यो ऽयं योजनादिपरिच्छिन्नो देशः सम्प्रतिपन्नः, स स्वतः स्थूलेन देशान्तरेण युक्तो देशत्वाद्धस्तादिदेशवदित्याद्यनुमानैः खल्वाकाशादिपरिमाणोत्कर्षानन्त्यं साधनीयम् । त एते देशान्तरादिशब्दाः । देशान्तरादिसाधकानुमानप्रयोगाः । शशशृङ्गादिशब्दवत् शशशृङ्गादिसाधकानुमानप्रयोगैस्तुल्यं वर्तन्ते । अनेनैव प्रकारेण शशशृङ्गादिकमप्यनुमातुं शक्यत इति यावत् । शब्दमात्रमेवैतत् । न त्वनुमानमिति सूचयितुं शब्दा इत्युक्तम् । न केवलमाकाशादीनां परिमाणोत्कर्षानन्त्यानुमानं प्रतिपक्षपराहतम् । अपि तु सम्प्रतिपन्नानि सर्वशृङ्ग्विशृङ्गान्तरवन्ति शृङ्गत्वाद्गोशृङ्गवत् । विमताः सर्वे पुत्राः पुत्रान्तरोपेताः पुत्रत्वाद्देवदत्तपुत्रवदिति शशशृङ्गादिसाधकानुमानाभाससमानयोगक्षेमं चेत्यर्थः । *७,४६१फ़्।* न वयमेवमाकाशादिपरिमाणोत्कर्षानन्त्यमनुमिमीमहे । येनातिप्रसङ्गः स्यात् । किन्तु विप्रतिपन्नो देशः स्वतः स्थूलेन सदृशेन सजातीयेन वा द्रव्यान्तरेण युक्तो देशत्वाद्धस्तादिदेशवत् । सो ऽप्येवं सो ऽप्येवम् । एवं काले ऽप्यनुमातव्यम् । नचैवं शशशृङ्गानुमानं शक्यम् । तस्यात्यन्तासतो ऽनुपलभ्यमानस्य गवादिशृङ्गेः सादृश्यसाजात्ययोरभावात् । नच आकाशादेरप्येकैकत्वात्सादृश्याद्यभावः । औपाधिकभेदेन तदुपपत्तेरित्यत आह सदृशं चेति ॥ *७,४६२* सदृशं च सजातीयं नास्मत्पक्षे किमेव हि
yo 'yaṃ yojanādiparicchinno deśaḥ sampratipannaḥ, sa svataḥ sthūlena deśāntareṇa yukto deśatvāddhastādideśavadityādyanumānaiḥ khalvākāśādiparimāṇotkarṣānantyaṃ sādhanīyam / ta ete deśāntarādiśabdāḥ / deśāntarādisādhakānumānaprayogāḥ / śaśaśṛṅgādiśabdavat śaśaśṛṅgādisādhakānumānaprayogaistulyaṃ vartante / anenaiva prakāreṇa śaśaśṛṅgādikamapyanumātuṃ śakyata iti yāvat / śabdamātramevaitat / na tvanumānamiti sūcayituṃ śabdā ityuktam / na kevalamākāśādīnāṃ parimāṇotkarṣānantyānumānaṃ pratipakṣaparāhatam / api tu sampratipannāni sarvaśṛṅgviśṛṅgāntaravanti śṛṅgatvādgośṛṅgavat / vimatāḥ sarve putrāḥ putrāntaropetāḥ putratvāddevadattaputravaditi śaśaśṛṅgādisādhakānumānābhāsasamānayogakṣemaṃ cetyarthaḥ / *7,461f.* na vayamevamākāśādiparimāṇotkarṣānantyamanumimīmahe / yenātiprasaṅgaḥ syāt / kintu vipratipanno deśaḥ svataḥ sthūlena sadṛśena sajātīyena vā dravyāntareṇa yukto deśatvāddhastādideśavat / so 'pyevaṃ so 'pyevam / evaṃ kāle 'pyanumātavyam / nacaivaṃ śaśaśṛṅgānumānaṃ śakyam / tasyātyantāsato 'nupalabhyamānasya gavādiśṛṅgeḥ sādṛśyasājātyayorabhāvāt / naca ākāśāderapyekaikatvātsādṛśyādyabhāvaḥ / aupādhikabhedena tadupapatterityata āha sadṛśaṃ ceti // *7,462* sadṛśaṃ ca sajātīyaṃ nāsmatpakṣe kimeva hi
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.