यदि सर्षपमहीधरावविश्रान्तावयवपरस्परौ स्यातां तदा अनन्तावयवारब्धौ प्रसज्येयातात् । तथाच समपरिमाणौ भवेतामिति । तत्रोभयत्रापि व्याप्त्यभावः । यदविश्रान्तावयवपरस्परं तदनन्तावयवारब्धम् । यच्चैवं तत्तुल्यपरिमाणमिति । किन्नाम भवतोपलब्धम् । किञ्चावयवपरम्पराविश्रान्त्यभाव ते सर्वे ऽपि सम्भूयानन्ताः स्युः । सषर्पमहीधरारम्भकाणामानन्त्यं तु कुतः । अत एव द्वितीयप्रसङ्गस्यापादकासिद्धिः । एतेनावयवपरम्पराविश्रान्त्यभावे समसङ्खयावयवारब्धत्वं ततश्चावयवपरिमाणादिविशेषाभावे परिमाणाविशेषः स्यादितीत्यपि परास्तम् । व्याप्त्यसिद्धेः । समसङ्खयावयवारब्धत्वासिद्धेश्च । द्वितीये त्विदमुक्तं स्यात् । सर्षपमहीधरौ नानन्तावयवारब्धौ विसदृशपरिमाणत्वात् । विमतौ नाविश्रान्तावयवपरम्परौ अनन्तावयवानारब्धत्वादिति । आद्ये सिद्धसाधनम् । नहि सर्षपादेरवयवपरम्पराविश्रान्त्यभावादिनानन्तावयवारब्धत्वमङ्गीकृतम् । किन्तु सम्भूतानामनन्तत्वम् । तदभावसाधने मां प्रति दृष्टान्ताभावः । गुणादौ साधनाभावात् । द्वितीयस्य त्वप्रयोजकतेति । *७,४१७* स्यादेतत् । सर्षपावयवपरम्पराया निरवधिकत्वे मूर्तानां समानदेशत्वानुपपत्तौ सर्षपावयवैर्जगति व्याप्ते विश्वव्यापी सर्षपः स्यादिति महीधरस्यानवकाश एवेत्यापादनार्थं इति चेन्न । पार्थिवपरमाणूनामनन्तत्वे ऽपिस मूर्तान्तरावकाशदर्शनात् । सर्षपो यावन्तं देशमवष्टभ्य वर्तमानो दृश्यते तावत्येवानवधिकाया अपि तदवयवपरम्पराया अवस्थानाच्च । अत एव हि आकाशादीनामप्यनवधिकमंशपरम्परामुपेत्य तत्र परिमाणापकर्षानन्त्यमुपपादितम् । *७,४१८* ननु मा भूत्साक्षात्सर्षपमहीधरारम्भकाणां समसङ्खयत्वम् , तथाप्यवयवपरम्पराया विश्रान्त्यभावे सम्भूतावयवानां समसङ्खयत्वात्परिमाणभेदो न स्यादि(त्युच्यत इति)ति चेन्न । आनन्त्ये ऽपि तारतम्यसम्भवात् । अनन्ता हि पार्थिवपरमाणवो ऽनन्ताश्चान्त्यविशेषाः । नच ते समसङ्खयाः । तथा सत्याप्यपरमाणुषु तदभावापातात् । तथा सर्वकल्पेषु संसारिणो ऽनन्ताः । तथाप्यपवर्गवशात्तारतम्यमुपेयमेव । एवमनेकमुदाहरणमिति । *७,४२१* यदेतत्सूत्रकृता परिमाणासमवायिकारणविषये दूषणमुक्तम् । तदुपलक्षणमात्रम् । अन्यत्राप्यसमवायिकारणे स्वयं दूषणान्यूहनीयानीत्याशयवान्द्रव्यासमवायिकारणसंयोगविषये अन्यथाप्रतिपत्तिं निराकरोति तत्संयोगादिति ॥ तत्संयोगादनियतात् पदार्थानां जनिर्भवेत् अवयवसंयोगो द्रव्यासमवायिकारणमिति वदन्तो ऽपि वैशेषिकादयः परमाणुकार्योत्पत्तौ द्वयोरेव सजातीययोरेव परमाण्वोरेव संयोग(स्यासमवायिका)स्य कारणत्वमित्याद्यचक्षते । तदश्रद्धेयम् किन्नाम तेषां कारणानामनियतादुक्तनियमरहितात्संयोगात्पदार्थानां द्रव्याणां जनिर्भवेत् । किञ्चित्कार्यं द्वयोः परमाण्वोः संयोगादुपजायते । तद्द्वयणुकमुच्यते । कदाचित् त्रयाणां तत्त्र्यणुकं चतुर्भिः परमाणुभिरारब्धं च(तच्च)तुरुणुकम् । एवमन्यदपि । तथा किञ्चित्सजातीययोः परमाण्वोः संयोगात्किञ्चिद्विजातीययोः । एवं किञ्चित्परमाण्वोरेव संयोगात्किञ्चित्परमाणुद्वयणुकयोरित्यादि । एवं द्वयणुककार्योत्पत्तशवप्यनियमो द्रष्टव्यः । *७,४२२* कुत इति चेत् उक्तनियमे प्रमाणाभावादित्याह द्वयोरेवेति ॥ द्वयोरेव तु संयोग इति केनावसीयते
yadi sarṣapamahīdharāvaviśrāntāvayavaparasparau syātāṃ tadā anantāvayavārabdhau prasajyeyātāt / tathāca samaparimāṇau bhavetāmiti / tatrobhayatrāpi vyāptyabhāvaḥ / yadaviśrāntāvayavaparasparaṃ tadanantāvayavārabdham / yaccaivaṃ tattulyaparimāṇamiti / kinnāma bhavatopalabdham / kiñcāvayavaparamparāviśrāntyabhāva te sarve 'pi sambhūyānantāḥ syuḥ / saṣarpamahīdharārambhakāṇāmānantyaṃ tu kutaḥ / ata eva dvitīyaprasaṅgasyāpādakāsiddhiḥ / etenāvayavaparamparāviśrāntyabhāve samasaṅkhayāvayavārabdhatvaṃ tataścāvayavaparimāṇādiviśeṣābhāve parimāṇāviśeṣaḥ syāditītyapi parāstam / vyāptyasiddheḥ / samasaṅkhayāvayavārabdhatvāsiddheśca / dvitīye tvidamuktaṃ syāt / sarṣapamahīdharau nānantāvayavārabdhau visadṛśaparimāṇatvāt / vimatau nāviśrāntāvayavaparamparau anantāvayavānārabdhatvāditi / ādye siddhasādhanam / nahi sarṣapāderavayavaparamparāviśrāntyabhāvādinānantāvayavārabdhatvamaṅgīkṛtam / kintu sambhūtānāmanantatvam / tadabhāvasādhane māṃ prati dṛṣṭāntābhāvaḥ / guṇādau sādhanābhāvāt / dvitīyasya tvaprayojakateti / *7,417* syādetat / sarṣapāvayavaparamparāyā niravadhikatve mūrtānāṃ samānadeśatvānupapattau sarṣapāvayavairjagati vyāpte viśvavyāpī sarṣapaḥ syāditi mahīdharasyānavakāśa evetyāpādanārthaṃ iti cenna / pārthivaparamāṇūnāmanantatve 'pisa mūrtāntarāvakāśadarśanāt / sarṣapo yāvantaṃ deśamavaṣṭabhya vartamāno dṛśyate tāvatyevānavadhikāyā api tadavayavaparamparāyā avasthānācca / ata eva hi ākāśādīnāmapyanavadhikamaṃśaparamparāmupetya tatra parimāṇāpakarṣānantyamupapāditam / *7,418* nanu mā bhūtsākṣātsarṣapamahīdharārambhakāṇāṃ samasaṅkhayatvam , tathāpyavayavaparamparāyā viśrāntyabhāve sambhūtāvayavānāṃ samasaṅkhayatvātparimāṇabhedo na syādi(tyucyata iti)ti cenna / ānantye 'pi tāratamyasambhavāt / anantā hi pārthivaparamāṇavo 'nantāścāntyaviśeṣāḥ / naca te samasaṅkhayāḥ / tathā satyāpyaparamāṇuṣu tadabhāvāpātāt / tathā sarvakalpeṣu saṃsāriṇo 'nantāḥ / tathāpyapavargavaśāttāratamyamupeyameva / evamanekamudāharaṇamiti / *7,421* yadetatsūtrakṛtā parimāṇāsamavāyikāraṇaviṣaye dūṣaṇamuktam / tadupalakṣaṇamātram / anyatrāpyasamavāyikāraṇe svayaṃ dūṣaṇānyūhanīyānītyāśayavāndravyāsamavāyikāraṇasaṃyogaviṣaye anyathāpratipattiṃ nirākaroti tatsaṃyogāditi // tatsaṃyogādaniyatāt padārthānāṃ janirbhavet avayavasaṃyogo dravyāsamavāyikāraṇamiti vadanto 'pi vaiśeṣikādayaḥ paramāṇukāryotpattau dvayoreva sajātīyayoreva paramāṇvoreva saṃyoga(syāsamavāyikā)sya kāraṇatvamityādyacakṣate / tadaśraddheyam kinnāma teṣāṃ kāraṇānāmaniyatāduktaniyamarahitātsaṃyogātpadārthānāṃ dravyāṇāṃ janirbhavet / kiñcitkāryaṃ dvayoḥ paramāṇvoḥ saṃyogādupajāyate / taddvayaṇukamucyate / kadācit trayāṇāṃ tattryaṇukaṃ caturbhiḥ paramāṇubhirārabdhaṃ ca(tacca)turuṇukam / evamanyadapi / tathā kiñcitsajātīyayoḥ paramāṇvoḥ saṃyogātkiñcidvijātīyayoḥ / evaṃ kiñcitparamāṇvoreva saṃyogātkiñcitparamāṇudvayaṇukayorityādi / evaṃ dvayaṇukakāryotpattaśavapyaniyamo draṣṭavyaḥ / *7,422* kuta iti cet uktaniyame pramāṇābhāvādityāha dvayoreveti // dvayoreva tu saṃyoga iti kenāvasīyate
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.