नार्च्यं महावाममतं ॥। अत्र सृष्टिशब्देनापत्त्योत्पत्तिर्विवक्षिता न सृष्टिमात्रम् । तस्य केवलाभ्यो ऽपि स्त्रीभ्यो दर्शनात् । सदेति व्यभिचाराभावं सूचयति । वाशब्दस्तुशब्दार्थः । विशेषतः प्राचुर्येण । केषाञ्चिदेव हि द्रोणादीनां सृष्टिः केवलेभ्यः पुरुषेभ्यो दृष्टा । नन्वचतुरादिसूत्रेण स्त्रीपुंसेभ्य इति भवितव्यम् । स्त्रीपुंभ्य इति कथम् । "समासान्तो विधिरनित्यःऽ; इति भविष्यति । यद्वा द्वन्द्वात्परः समासान्तो ऽसौ निपातितः । अत्र तु स्त्रीभिः सहिताः पुमांसः (स्त्रीमुमांसस्ते)तेभ्य इति न द्वन्द्व इति न भविष्यति । केवलाभ्यः पुरु(षानुग्रहहीनाभ्यः)षाननुगृहीताभ्यः । ततः किमित्यतः सूत्रं व्याख्याति तत इति ॥ यत एवं व्याप्तिर्यतश्च प्रकृता(तिः) केवला । शिवादीनां ततो जन्माङ्गीकारात् । ततः कारणात्ततः शक्तेरपत्योत्पत्त्यसम्भवात् इत्यर्थः । *८,४३९* अयमत्र प्रयोगः । आदिकालीनापत्त्योत्पत्तिर्न केवलस्त्रीकृता(कर्तृका) अपत्योत्पत्तित्वात् । यापत्त्योत्पत्तिः सा न केवलस्त्रीकर्तृका । यथा सम्प्रतिपन्ना । सा हि कदाचित् पुरुषमात्रात्क्वचित्पुरुषानुगृहीताभ्यः स्त्रीभ्यो दृष्टा । न पुनः क्वापि केवलाभ्यः स्त्रीभ्यो दृष्टा । येनोक्तव्याप्तेर्व्यभिचारः स्यादिति । यद्वा शक्तिर्नापत्त्यप्रसवित्री केवलस्त्रीत्वात्सम्प्रतिपन्नकेवलस्त्रीवत् । अत्र केवलाभ्यो न हि स्त्रीभ्य इत्यन्वयकथनं दृष्टेत्यादि तद्वयभिचारपरिहारार्थमिति ज्ञातव्यम् । यदि वा केवलस्त्रीत्वान्नापत्यप्रसवित्री चेच्छक्तिः स्यात्तदा केवलपु(लात्पु)रुषत्वात् पुरुषोत्तमो ऽपि तथा न स्यादित्याक्षेपमपाकर्तुं प्रागेव दृष्टेत्याद्युक्तम् । असिद्धं च केवलत्वं तस्य लक्ष्मीपतेरित्याशयेन स्त्रीपुंभ्य इत्युक्तम् । केवलाभ्य इति तु व्याप्त्युपपादकम् । अथवा यत्"निराकृतौ विशेषस्य भावात्ऽ; इत्यनेनास्य दोषस्यासाधारणत्वमुक्तम् तदुपपादनाय दृष्टेत्याद्युपन्यासः । *८,४४१* इदानीमधिकाशङ्कया मतान्तरमुत्थापयति वामैरिति ॥ ॥। वामैरन्यदुदीर्यते मध्यवामैरित्यर्थः । अन्यत् महावामसिद्धान्तात् । किं तदित्यत आह शिवेति ॥ शिवोपसर्जना शक्तिः ससर्जेदं समन्ततः
nārcyaṃ mahāvāmamataṃ ... atra sṛṣṭiśabdenāpattyotpattirvivakṣitā na sṛṣṭimātram / tasya kevalābhyo 'pi strībhyo darśanāt / sadeti vyabhicārābhāvaṃ sūcayati / vāśabdastuśabdārthaḥ / viśeṣataḥ prācuryeṇa / keṣāñcideva hi droṇādīnāṃ sṛṣṭiḥ kevalebhyaḥ puruṣebhyo dṛṣṭā / nanvacaturādisūtreṇa strīpuṃsebhya iti bhavitavyam / strīpuṃbhya iti katham / "samāsānto vidhiranityaḥ'; iti bhaviṣyati / yadvā dvandvātparaḥ samāsānto 'sau nipātitaḥ / atra tu strībhiḥ sahitāḥ pumāṃsaḥ (strīmumāṃsaste)tebhya iti na dvandva iti na bhaviṣyati / kevalābhyaḥ puru(ṣānugrahahīnābhyaḥ)ṣānanugṛhītābhyaḥ / tataḥ kimityataḥ sūtraṃ vyākhyāti tata iti // yata evaṃ vyāptiryataśca prakṛtā(tiḥ) kevalā / śivādīnāṃ tato janmāṅgīkārāt / tataḥ kāraṇāttataḥ śakterapatyotpattyasambhavāt ityarthaḥ / *8,439* ayamatra prayogaḥ / ādikālīnāpattyotpattirna kevalastrīkṛtā(kartṛkā) apatyotpattitvāt / yāpattyotpattiḥ sā na kevalastrīkartṛkā / yathā sampratipannā / sā hi kadācit puruṣamātrātkvacitpuruṣānugṛhītābhyaḥ strībhyo dṛṣṭā / na punaḥ kvāpi kevalābhyaḥ strībhyo dṛṣṭā / yenoktavyāptervyabhicāraḥ syāditi / yadvā śaktirnāpattyaprasavitrī kevalastrītvātsampratipannakevalastrīvat / atra kevalābhyo na hi strībhya ityanvayakathanaṃ dṛṣṭetyādi tadvayabhicāraparihārārthamiti jñātavyam / yadi vā kevalastrītvānnāpatyaprasavitrī cecchaktiḥ syāttadā kevalapu(lātpu)ruṣatvāt puruṣottamo 'pi tathā na syādityākṣepamapākartuṃ prāgeva dṛṣṭetyādyuktam / asiddhaṃ ca kevalatvaṃ tasya lakṣmīpaterityāśayena strīpuṃbhya ityuktam / kevalābhya iti tu vyāptyupapādakam / athavā yat"nirākṛtau viśeṣasya bhāvāt'; ityanenāsya doṣasyāsādhāraṇatvamuktam tadupapādanāya dṛṣṭetyādyupanyāsaḥ / *8,441* idānīmadhikāśaṅkayā matāntaramutthāpayati vāmairiti // ... vāmairanyadudīryate madhyavāmairityarthaḥ / anyat mahāvāmasiddhāntāt / kiṃ tadityata āha śiveti // śivopasarjanā śaktiḥ sasarjedaṃ samantataḥ
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.