मीयत इति मानम् । कृत्यल्लुटो बहुलमिति वचनात् । मिथ्याशब्दार्थं विकल्प्याप्येवं दूषणमभिधानीयमित्यर्थः । तथाहि । किं मिथ्येत्यसत्त्वमुच्यते । किंवानिर्वाच्यत्वम् । आद्ये ऽपसिद्धान्तः । द्वितीये ऽप्रसिद्धविशेषणता पक्षस्येति । सत्त्वाभावो मिथ्यापदार्थ इति चेन्न । तस्यैवासत्त्व(शब्दार्थ)पदार्थत्वेनापसिद्धान्तानिस्तारादिति । *८,५२८* दोषान्तरमाह इतीति ॥ मानस्य लिङ्गस्य । भेदत्वहेतुरपि सन्नसन्वा सदसन्वा अनिर्वाच्यो वेति विकल्प्याद्ये ऽद्वैतवादिनो ऽसिद्धिः । दृष्टान्तस्य साधनविकलः । द्वितीयतृतीययोर्द्वयोरपि । चतुर्थे द्वैतवादिन इति दूषणमभिधातव्यमित्यर्थः । नच सदसदादौ भेदत्वसामान्यमस्ति । येन धूमवत्त्ववदयं हेतुः स्यात् । *८,५३०* जीवो ब्रह्मणो न भिद्यते आत्मत्वाद्ब्रह्मवदित्यादावनुमानान्तरे ऽप्येवमेव विकल्प्य दूषणान्तरमभिधातव्यमित्याह इति मानस्येति ॥ यद्वाद्वैतवादिप्रयुक्तेषु विरुद्धविषयेषु सर्वेष्वपि अनुमानेष्वेवं साध्यं हेतुं च विकल्प्य दोषो वक्तव्य इत्यतिदिशति इतीति ॥ *८,५३१* न सिद्धं तदित्ययुक्तम् । पक्षीकृते भेदे वा प्रपञ्चे वाविद्यायां वा शक्तिरजतादौ वानिर्वचनीयत्वस्य प्रमाणेन साधयितुं शक्यत्वादित्यत आह नचेति ॥ न च मानान्तरेणैतच्छक्यं साधयितुं क्वचित् यदा भेदमिथ्यात्वस्य सत्त्वादिविकल्पेन दूषणाभिधानं तदान्तरशब्दो विशेषवचनः । यदा तु मिथ्याशब्दार्(थर्ं)थविक(ल्प्य)ल्पेन दूषणाभिधानं तदान्यन्मानं मानान्तरम् । एतत् अनिर्वाच्यत्वम् । क्वचित् इत्युक्तस्थलेषु । *८,५३२* तत्कथमिति चेदित्थम् । कस्यचित्पदार्थस्यानिर्वाच्यत्वे प्रत्यक्षं वा प्रमाणमुच्यते अनुमानं वाऽगमो वार्ऽथापत्तिर्वोपमानं वाभावो वेति मनसि विकल्पान्निधाय पराङ्गीकारप्राचुर्यानुरोधेनानुमानं तावदपाकरोति अनुमानेन चेदिति ॥ अनुमानेन चेत् सैव ह्यनवस्था भविष्यति
mīyata iti mānam / kṛtyalluṭo bahulamiti vacanāt / mithyāśabdārthaṃ vikalpyāpyevaṃ dūṣaṇamabhidhānīyamityarthaḥ / tathāhi / kiṃ mithyetyasattvamucyate / kiṃvānirvācyatvam / ādye 'pasiddhāntaḥ / dvitīye 'prasiddhaviśeṣaṇatā pakṣasyeti / sattvābhāvo mithyāpadārtha iti cenna / tasyaivāsattva(śabdārtha)padārthatvenāpasiddhāntānistārāditi / *8,528* doṣāntaramāha itīti // mānasya liṅgasya / bhedatvaheturapi sannasanvā sadasanvā anirvācyo veti vikalpyādye 'dvaitavādino 'siddhiḥ / dṛṣṭāntasya sādhanavikalaḥ / dvitīyatṛtīyayordvayorapi / caturthe dvaitavādina iti dūṣaṇamabhidhātavyamityarthaḥ / naca sadasadādau bhedatvasāmānyamasti / yena dhūmavattvavadayaṃ hetuḥ syāt / *8,530* jīvo brahmaṇo na bhidyate ātmatvādbrahmavadityādāvanumānāntare 'pyevameva vikalpya dūṣaṇāntaramabhidhātavyamityāha iti mānasyeti // yadvādvaitavādiprayukteṣu viruddhaviṣayeṣu sarveṣvapi anumāneṣvevaṃ sādhyaṃ hetuṃ ca vikalpya doṣo vaktavya ityatidiśati itīti // *8,531* na siddhaṃ tadityayuktam / pakṣīkṛte bhede vā prapañce vāvidyāyāṃ vā śaktirajatādau vānirvacanīyatvasya pramāṇena sādhayituṃ śakyatvādityata āha naceti // na ca mānāntareṇaitacchakyaṃ sādhayituṃ kvacit yadā bhedamithyātvasya sattvādivikalpena dūṣaṇābhidhānaṃ tadāntaraśabdo viśeṣavacanaḥ / yadā tu mithyāśabdār(tharṃ)thavika(lpya)lpena dūṣaṇābhidhānaṃ tadānyanmānaṃ mānāntaram / etat anirvācyatvam / kvacit ityuktasthaleṣu / *8,532* tatkathamiti cedittham / kasyacitpadārthasyānirvācyatve pratyakṣaṃ vā pramāṇamucyate anumānaṃ vā'gamo vār'thāpattirvopamānaṃ vābhāvo veti manasi vikalpānnidhāya parāṅgīkāraprācuryānurodhenānumānaṃ tāvadapākaroti anumānena cediti // anumānena cet saiva hyanavasthā bhaviṣyati
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.