अस्य शिवस्य । तदा आदिसृष्टिसमये । कुतो नास्ति । प्रागुत्पन्नानां पृथिव्यादीनां महाभूतानां प्रलये सति । तस्मात्कर्तृत्वमपि तस्य नोपपद्यत इति शेषः । ननु कारकाणामेव अधिष्ठानत्वं भविष्यति । मैवम् । साधिष्ठानस्य चेतनस्य भोगादिप्रसक्तेरुक्तत्वात् । नन्वयं निरधिष्ठानत्वहेतुः कर्तुर्विपक्षात्कुलालादिर्वाकर्तुः सपक्षाद्घटादेरपि व्यावृत्तत्वादसाधारणः । मैवम् । गगनादौ सपक्षे वृत्तेः । नन्विदं सूत्रद्वयं व्युत्क्रमेण कुतो व्याख्यातम् । सम्बन्धानुपपत्त्यधिष्ठानानानुपपत्त्योरुभयोरपि परिहारः करणवच्चेदित्यनेन निरस्यत इति ज्ञापनार्थम् । यदि खलु यथाक्रममेव व्याख्यायेत । तदा सन्निहिताधिष्ठानानुपपत्तिपरिहारनिरासकमेवेदं ज्ञायेत । व्युत्क्रमेण तु उभयमध्ये व्याख्याने सत्युभयसम्बन्धि विज्ञायत इति । अत एव भाष्ये ऽधिष्ठानादिरूपमित्युक्तमत्र तु देहादिवदिति । *८,४१९* ननु युक्तं कुलालस्याधिष्ठानसापेक्षत्वं शरीरित्वम् । शरीरं हि गुरुत्वात्प्रसक्तपतनं तत्प्रतिबन्धाय स्पर्शवदधिष्ठानमपेक्षते । अनवस्थितशरीरस्य कर्तृत्वायोगात् । ईश्वरस्य तु शरीरविधुरस्य किमधिष्ठानमेव । इहेदं जातमित्यदिव्यवहारस्तु गगनादिकमाश्रित्योपपत्स्यत इत्यत आह अदेहश्चेदिति ॥ अदेहश्चेदसार्वज्ञः शिलाकाष्ठादिवत् सदा सदेत्यनेन व्याप्तिमुपपादयति । अत एव शिलाकाष्ठादिवदित्यनेकदृष्टान्तोपादानम् । तथाच कुतः सावर्ज्ञम् । कुतश्च सर्वकर्तृत्वमिति भावः । स्यादेतत् । न सर्वथा सदाशिवः अशरीरः । किन्तु लीलया शरीराण्यपि गृह्णाति । ततो नायं दोषः । नच भोगादिप्राप्तिः । लीलया गृहीतस्य विग्रहस्य तदहेतुत्वादित्यत आह देही चेदिति ॥ देही चेदन्तवानेव यज्ञदत्तनिदर्शनात्
asya śivasya / tadā ādisṛṣṭisamaye / kuto nāsti / prāgutpannānāṃ pṛthivyādīnāṃ mahābhūtānāṃ pralaye sati / tasmātkartṛtvamapi tasya nopapadyata iti śeṣaḥ / nanu kārakāṇāmeva adhiṣṭhānatvaṃ bhaviṣyati / maivam / sādhiṣṭhānasya cetanasya bhogādiprasakteruktatvāt / nanvayaṃ niradhiṣṭhānatvahetuḥ karturvipakṣātkulālādirvākartuḥ sapakṣādghaṭāderapi vyāvṛttatvādasādhāraṇaḥ / maivam / gaganādau sapakṣe vṛtteḥ / nanvidaṃ sūtradvayaṃ vyutkrameṇa kuto vyākhyātam / sambandhānupapattyadhiṣṭhānānānupapattyorubhayorapi parihāraḥ karaṇavaccedityanena nirasyata iti jñāpanārtham / yadi khalu yathākramameva vyākhyāyeta / tadā sannihitādhiṣṭhānānupapattiparihāranirāsakamevedaṃ jñāyeta / vyutkrameṇa tu ubhayamadhye vyākhyāne satyubhayasambandhi vijñāyata iti / ata eva bhāṣye 'dhiṣṭhānādirūpamityuktamatra tu dehādivaditi / *8,419* nanu yuktaṃ kulālasyādhiṣṭhānasāpekṣatvaṃ śarīritvam / śarīraṃ hi gurutvātprasaktapatanaṃ tatpratibandhāya sparśavadadhiṣṭhānamapekṣate / anavasthitaśarīrasya kartṛtvāyogāt / īśvarasya tu śarīravidhurasya kimadhiṣṭhānameva / ihedaṃ jātamityadivyavahārastu gaganādikamāśrityopapatsyata ityata āha adehaścediti // adehaścedasārvajñaḥ śilākāṣṭhādivat sadā sadetyanena vyāptimupapādayati / ata eva śilākāṣṭhādivadityanekadṛṣṭāntopādānam / tathāca kutaḥ sāvarjñam / kutaśca sarvakartṛtvamiti bhāvaḥ / syādetat / na sarvathā sadāśivaḥ aśarīraḥ / kintu līlayā śarīrāṇyapi gṛhṇāti / tato nāyaṃ doṣaḥ / naca bhogādiprāptiḥ / līlayā gṛhītasya vigrahasya tadahetutvādityata āha dehī cediti // dehī cedantavāneva yajñadattanidarśanāt
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.