महत्त्वमिति द्रव्यविशेषस्येवं (स्यैव) संज्ञा । तेन आन्महत इत्येष विधिर्न भवति । "दृष्टानुगतिर्हि संज्ञाछन्दसोःऽ; इष्यते । यथाऽह"बहुलं तणिऽ; इति । गुणशब्दो ऽत्र तन्त्रेण द्विः उपात्तः । तत्राद्यस्य परिमाणाख्यो गुणविशेषो ऽर्थः । द्वितीयस्य गुणनम् ईश्वर इति परममहत्त्वाश्रयद्रव्योपलक्षणम् । परिमाणोत्कर्षतारतम्यस्येयत्तापरिच्छेदो हि तथा सति दृष्टः स्यात् । यदि महत्तत्त्वादिपरिमाणगणनयेश्वरादिः एतावान्पञ्चगुणपरिमाणवान् षड्गुणपरिमाणवान्वेति परिच्छिन्नः स्यात् । नचैवम् । तथा सति परममहत्त्वानुपपत्तेरिति हिशब्दार्थः । *७,३२७* अत्र महत्तत्त्वग्रहणेनेदं सूचयति । यदुक्तं वैशेषिकादिभिः पृथिव्यादीनि नवैव द्रव्याणि इति तदसत् । महदहङ्कारादीनामपि सत्त्वात् । नच तत्र प्रमाणाभावः । श्रुत्यादेः प्रमाणस्य विद्यमानत्वात् । नच त्र्यणुकादिकमेव तथोच्यते । अव्यक्तत्वादिश्रवणात् । नच बाधकं किञ्चित् विद्यते । येनोपचारकल्पनेति । ईश्वरग्रहणेन जीवात्मनामपि यत्परैषः परममहत्त्वमुक्तं तदसदिति सूचयति । उपपादयिष्यते खल्वणुत्वं जीवस्येति । *७,३२९* दृष्टान्ते विश्रमाभावोपपादनस्य प्रयोजनमाह तथेति ॥ ॥। तथाणोश्च नैतावद्भागता क्वचित्
mahattvamiti dravyaviśeṣasyevaṃ (syaiva) saṃjñā / tena ānmahata ityeṣa vidhirna bhavati / "dṛṣṭānugatirhi saṃjñāchandasoḥ'; iṣyate / yathā'ha"bahulaṃ taṇi'; iti / guṇaśabdo 'tra tantreṇa dviḥ upāttaḥ / tatrādyasya parimāṇākhyo guṇaviśeṣo 'rthaḥ / dvitīyasya guṇanam īśvara iti paramamahattvāśrayadravyopalakṣaṇam / parimāṇotkarṣatāratamyasyeyattāparicchedo hi tathā sati dṛṣṭaḥ syāt / yadi mahattattvādiparimāṇagaṇanayeśvarādiḥ etāvānpañcaguṇaparimāṇavān ṣaḍguṇaparimāṇavānveti paricchinnaḥ syāt / nacaivam / tathā sati paramamahattvānupapatteriti hiśabdārthaḥ / *7,327* atra mahattattvagrahaṇenedaṃ sūcayati / yaduktaṃ vaiśeṣikādibhiḥ pṛthivyādīni navaiva dravyāṇi iti tadasat / mahadahaṅkārādīnāmapi sattvāt / naca tatra pramāṇābhāvaḥ / śrutyādeḥ pramāṇasya vidyamānatvāt / naca tryaṇukādikameva tathocyate / avyaktatvādiśravaṇāt / naca bādhakaṃ kiñcit vidyate / yenopacārakalpaneti / īśvaragrahaṇena jīvātmanāmapi yatparaiṣaḥ paramamahattvamuktaṃ tadasaditi sūcayati / upapādayiṣyate khalvaṇutvaṃ jīvasyeti / *7,329* dṛṣṭānte viśramābhāvopapādanasya prayojanamāha tatheti // ... tathāṇośca naitāvadbhāgatā kvacit
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.