् । अचेतनस्य कर्तृत्वं निराकर्तुमात्मन एवेच्छास्वामित्वं नतु मनस इति समर्थितम् । तर्हीश्वरस्यापि कुलालादिमनोवृत्तीच्छां प्रति स्वामित्वं नास्तीति घटादिकर्तृत्वं न स्यात् । तथाचेतरव्यपदेशादित्यधिकरणविरोधैत्यत आह सर्वात्मेति ॥ सर्वात्मतन्त्रकामादेः किमुतैव परेशितुः
acetanecchāpagatetyādāvicchāsvāmitvamevecchāvattvamuktam / nacāparamicchopādānatvalakṣaṇam / etaduktaṃ bhavati / syādatra pūrvāparavirodhaḥ / yadi yadevecchāvattvaṃ prāṅmanaso niṣiddhaṃ tadevātra punaraṅgīkriyeta / na caitadasti / pūrvaṃ hīcchāsvāmitvalakṣaṇamicchāvattvamātmana eva na tvacetanasyetyuktam / tasyaiva kartṛtvopayogāt / śrutyarthatayā tvicchopādānatvalakṣaṇamicchāvatvamidānīṃ manaso 'bhyupagamyata iti kuto virodha iti / *7,156* yadvā kāmasya dvaividhyena manaso 'pi kāmavattvātkartṛtvamupapatsyata ityata āha dvaividhye 'pīti // dvayoḥ kāmavattve 'pi kāmasvāmitvamātmana eva na tu manasaḥ / nirapavādasākṣyanubhavasiddhatvāt / manasastu kāmopādānatvameveti / tataḥ kimityata āha iccheti // icchāsvāmitvalakṣaṇamevecchāvattvaṃ prāk kartṛtvopayuktamuktam / na punaricchopādānatvalakṣaṇam / yo hīcchati sa prayatate na tu yadicchā bhavati taditi / tasmādicchāsvāmitvāccetanasyaiva kartṛtvaṃ nācetanasya / tasyecchopādānatve 'pīcchāsvāmitvābhāvāditi / *7,157* syādetat / svaṃ nāma tadbhavati, yadyatheṣyaviniyogayogyam / yathā gavādi / svāmī ca sa ucyate yo yatheṣyaviniyoktā / nacecchātmanoretadasti / yasmādāstikakāmukasya niṣiddhecchāṃ niyacchato 'pi (icchā)sā'virbhavati / prayatamānasyāpi vihitecchā nodeti / tatkathamicchāsvāmitvamātmanaḥ syāditi cet / kimicchā'tmanaḥ sarvathāpi vaśā na bhavati ityucyate / uta kiñcidvaśatvamaṅgīkriyate / nādyaḥ / anubhavavirodhāt / icchati devadatta ityādivyavahāravirahaprasaṅgācca / dvitīye tu siddhaṃ svāmitvamityāha kiñciditi // kiñcit tadvaśagatve 'pi svāmitvaṃ lokavad bhavet prabalavirodhivaśādatyantavaśatvābhāve 'pīcchāyāḥ kiñcidātmavaśatvamātreṇāpi tāṃ pratyātmanaḥ svāmitvaṃ bhavede(vatye)va / katham / yathātyantamavaśāyāmapi gavi kiñcidvaśatvamātreṇa devadattasvāmitvaṃ loke dṛṣṭaṃ tathaiva / anyathā tadapi na syāditi / *7,158* nanvevaṃ satyekaṃ sandhi(di)tsato (paraṃ pracya)nyaccyavata ityāpannam / acetanasya kartṛtvaṃ nirākartumātmana evecchāsvāmitvaṃ natu manasa iti samarthitam / tarhīśvarasyāpi kulālādimanovṛttīcchāṃ prati svāmitvaṃ nāstīti ghaṭādikartṛtvaṃ na syāt / tathācetaravyapadeśādityadhikaraṇavirodhaityata āha sarvātmeti // sarvātmatantrakāmādeḥ kimutaiva pareśituḥ
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.